൬. പഞ്ചഗ്ഗദായകബ്രാഹ്മണവത്ഥു

സബ്ബസോതി ഇമം ധമ്മദേസനം സത്ഥാ ജേതവനേ വിഹരന്തോ പഞ്ചഗ്ഗദായകം നാമ ബ്രാഹ്മണം ആരബ്ഭ കഥേസി.

സോ കിര സസ്സേ ഖേത്തേ ഠിതകാലേയേവ ഖേത്തഗ്ഗം നാമ ദേതി, ഖലകാലേ ഖലഗ്ഗം നാമ ദേതി, ഖലഭണ്ഡകാലേ ഖലഭണ്ഡഗ്ഗം നാമ ദേതി, ഉക്ഖലികകാലേ കുമ്ഭഗ്ഗം നാമ ദേതി, പാതിയം വഡ്ഢിതകാലേ പാതഗ്ഗം നാമ ദേതീതി ഇമാനി പഞ്ച അഗ്ഗദാനാനി ദേതി, സമ്പത്തസ്സ അദത്വാ നാമ ന ഭുഞ്ജതി. തേനസ്സ പഞ്ചഗ്ഗദായകോത്വേവ നാമം അഹോസി. സത്ഥാ തസ്സ ച ബ്രാഹ്മണിയാ ചസ്സ തിണ്ണം ഫലാനം ഉപനിസ്സയം ദിസ്വാ ബ്രാഹ്മണസ്സ ഭോജനവേലായം ഗന്ത്വാ ദ്വാരേ അട്ഠാസി. സോപി ദ്വാരപമുഖേ അന്തോഗേഹാഭിമുഖോ നിസീദിത്വാ ഭുഞ്ജതി, സത്ഥാരം ദ്വാരേ ഠിതം ന പസ്സതി. ബ്രാഹ്മണീ പന തം പരിവിസമാനാ സത്ഥാരം ദിസ്വാ ചിന്തേസി – ‘‘അയം ബ്രാഹ്മണോ പഞ്ചസു ഠാനേസു അഗ്ഗം ദത്വാ ഭുഞ്ജതി, ഇദാനി ച സമണോ ഗോതമോ ആഗന്ത്വാ ദ്വാരേ ഠിതോ. സചേ ബ്രാഹ്മണോ ഏതം ദിസ്വാ അത്തനോ ഭത്തം ഹരിത്വാ ദസ്സതി, പുനപാഹം പചിതും ന സക്ഖിസ്സാമീ’’തി. സാ ‘‘ഏവം അയം സമണം ഗോതമം ന പസ്സിസ്സതീ’’തി സത്ഥു പിട്ഠിം ദത്വാ തസ്സ പച്ഛതോ തം പടിച്ഛാദേന്തീ ഓനമിത്വാ പുണ്ണചന്ദം പാണിനാ പടിച്ഛാദേന്തീ വിയ അട്ഠാസി. തഥാ ഠിതാ ഏവ ച പന ‘‘ഗതോ നു ഖോ നോ’’തി സത്ഥാരം അഡ്ഢക്ഖികേന ഓലോകേസി. സത്ഥാ തത്ഥേവ അട്ഠാസി. ബ്രാഹ്മണസ്സ പന സവനഭയേന ‘‘അതിച്ഛഥാ’’തി ന വദേതി, ഓസക്കിത്വാ പന സണികമേവ ‘‘അതിച്ഛഥാ’’തി ആഹ. സത്ഥാ ‘‘ന ഗമിസ്സാമീ’’തി സീസം ചാലേസി. ലോകഗരുനാ ബുദ്ധേന ‘‘ന ഗമിസ്സാമീ’’തി സീസേ ചാലിതേ സാ സന്ധാരേതും അസക്കോന്തീ മഹാഹസിതം ഹസി. തസ്മിം ഖണേ സത്ഥാ ഗേഹാഭിമുഖം ഓഭാസം മുഞ്ചി. ബ്രാഹ്മണോപി പിട്ഠിം ദത്വാ നിസിന്നോയേവ ബ്രാഹ്മണിയാ ഹസിതസദ്ദം സുത്വാ ഛബ്ബണ്ണാനഞ്ച രസ്മീനം ഓഭാസം ഓലോകേത്വാ സത്ഥാരം അദ്ദസ. ബുദ്ധാ ഹി നാമ ഗാമേ വാ അരഞ്ഞേ വാ ഹേതുസമ്പന്നാനം അത്താനം അദസ്സേത്വാ ന പക്കമന്തി. ബ്രാഹ്മണോപി സത്ഥാരം ദിസ്വാ, ‘‘ഭോതി നാസിതോമ്ഹി തയാ, രാജപുത്തം ആഗന്ത്വാ ദ്വാരേ ഠിതം മയ്ഹം അനാചിക്ഖന്തിയാ ഭാരിയം തേ കമ്മം കത’’ന്തി വത്വാ അഡ്ഢഭുത്തം ഭോജനപാതിം ആദായ സത്ഥു സന്തികം ഗന്ത്വാ, ‘‘ഭോ ഗോതമ, അഹം പഞ്ചസു ഠാനേസു അഗ്ഗം ദത്വാവ ഭുഞ്ജാമി, ഇതോ ച മേ മജ്ഝേ ഭിന്ദിത്വാ ഏകോവ ഭത്തകോട്ഠാസോ ഭുത്തോ, ഏകോ കോട്ഠാസോ അവസിട്ഠോ, പടിഗ്ഗണ്ഹിസ്സസി മേ ഇദം ഭത്ത’’ന്തി. സത്ഥാ ‘‘ന മേ തവ ഉച്ഛിട്ഠഭത്തേന അത്ഥോ’’തി അവത്വാ, ‘‘ബ്രാഹ്മണ, അഗ്ഗമ്പി മയ്ഹമേവ അനുച്ഛവികം, മജ്ഝേ ഭിന്ദിത്വാ അഡ്ഢഭുത്തഭത്തമ്പി, ചരിമകഭത്തപിണ്ഡോപി മയ്ഹമേവ അനുച്ഛവികോ. മയഞ്ഹി, ബ്രാഹ്മണ, പരദത്തൂപജീവിപേതസദിസാ’’തി വത്വാ ഇമം ഗാഥമാഹ –

‘‘യദഗ്ഗതോ മജ്ഝതോ സേസതോ വാ,

പിണ്ഡം ലഭേഥ പരദത്തൂപജീവീ;

നാലം ഥുതും നോപി നിപച്ചവാദീ,

തം വാപി ധീരാ മുനി വേദയന്തീ’’തി. (സു. നി. ൨൧൯);

ബ്രാഹ്മണോ തം സുത്വാവ പസന്നചിത്തോ ഹുത്വാ ‘‘അഹോ അച്ഛരിയം, ദീപസാമികോ നാമ രാജപുത്തോ ‘ന മേ തവ ഉച്ഛിട്ഠഭത്തേന അത്ഥോ’തി അവത്വാ ഏവം വക്ഖതീ’’തി ദ്വാരേ ഠിതകോവ സത്ഥാരം പഞ്ഹം പുച്ഛി – ‘‘ഭോ ഗോതമ, തുമ്ഹേ അത്തനോ സാവകേ ഭിക്ഖൂതി വദഥ, കിത്താവതാ ഭിക്ഖു നാമ ഹോതീ’’തി. സത്ഥാ ‘‘കഥംരൂപാ നു ഖോ ഇമസ്സ ധമ്മദേസനാ സപ്പായാ’’തി ഉപധാരേന്തോ ‘‘ഇമേ ദ്വേപി ജനാ കസ്സപബുദ്ധകാലേ ‘നാമരൂപ’ന്തി വദന്താനം കഥം സുണിംസു, നാമരൂപം അവിസ്സജ്ജിത്വാവ നേസം ധമ്മം ദേസേതും വട്ടതീ’’തി, ‘‘ബ്രാഹ്മണ, നാമേ ച രൂപേ ച അരജ്ജന്തോ അസജ്ജന്തോ അസോചന്തോ ഭിക്ഖു നാമ ഹോതീ’’തി വത്വാ ഇമം ഗാഥമാഹ –

൩൬൭. ‘‘സബ്ബസോ നാമരൂപസ്മിം, യസ്സ നത്ഥി മമായിതം;

അസതാ ച ന സോചതി, സ വേ ഭിക്ഖൂതി വുച്ചതീ’’തി.

തത്ഥ സബ്ബസോതി സബ്ബസ്മിമ്പി വേദനാദീനം ചതുന്നം, രൂപക്ഖന്ധസ്സ ചാതി പഞ്ചന്നം ഖന്ധാനം വസേന പവത്തേ നാമരൂപേ. മമായിതന്തി യസ്സ അഹന്തി വാ മമന്തി വാ ഗാഹോ നത്ഥി. അസതാ ച ന സോചതീതി തസ്മിഞ്ച നാമരൂപേ ഖയവയം പത്തേ ‘‘മമ രൂപം ഖീണം…പേ… മമ വിഞ്ഞാണം ഖീണ’’ന്തി ന സോചതി ന വിഹഞ്ഞതി, ‘‘ഖയവയധമ്മം മേ ഖീണ’’ന്തി പസ്സതി. സ വേതി സോ ഏവരൂപോ വിജ്ജമാനേപി നാമരൂപേ മമായിതരഹിതോപി അസതാപി തേന അസോചന്തോ ഭിക്ഖൂതി വുച്ചതീതി അത്ഥോ.

ദേസനാവസാനേ ഉഭോപി ജയമ്പതികാ അനാഗാമിഫലേ പതിട്ഠഹിംസു, സമ്പത്താനമ്പി സാത്ഥികാ ധമ്മദേസനാ അഹോസീതി.

പഞ്ചഗ്ഗദായകബ്രാഹ്മണവത്ഥു ഛട്ഠം.