൨൩. സാമണേരാനം വത്ഥു

അവിരുദ്ധന്തി ഇമം ധമ്മദേസനം സത്ഥാ ജേതവനേ വിഹരന്തോ ചത്താരോ സാമണേരേ ആരബ്ഭ കഥേസി.

ഏകാ കിര ബ്രാഹ്മണീ ചതുന്നം ഭിക്ഖൂനം ഉദ്ദേസഭത്തം സജ്ജേത്വാ ബ്രാഹ്മണം ആഹ – ‘‘വിഹാരം ഗന്ത്വാ ചത്താരോ മഹല്ലകബ്രാഹ്മണേ ഉദ്ദിസാപേത്വാ ആനേഹീ’’തി. സോ വിഹാരം ഗന്ത്വാ ‘‘ചത്താരോ മേ ബ്രാഹ്മണേ ഉദ്ദിസിത്വാ ദേഥാ’’തി ആഹ. തസ്സ സംകിച്ചോ പണ്ഡിതോ സോപാകോ രേവതോതി സത്തവസ്സികാ ചത്താരോ ഖീണാസവസാമണേരാ പാപുണിംസു. ബ്രാഹ്മണീ മഹാരഹാനി ആസനാനി പഞ്ഞാപേത്വാ ഠിതാ സാമണേരേ ദിസ്വാവ കുപിതാ ഉദ്ധനേ പക്ഖിത്തലോണം വിയ തടതടായമാനാ ‘‘ത്വം വിഹാരം ഗന്ത്വാ അത്തനോ നത്തുമത്തേപി അപ്പഹോന്തേ ചത്താരോ കുമാരകേ ഗഹേത്വാ ആഗതോസീ’’തി വത്വാ തേസം തേസു ആസനേസു നിസീദിതും അദത്വാ നീചപീഠകാനി അത്ഥരിത്വാ ‘‘ഏതേസു നിസീദഥാ’’തി വത്വാ ‘‘ഗച്ഛ, ബ്രാഹ്മണ, മഹല്ലകേ ഓലോകേത്വാ ആനേഹീ’’തി ആഹ. ബ്രാഹ്മണോ വിഹാരം ഗന്ത്വാ സാരിപുത്തത്ഥേരം ദിസ്വാ ‘‘ഏഥ, അമ്ഹാകം ഗേഹം ഗമിസ്സാമാ’’തി ആനേസി. ഥേരോ ആഗന്ത്വാ സാമണേരേ ദിസ്വാ ‘‘ഇമേഹി ബ്രാഹ്മണേഹി ഭത്തം ലദ്ധ’’ന്തി പുച്ഛിത്വാ ‘‘ന ലദ്ധ’’ന്തി വുത്തേ ചതുന്നമേവ ഭത്തസ്സ പടിയത്തഭാവം ഞത്വാ ‘‘ആഹര മേ പത്ത’’ന്തി പത്തം ഗഹേത്വാ പക്കാമി. ബ്രാഹ്മണീപി ‘‘കിം ഇമിനാ വുത്ത’’ന്തി പുച്ഛിത്വാ ‘‘ഏതേസം നിസിന്നാനം ബ്രാഹ്മണാനം ലദ്ധും വട്ടതി, ആഹര മേ പത്ത’’ന്തി അത്തനോ പത്തം ഗഹേത്വാ ഗതോ, ന ഭുഞ്ജിതുകാമോ ഭവിസ്സതി, സീഘം ഗന്ത്വാ അഞ്ഞം ഓലോകേത്വാ ആനേഹീതി. ബ്രാഹ്മണോ ഗന്ത്വാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനത്ഥേരം ദിസ്വാ തഥേവ വത്വാ ആനേസി. സോപി സാമണേരേ ദിസ്വാ തഥേവ വത്വാ പത്തം ഗഹേത്വാ പക്കാമി. അഥ നം ബ്രാഹ്മണീ ആഹ – ‘‘ഏതേ ന ഭുഞ്ജിതുകാമാ, ബ്രാഹ്മണവാദകം ഗന്ത്വാ ഏകം മഹല്ലകബ്രാഹ്മണം ആനേഹീ’’തി.

സാമണേരാപി പാതോവ പട്ഠായ കിഞ്ചി അലഭമാനാ ജിഘച്ഛായ പീളിതാ നിസീദിംസു. അഥ നേസം ഗുണതേജേന സക്കസ്സ ആസനം ഉണ്ഹാകാരം ദസ്സേസി. സോ ആവജ്ജേന്തോ തേസം പാതോവ പട്ഠായ നിസിന്നാനം കിലന്തഭാവം ഞത്വാ ‘‘മയാ തത്ഥ ഗന്തും വട്ടതീ’’തി ജരാജിണ്ണോ മഹല്ലകബ്രാഹ്മണോ ഹുത്വാ തസ്മിം ബ്രാഹ്മണവാദകേ ബ്രാഹ്മണാനം അഗ്ഗാസനേ നിസീദി. ബ്രാഹ്മണോ തം ദിസ്വാ ‘‘ഇദാനി മേ ബ്രാഹ്മണീ അത്തമനാ ഭവിസ്സതീ’’തി ഏഹി ഗേഹം ഗമിസ്സാമാ’’തി തം ആദായ ഗേഹം അഗമാസി. ബ്രാഹ്മണീ തം ദിസ്വാവ തുട്ഠചിത്താ ദ്വീസു ആസനേസു അത്ഥരണം ഏകസ്മിംയേവ അത്ഥരിത്വാ, ‘‘അയ്യ, ഇധ നിസീദാഹീ’’തി ആഹ. സക്കോ ഗേഹം പവിസിത്വാ ചത്താരോ സാമണേരേ പഞ്ചപതിട്ഠിതേന വന്ദിത്വാ തേസം ആസനപരിയന്തേ ഭൂമിയം പല്ലങ്കേന നിസീദി. അഥ നം ദിസ്വാ ബ്രാഹ്മണീ ബ്രാഹ്മണം ആഹ – ‘‘അഹോ തേ ആനീതോ ബ്രാഹ്മണോ, ഏതമ്പി ഉമ്മത്തകം ഗഹേത്വാ ആഗതോസി, അത്തനോ നത്തുമത്തേ വന്ദന്തോ വിചരതി, കിം ഇമിനാ, നീഹരാഹി ന’’ന്തി. സോ ഖന്ധേപി ഹത്ഥേപി കച്ഛായപി ഗഹേത്വാ നിക്കഡ്ഢിയമാനോ ഉട്ഠാതുമ്പി ന ഇച്ഛതി. അഥ നം ബ്രാഹ്മണീ ‘‘ഏഹി, ബ്രാഹ്മണ, ത്വം ഏകസ്മിം ഹത്ഥേ ഗണ്ഹ, അഹം ഏകസ്മിം ഹത്ഥേ ഗണ്ഹിസ്സാമീ’’തി ഉഭോപി ദ്വീസു ഹത്ഥേസു ഗഹേത്വാ പിട്ഠിയം പോഥേന്താ ഗേഹദ്വാരതോ ബഹി അകംസു. സക്കോപി നിസിന്നട്ഠാനേയേവ നിസിന്നോ ഹത്ഥം പരിവത്തേസി. തേ നിവത്തിത്വാ തം നിസിന്നമേവ ദിസ്വാ ഭീതരവം രവന്താ വിസ്സജ്ജേസും. തസ്മിം ഖണേ സക്കോ അത്തനോ സക്കഭാവം ജാനാപേസി. അഥ നേസം ആഹാരം അദംസു. പഞ്ചപി ജനാ ആഹാരം ഗഹേത്വാ ഏകോ കണ്ണികാമണ്ഡലം വിനിവിജ്ഝിത്വാ, ഏകോ ഛദനസ്സ പുരിമഭാഗം, ഏകോ പച്ഛിമഭാഗം, ഏകോ പഥവിയം നിമുജ്ജിത്വാ, സക്കോപി ഏകേന ഠാനേന നിക്ഖമീതി ഏവം പഞ്ചധാ അഗമംസു. തതോ പട്ഠായ ച പന തം ഗേഹം പഞ്ചഛിദ്ദഗേഹം കിര നാമ ജാതം.

സാമണേരേപി വിഹാരം ഗതകാലേ ഭിക്ഖൂ, ‘‘ആവുസോ, കീദിസ’’ന്തി പുച്ഛിംസു. മാ നോ പുച്ഛിത്ഥ, അമ്ഹാകം ദിട്ഠകാലതോ പട്ഠായ ബ്രാഹ്മണീ കോധാഭിഭൂതാ പഞ്ഞത്താസനേസു നോ നിസീദിതുമ്പി അദത്വാ ‘‘സീഘം സീഘം മഹല്ലകബ്രാഹ്മണം ആനേഹീ’’തി ആഹ. അമ്ഹാകം ഉപജ്ഝായോ ആഗന്ത്വാ അമ്ഹേ ദിസ്വാ ‘‘ഇമേസം നിസിന്നബ്രാഹ്മണാനം ലദ്ധും വട്ടതീ’’തി പത്തം ആഹരാപേത്വാ നിക്ഖമി. ‘‘അഞ്ഞം മഹല്ലകം ബ്രാഹ്മണം ആനേസീ’’തി വുത്തേ ബ്രാഹ്മണോ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനത്ഥേരം ആനേസി, സോപി അമ്ഹേ ദിസ്വാ തഥേവ വത്വാ പക്കാമി. അഥ ബ്രാഹ്മണീ ‘‘ന ഏതേ ഭുഞ്ജിതുകാമാ, ഗച്ഛ ബ്രാഹ്മണവാദകതോ ഏകം മഹല്ലകബ്രാഹ്മണം ആനേഹീ’’തി ബ്രാഹ്മണം പഹിണി. സോ തത്ഥ ഗന്ത്വാ ബ്രാഹ്മണവേസേന ആഗതം സക്കം ആനേസി, തസ്സ ആഗതകാലേ അമ്ഹാകം ആഹാരം അദംസൂതി. ഏവം കരോന്താനം പന തേസം തുമ്ഹേ ന കുജ്ഝിത്ഥാതി? ന കുജ്ഝിമ്ഹാതി. ഭിക്ഖൂ തം സുത്വാ സത്ഥു ആരോചേസും – ‘‘ഭന്തേ, ഇമേ ‘ന കുജ്ഝിമ്ഹാ’തി അഭൂതം വത്വാ അഞ്ഞം ബ്യാകരോന്തീ’’തി. സത്ഥാ, ‘‘ഭിക്ഖവേ, ഖീണാസവാ നാമ വിരുദ്ധേസുപി ന വിരുജ്ഝന്തിയേവാ’’തി വത്വാ ഇമം ഗാഥമാഹ –

൪൦൬. ‘‘അവിരുദ്ധം വിരുദ്ധേസു, അത്തദണ്ഡേസു നിബ്ബുതം;

സാദാനേസു അനാദാനം, തമഹം ബ്രൂമി ബ്രാഹ്മണ’’ന്തി.

തത്ഥ അവിരുദ്ധന്തി ആഘാതവസേന വിരുദ്ധേസുപി ലോകിയമഹാജനേസു ആഘാതാഭാവേന അവിരുദ്ധം. ഹത്ഥഗതേ ദണ്ഡേ വാ സത്ഥേ വാ അവിജ്ജമാനേപി പരേസം പഹാരദാനതോ അവിരതത്താ അത്തദണ്ഡേസു ജനേസു നിബ്ബുതം നിക്ഖിത്തദണ്ഡം, പഞ്ചന്നം ഖന്ധാനം അഹം മമന്തി ഗഹിതത്താ സാദാനേസു തസ്സ ഗഹണസ്സ അഭാവേന അനാദാനം തം ഏവരൂപം അഹം ബ്രാഹ്മണം വദാമീതി അത്ഥോ.

ദേസനാവസാനേ ബഹൂ സോതാപത്തിഫലാദീനി പാപുണിംസൂതി.

സാമണേരാനം വത്ഥു തേവീസതിമം.