൩൭. വങ്ഗീസത്ഥേരവത്ഥു

ചുതിം യോ വേദീതി ഇമം ധമ്മദേസനം സത്ഥാ ജേതവനേ വിഹരന്തോ വങ്ഗീസത്ഥേരം ആരബ്ഭ കഥേസി.

രാജഗഹേ കിരേകോ ബ്രാഹ്മണോ വങ്ഗീസോ നാമ മതമനുസ്സാനം സീസം ആകോടേത്വാ ‘‘ഇദം നിരയേ നിബ്ബത്തസ്സ സീസം, ഇദം തിരച്ഛാനയോനിയം, ഇദം പേത്തിവിസയേ, ഇദം മനുസ്സലോകേ, ഇദം ദേവലോകേ നിബ്ബത്തസ്സ സീസ’’ന്തി ജാനാതി. ബ്രാഹ്മണാ ‘‘സക്കാ ഇമം നിസ്സായ ലോകം ഖാദിതു’’ന്തി ചിന്തേത്വാ തം ദ്വേ രത്തവത്ഥാനി പരിദഹാപേത്വാ ആദായ ജനപദം ചരന്താ മനുസ്സേ വദന്തി ‘‘ഏസോ വങ്ഗീസോ നാമ ബ്രാഹ്മണോ മതമനുസ്സാനം സീസം ആകോടേത്വാ നിബ്ബത്തട്ഠാനം ജാനാതി, അത്തനോ ഞാതകാനം നിബ്ബത്തട്ഠാനം പുച്ഛഥാ’’തി. മനുസ്സാ യഥാബലം ദസപി കഹാപണേ വീസതിപി സതമ്പി ദത്വാ ഞാതകാനം നിബ്ബത്തട്ഠാനം പുച്ഛന്തി. തേ അനുപുബ്ബേന സാവത്ഥിം പത്വാ ജേതവനസ്സ അവിദൂരേ നിവാസം ഗണ്ഹിംസു. തേ ഭുത്തപാതരാസാ മഹാജനം ഗന്ധമാലാദിഹത്ഥം ധമ്മസ്സവനായ ഗച്ഛന്തം ദിസ്വാ ‘‘കഹം ഗച്ഛഥാ’’തി പുച്ഛിത്വാ ‘‘വിഹാരം ധമ്മസ്സവനായാ’’തി വുത്തേ ‘‘തത്ഥ ഗന്ത്വാ കിം കരിസ്സഥ, അമ്ഹാകം വങ്ഗീസബ്രാഹ്മണേന സദിസോ നാമ നത്ഥി, മതമനുസ്സാനം സീസം ആകോടേത്വാ നിബ്ബത്തട്ഠാനം ജാനാതി, ഞാതകാനം നിബ്ബത്തട്ഠാനം പുച്ഛഥാ’’തി ആഹംസു. തേ ‘‘വങ്ഗീസോ കിം ജാനാതി, അമ്ഹാകം സത്ഥാരാ സദിസോ നാമ നത്ഥീ’’തി വത്വാ ഇതരേഹിപി ‘‘വങ്ഗീസസദിസോ നത്ഥീ’’തി വുത്തേ കഥം വഡ്ഢേത്വാ ‘‘ഏഥ, ദാനി വോ വങ്ഗീസസ്സ വാ അമ്ഹാകം വാ സത്ഥു ജാനനഭാവം ജാനിസ്സാമാ’’തി തേ ആദായ വിഹാരം അഗമംസു. സത്ഥാ തേസം ആഗമനഭാവം ഞത്വാ നിരയേ തിരച്ഛാനയോനിയം മനുസ്സലോകേ ദേവലോകേതി ചതൂസു ഠാനേസു നിബ്ബത്താനം ചത്താരി സീസാനി, ഖീണാസവസീസഞ്ചാതി പഞ്ച സീസാനി ആഹരാപേത്വാ പടിപാടിയാ ഠപേത്വാ ആഗതകാലേ വങ്ഗീസം പുച്ഛി – ‘‘ത്വം കിര സീസം ആകോടേത്വാ മതകാനം നിബ്ബത്തട്ഠാനം ജാനാസീ’’തി? ‘‘ആമ, ജാനാമീ’’തി. ‘‘ഇദം കസ്സ സീസ’’ന്തി? സോ തം ആകോടേത്വാ ‘‘നിരയേ നിബ്ബത്തസ്സാ’’തി ആഹ. അഥസ്സ സത്ഥാ ‘‘സാധു സാധൂ’’തി സാധുകാരം ദത്വാ ഇതരാനിപി തീണി സീസാനി പുച്ഛിത്വാ തേന അവിരജ്ഝിത്വാ വുത്തവുത്തക്ഖണേ തഥേവ തസ്സ സാധുകാരം ദത്വാ പഞ്ചമം സീസം ദസ്സേത്വാ ‘‘ഇദം കസ്സ സീസ’’ന്തി പുച്ഛി, സോ തമ്പി ആകോടേത്വാ നിബ്ബത്തട്ഠാനം ന ജാനാതി.

അഥ നം സത്ഥാ ‘‘കിം, വങ്ഗീസ, ന ജാനാസീ’’തി വത്വാ, ‘‘ആമ, ന ജാനാമീ’’തി വുത്തേ ‘‘അഹം ജാനാമീ’’തി ആഹ. അഥ നം വങ്ഗീസോ യാചി ‘‘ദേഥ മേ ഇമം മന്ത’’ന്തി. ന സക്കാ അപബ്ബജിതസ്സ ദാതുന്തി. സോ ‘‘ഇമസ്മിം മന്തേ ഗഹിതേ സകലജമ്ബുദീപേ അഹം ജേട്ഠകോ ഭവിസ്സാമീ’’തി ചിന്തേത്വാ തേ ബ്രാഹ്മണേ ‘‘തുമ്ഹേ തത്ഥേവ കതിപാഹം വസഥ, അഹം പബ്ബജിസ്സാമീ’’തി ഉയ്യോജേത്വാ സത്ഥു സന്തികേ പബ്ബജിത്വാ ലദ്ധൂപസമ്പദോ വങ്ഗീസത്ഥേരോ നാമ അഹോസി. അഥസ്സ സത്ഥാ ദ്വത്തിംസാകാരകമ്മട്ഠാനം ദത്വാ ‘‘മന്തസ്സ പരികമ്മം സജ്ഝായാഹീ’’തി ആഹ. സോ തം സജ്ഝായന്തോ അന്തരന്തരാ ബ്രാഹ്മണേഹി ‘‘ഗഹിതോ തേ മന്തോ’’തി പുച്ഛിയമാനോ ‘‘ആഗമേഥ താവ, ഗണ്ഹാമീ’’തി വത്വാ കതിപാഹേനേവ അരഹത്തം പത്വാ പുന ബ്രാഹ്മണേഹി പുട്ഠോ ‘‘അഭബ്ബോ ദാനാഹം, ആവുസോ, ഗന്തു’’ന്തി ആഹ. തം സുത്വാ ഭിക്ഖൂ ‘‘അയം, ഭന്തേ, അഭൂതേന അഞ്ഞം ബ്യാകരോതീ’’തി സത്ഥു ആരോചേസും. സത്ഥാ ‘‘മാ, ഭിക്ഖവേ, ഏവം അവചുത്ഥ, ഇദാനി, ഭിക്ഖവേ, മമ പുത്തോ ചുതിപടിസന്ധികുസലോ ജാതോ’’തി വത്വാ ഇമാ ഗാഥാ അഭാസി –

൪൧൯. ‘‘ചുതിം യോ വേദി സത്താനം, ഉപപത്തിഞ്ച സബ്ബസോ;

അസത്തം സുഗതം ബുദ്ധം, തമഹം ബ്രൂമി ബ്രാഹ്മണം.

൪൨൦. ‘‘യസ്സ ഗതിം ന ജാനന്തി, ദേവാ ഗന്ധബ്ബമാനുസാ;

ഖീണാസവം അരഹന്തം, തമഹം ബ്രൂമി ബ്രാഹ്മണ’’ന്തി.

തത്ഥ യോ വേദീതി യോ സത്താനം സബ്ബാകാരേന ചുതിഞ്ച പടിസന്ധിഞ്ച പാകടം കത്വാ ജാനാതി, തമഹം അലഗ്ഗതായ അസത്തം, പടിപത്തിയാ സുട്ഠു ഗതത്താ സുഗതം, ചതുന്നം സച്ചാനം ബുദ്ധതായ ബുദ്ധം ബ്രാഹ്മണം വദാമീതി അത്ഥോ. യസ്സാതി യസ്സേതേ ദേവാദയോ ഗതിം ന ജാനന്തി, തമഹം ആസവാനം ഖീണതായ ഖീണാസവം, കിലേസേഹി ആരകത്താ അരഹന്തം ബ്രാഹ്മണം വദാമീതി അത്ഥോ.

ദേസനാവസാനേ ബഹൂ സോതാപത്തിഫലാദീനി പാപുണിംസൂതി.

വങ്ഗീസത്ഥേരവത്ഥു സത്തതിംസതിമം.