൭. സമ്ബഹുലഭിക്ഖുവത്ഥു

മേത്താവിഹാരീതി ഇമം ധമ്മദേസനം സത്ഥാ ജേതവനേ വിഹരന്തോ സമ്ബഹുലേ ഭിക്ഖൂ ആരബ്ഭ കഥേസി.

ഏകസ്മിഞ്ഹി സമയേ ആയസ്മന്തേ മഹാകച്ചാനേ അവന്തിജനപദേ കുരരഘരം നിസ്സായ പവത്തപബ്ബതേ വിഹരന്തേ സോണോ നാമ കോടികണ്ണോ ഉപാസകോ ഥേരസ്സ ധമ്മകഥായ പസീദിത്വാ ഥേരസ്സ സന്തികേ പബ്ബജിതുകാമോ ഥേരേന ‘‘ദുക്കരം ഖോ, സോണ, യാവജീവം ഏകഭത്തം ഏകസേയ്യം ബ്രഹ്മചരിയ’’ന്തി വത്വാ ദ്വേ വാരേ പടിക്ഖിത്തോപി പബ്ബജ്ജായ അതിവിയ ഉസ്സാഹജാതോ തതിയവാരേ ഥേരം യാചിത്വാ പബ്ബജിത്വാ അപ്പഭിക്ഖുകത്താ ദക്ഖിണാപഥേ തിണ്ണം വസ്സാനം അച്ചയേന ലദ്ധൂപസമ്പദോ സത്ഥാരം സമ്മുഖാ ദട്ഠുകാമോ ഹുത്വാ ഉപജ്ഝായം ആപുച്ഛിത്വാ തേന ദിന്നം സാസനം ഗഹേത്വാ അനുപുബ്ബേന ജേതവനം ഗന്ത്വാ സത്ഥാരം വന്ദിത്വാ കതപടിസന്ഥാരോ സത്ഥാരാ ഏകഗന്ധകുടിയംയേവ അനുഞ്ഞാതസേനാസനോ ബഹുദേവ രത്തിം അജ്ഝോകാസേ വീഥിനാമേത്വാ രത്തിഭാഗേ ഗന്ധകുടിം പവിസിത്വാ അത്തനോ പത്തസേനാസനേ തം രത്തിഭാഗം വീതിനാമേത്വാ പച്ചൂസസമയേ സത്ഥാരാ അജ്ഝിട്ഠോ സോളസ അട്ഠകവഗ്ഗികാനി (സു. നി. ൭൭൨ ആദയോ) സബ്ബാനേവ സരഭഞ്ഞേന അഭണി. അഥസ്സ ഭഗവാ സരഭഞ്ഞപരിയോസാനേ അബ്ഭാനുമോദേന്തോ – ‘‘സാധു സാധു, ഭിക്ഖൂ’’തി സാധുകാരം അദാസി. സത്ഥാരാ ദിന്നസാധുകാരം സുത്വാ ഭൂമട്ഠകദേവാ നാഗാ സുപണ്ണാതി ഏവം യാവ ബ്രഹ്മലോകാ ഏകസാധുകാരമേവ അഹോസി.

തസ്മിം ഖണേ ജേതവനതോ വീസയോജനസതമത്ഥകേ കുരരഘരനഗരേ ഥേരസ്സ മാതു മഹാഉപാസികായ ഗേഹേ അധിവത്ഥാ ദേവതാപി മഹന്തേന സദ്ദേന സാധുകാരമദാസി. അഥ നം ഉപാസികാ ആഹ – ‘‘കോ ഏസ സാധുകാരം ദേതീ’’തി? അഹം, ഭഗിനീതി. കോസി ത്വന്തി? തവ ഗേഹേ അധിവത്ഥാ, ദേവതാതി. ത്വം ഇതോ പുബ്ബേ മയ്ഹം സാധുകാരം അദത്വാ അജ്ജ കസ്മാ ദേസീതി? നാഹം തുയ്ഹം സാധുകാരം ദമ്മീതി. അഥ കസ്സ തേ സാധുകാരോ ദിന്നോതി? തവ പുത്തസ്സ കോടികണ്ണസ്സ സോണത്ഥേരസ്സാതി. കിം മേ പുത്തേന കതന്തി? പുത്തോ തേ അജ്ജ സത്ഥാരാ സദ്ധിം ഏകഗന്ധകുടിയം വസിത്വാ ധമ്മം ദേസേസി, സത്ഥാ തവ പുത്തസ്സ ധമ്മം സുത്വാ പസന്നോ സാധുകാരമദാസി. തേനസ്സ മയാപി സാധുകാരോ ദിന്നോ. സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ ഹി സാധുകാരം സമ്പടിച്ഛിത്വാ ഭൂമട്ഠകദേവേ ആദിം കത്വാ യാവ ബ്രഹ്മലോകാ ഏകസാധുകാരമേവ ജാതന്തി. കിം പന, സാമി, മമ പുത്തേന സത്ഥു ധമ്മോ കഥിതോ, സത്ഥാരാ മമ പുത്തസ്സ കഥിതോതി? തവ പുത്തേന സത്ഥു കഥിതോതി. ഏവം ദേവതായ കഥേന്തിയാവ ഉപാസികായ പഞ്ചവണ്ണാ പീതി ഉപ്പജ്ജിത്വാ സകലസരീരം ഫരി.

അഥസ്സാ ഏതദഹോസി – ‘‘സചേ മേ പുത്തോ സത്ഥാരാ സദ്ധിം ഏകഗന്ധകുടിയം വസിത്വാ സത്ഥു ധമ്മം കഥേതും സക്ഖി, മയ്ഹമ്പി കഥേതും സക്ഖിസ്സതിയേവ. പുത്തസ്സ ആഗതകാലേ ധമ്മസ്സവനം കാരേത്വാ ധമ്മകഥം സുണിസ്സാമീ’’തി. സോണത്ഥേരോപി ഖോ സത്ഥാരാ സാധുകാരേ ദിന്നേ ‘‘അയം മേ ഉപജ്ഝായേന ദിന്നസാസനം ആരോചേതും കാലോ’’തി ഭഗവന്തം പച്ചന്തിമേസു ജനപദേസു വിനയധരപഞ്ചമേന ഗണേന ഉപസമ്പദം ആദിം കത്വാ (മഹാവ. ൨൫൯) പഞ്ച വരേ യാചിത്വാ കതിപാഹം സത്ഥു സന്തികേയേവ വസിത്വാ ‘‘ഉപജ്ഝായം പസ്സിസ്സാമീ’’തി സത്ഥാരം ആപുച്ഛിത്വാ ജേതവനാ നിക്ഖമിത്വാ അനുപുബ്ബേന ഉപജ്ഝായസ്സ സന്തികം അഗമാസി.

ഥേരോ പുനദിവസേ തം ആദായ പിണ്ഡായ ചരന്തോ മാതു ഉപാസികായ ഗേഹദ്വാരം അഗമാസി. സാപി പുത്തം ദിസ്വാ തുട്ഠമാനസാ വന്ദിത്വാ സക്കച്ചം പരിവിസിത്വാ പുച്ഛി – ‘‘സച്ചം കിര ത്വം, താത, സത്ഥാരാ സദ്ധിം ഏകഗന്ധകുടിയം വസിത്വാ സത്ഥു ധമ്മകഥം കഥേസീ’’തി. ‘‘ഉപാസികേ, തുയ്ഹം കേന ഇദം കഥിത’’ന്തി? ‘‘താത, ഇമസ്മിം ഗേഹേ അധിവത്ഥാ ദേവതാ മഹന്തേന സദ്ദേന സാധുകാരം ദത്വാ മയാ ‘കോ ഏസോ’തി വുത്തേ ‘അഹ’ന്തി വത്വാ ഏവഞ്ച ഏവഞ്ച കഥേസി. തം സുത്വാ മയ്ഹം ഏതദഹോസി – ‘സചേ മേ പുത്തോ സത്ഥു ധമ്മകഥം കഥേസി, മയ്ഹമ്പി കഥേതും സക്ഖിസ്സതീ’തി. അഥ നം ആഹ – ‘താത, യതോ തയാ സത്ഥു സമ്മുഖാ ധമ്മോ കഥിതോ, മയ്ഹമ്പി കഥേതും സക്ഖിസ്സസി ഏവ. അസുകദിവസേ നാമ ധമ്മസ്സവനം കാരേത്വാ തവ ധമ്മം സുണിസ്സാമി, താതാ’’’തി. സോ അധിവാസേസി. ഉപാസികാ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ദാനം ദത്വാ പൂജം കത്വാ ‘‘പുത്തസ്സ മേ ധമ്മകഥം സുണിസ്സാമീ’’തി ഏകമേവ ദാസിം ഗേഹരക്ഖികം ഠപേത്വാ സബ്ബം പരിജനം ആദായ അന്തോനഗരേ ധമ്മസ്സവനത്ഥായ കാരിതേ മണ്ഡപേ അലങ്കതധമ്മാസനം അഭിരുയ്ഹ ധമ്മം ദേസേന്തസ്സ പുത്തസ്സ ധമ്മകഥം സോതും അഗമാസി.

തസ്മിം പന കാലേ നവസതാ ചോരാ തസ്സാ ഉപാസികായ ഗേഹേ ഓതാരം ഓലോകേന്താ വിചരന്തി. തസ്സാ പന ഗേഹം സത്തഹി പാകാരേഹി പരിക്ഖിത്തം സത്തദ്വാരകോട്ഠകയുത്തം, തത്ഥ തേസു തേസു ഠാനേസു ചണ്ഡസുനഖേ ബന്ധിത്വാ ഠപയിംസു. അന്തോഗേഹേ ഛദനസ്സ ഉദകപാതട്ഠാനേ പന പരിഖം ഖണിത്വാ തിപുനാ പൂരയിംസു. തം ദിവാ ആതപേന വിലീനം പക്കുഥിതം വിയ തിട്ഠതി, രത്തിം കഠിനം കക്ഖളം ഹുത്വാ തിട്ഠതി. തസ്സാനന്തരാ മഹന്താനി അയസങ്ഘാടകാനി നിരന്തരം ഭൂമിയം ഓദഹിംസു. ഇതി ഇമഞ്ചാരക്ഖം ഉപാസികായ ച അന്തോഗേഹേ ഠിതഭാവം പടിച്ച തേ ചോരാ ഓകാസം അലഭന്താ തം ദിവസം തസ്സാ ഗതഭാവം ഞത്വാ ഉമങ്ഗം ഭിന്ദിത്വാ തിപുപരിഖായ ച അയസങ്ഘാടകാനഞ്ച ഹേട്ഠാഭാഗേനേവ ഗേഹം പവിസിത്വാ ചോരജേട്ഠകം തസ്സാ സന്തികം പഹിണിംസു ‘‘സചേ സാ അമ്ഹാകം ഇധ പവിട്ഠഭാവം സുത്വാ നിവത്തിത്വാ ഗേഹാഭിമുഖീ ആഗച്ഛതി, അസിനാ നം പഹരിത്വാ മാരേഥാ’’തി. സോ ഗന്ത്വാ തസ്സാ സന്തികേ അട്ഠാസി.

ചോരാപി അന്തോഗേഹേ ദീപം ജാലേത്വാ കഹാപണഗബ്ഭദ്വാരം വിവരിംസു. സാ ദാസീ ചോരേ ദിസ്വാ ഉപാസികായ സന്തികം ഗന്ത്വാ, ‘‘അയ്യേ, ബഹൂ ചോരാ ഗേഹം പവിസിത്വാ കഹാപണഗബ്ഭദ്വാരം വിവരിംസൂ’’തി ആരോചേസി. ‘‘ചോരാ അത്തനാ ദിട്ഠകഹാപണേ ഹരന്തു, അഹം മമ പുത്തസ്സ ധമ്മകഥം സുണാമി, മാ മേ ധമ്മസ്സ അന്തരായം കരി, ഗേഹം ഗച്ഛാ’’തി തം പഹിണി. ചോരാപി കഹാപണഗബ്ഭം തുച്ഛം കത്വാ രജതഗബ്ഭം വിവരിംസു. സാ പുനപി ഗന്ത്വാ തമത്ഥം ആരോചേസി. ഉപാസികാപി ‘‘ചോരാ അത്തനാ ഇച്ഛിതം ഹരന്തു, മാ മേ അന്തരായം കരീ’’തി പുന തം പഹിണി. ചോരാ രജതഗബ്ഭമ്പി തുച്ഛം കത്വാ സുവണ്ണഗബ്ഭം വിവരിംസു. സാ പുനപി ഗന്ത്വാ ഉപാസികായ തമത്ഥം ആരോചേസി. അഥ നം ഉപാസികാ ആമന്തേത്വാ, ‘‘ഭോതി ജേ ത്വം അനേകവാരം മമ സന്തികം ആഗതാ, ‘ചോരാ യഥാരുചിതം ഹരന്തു, അഹം മമ പുത്തസ്സ ധമ്മകഥം സുണാമി, മാ മേ അന്തരായം കരീ’തി മയാ വുത്താപി മമ കഥം അനാദിയിത്വാ പുനപ്പുനം ആഗച്ഛസിയേവ. സചേ ഇദാനി ത്വം ആഗച്ഛിസ്സസി, ജാനിസ്സാമി തേ കത്തബ്ബം, ഗേഹമേവ ഗച്ഛാ’’തി പഹിണി.

ചോരജേട്ഠകോ തസ്സാ കഥം സുത്വാ ‘‘ഏവരൂപായ ഇത്ഥിയാ സന്തകം ഹരന്താനം അസനി പതിത്വാ മത്ഥകം ഭിന്ദേയ്യാ’’തി ചോരാനം സന്തികം ഗന്ത്വാ ‘‘സീഘം ഉപാസികായ സന്തകം പടിപാകതികം കരോഥാ’’തി ആഹ. തേ കഹാപണേഹി കഹാപണഗബ്ഭം, രജതസുവണ്ണേഹി രജതസുവണ്ണഗബ്ഭേ പുന പൂരയിംസു. ധമ്മതാ കിരേസാ, യം ധമ്മോ ധമ്മചാരിനം രക്ഖതി. തേനേവാഹ –

‘‘ധമ്മോ ഹവേ രക്ഖതി ധമ്മചാരിം,

ധമ്മോ സുചിണ്ണോ സുഖമാവഹാതി;

ഏസാനിസംസോ ധമ്മേ സുചിണ്ണേ,

ന ദുഗ്ഗതിം ഗച്ഛതി ധമ്മചാരീ’’തി. (ഥേരഗാ. ൩൦൩; ജാ. ൧.൧൦.൧൦൨);

ചോരാപി ഗന്ത്വാ ധമ്മസ്സവനട്ഠാനേ അട്ഠംസു. ഥേരോപി ധമ്മം കഥേത്വാ വിഭാതായ രത്തിയാ ആസനാ ഓതരി. തസ്മിം ഖണേ ചോരജേട്ഠകോ ഉപാസികായ പാദമൂലേ നിപജ്ജിത്വാ ‘‘ഖമാഹി മേ, അയ്യേ’’തി ആഹ. ‘‘കിം ഇദം, താതാ’’തി? ‘‘അഹഞ്ഹി തുമ്ഹേസു ആഘാതം കത്വാ തുമ്ഹേ മാരേതുകാമോ അട്ഠാസി’’ന്തി. ‘‘തേന ഹി തേ, താത, ഖമാമീ’’തി. സേസചോരാപി തഥേവ വത്വാ, ‘‘താതാ, ഖമാമീ’’തി വുത്തേ ആഹംസു – ‘‘അയ്യേ, സചേ നോ ഖമഥ, പുത്തസ്സ വോ സന്തികേ അമ്ഹാകം പബ്ബജ്ജം ദാപേഥാ’’തി. സാ പുത്തം വന്ദിത്വാ ആഹ – ‘‘താത, ഇമേ ചോരാ മമ ഗുണേസു തുമ്ഹാകഞ്ച ധമ്മകഥായ പസന്നാ പബ്ബജ്ജം യാചന്തി, പബ്ബാജേഥ നേ’’തി. ഥേരോ ‘‘സാധൂ’’തി വത്വാ തേഹി നിവത്ഥവത്ഥാനം ദസാനി ഛിന്ദാപേത്വാ തമ്ബമത്തികായ രജാപേത്വാ തേ പബ്ബാജേത്വാ സീലേസു പതിട്ഠാപേസി. ഉപസമ്പന്നകാലേ ച നേസം ഏകേകസ്സ വിസും വിസും കമ്മട്ഠാനമദാസി. തേ നവസതാ ഭിക്ഖൂ വിസും വിസും നവസതകമ്മട്ഠാനാനി ഗഹേത്വാ ഏകം പബ്ബതം അഭിരുയ്ഹ തസ്സ തസ്സ രുക്ഖസ്സ ഛായായ നിസീദിത്വാ സമണധമ്മം കരിംസു.

സത്ഥാ വീസയോജനസതമത്ഥകേ ജേതവനമഹാവിഹാരേ നിസിന്നോവ തേ ഭിക്ഖൂ ഓലോകേത്വാ തേസം ചരിയവസേന ധമ്മദേസനം വവത്ഥാപേത്വാ ഓഭാസം ഫരിത്വാ സമ്മുഖേ നിസീദിത്വാ കഥേന്തോ വിയ ഇമാ ഗാഥാ അഭാസി –

൩൬൮. ‘‘മേത്താവിഹാരീ യോ ഭിക്ഖു, പസന്നോ ബുദ്ധസാസനേ;

അധിഗച്ഛേ പദം സന്തം, സങ്ഖാരൂപസമം സുഖം.

൩൬൯. ‘‘സിഞ്ച ഭിക്ഖു ഇമം നാവം, സിത്താ തേ ലഹുമേസ്സതി;

ഛേത്വാ രാഗഞ്ച ദോസഞ്ച, തതോ നിബ്ബാനമേഹിസി.

൩൭൦. ‘‘പഞ്ച ഛിന്ദേ പഞ്ച ജഹേ, പഞ്ച ചുത്തരി ഭാവയേ;

പഞ്ചസങ്ഗാതിഗോ ഭിക്ഖു, ഓഘതിണ്ണോതി വുച്ചതി.

൩൭൧. ‘‘ഝായ ഭിക്ഖു മാ പമാദോ,

മാ തേ കാമഗുണേ രമേസ്സു ചിത്തം;

മാ ലോഹഗുളം ഗിലീ പമത്തോ,

മാ കന്ദീ ദുക്ഖമിദന്തി ദയ്ഹമാനോ.

൩൭൨. ‘‘നത്ഥി ഝാനം അപഞ്ഞസ്സ, പഞ്ഞാ നത്ഥി അഝായതോ;

യമ്ഹി ഝാനഞ്ച പഞ്ഞാ ച, സ വേ നിബ്ബാനസന്തികേ.

൩൭൩. ‘‘സുഞ്ഞാഗാരം പവിട്ഠസ്സ, സന്തചിത്തസ്സ ഭിക്ഖുനോ;

അമാനുസീ രതീ ഹോതി, സമ്മാ ധമ്മം വിപസ്സതോ.

൩൭൪. ‘‘യതോ യതോ സമ്മസതി, ഖന്ധാനം ഉദയബ്ബയം;

ലഭതീ പീതിപാമോജ്ജം, അമതം തം വിജാനതം.

൩൭൫. ‘‘തത്രായമാദി ഭവതി, ഇധ പഞ്ഞസ്സ ഭിക്ഖുനോ;

ഇന്ദ്രിയഗുത്തി സന്തുട്ഠി, പാതിമോക്ഖേ ച സംവരോ.

൩൭൬. ‘‘മിത്തേ ഭജസ്സു കല്യാണേ, സുദ്ധാജീവേ അതന്ദിതേ;

പടിസന്ഥാരവുത്യസ്സ, ആചാരകുസലോ സിയാ;

തതോ പാമോജ്ജബഹുലോ, ദുക്ഖസ്സന്തം കരിസ്സതീ’’തി.

തത്ഥ മേത്താവിഹാരീതി മേത്താകമ്മട്ഠാനേ കമ്മം കരോന്തോപി മേത്താവസേന തികചതുക്കജ്ഝാനേ നിബ്ബത്തേത്വാ ഠിതോപി മേത്താവിഹാരീയേവ നാമ. പസന്നോതി യോ പന ബുദ്ധസാസനേ പസന്നോ ഹോതി, പസാദം രോചേതിയേവാതി അത്ഥോ. പദം സന്തന്തി നിബ്ബാനസ്സേതം നാമം. ഏവരൂപോ ഹി ഭിക്ഖു സന്തം കോട്ഠാസം സബ്ബസങ്ഖാരാനം ഉപസന്തതായ സങ്ഖാരൂപസമം, പരമസുഖതായ സുഖന്തി ലദ്ധനാമം നിബ്ബാനം അധിഗച്ഛതി, വിന്ദതിയേവാതി അത്ഥോ.

സിഞ്ച ഭിക്ഖു ഇമം നാവന്തി ഭിക്ഖു ഇമം അത്തഭാവസങ്ഖാതം നാവം മിച്ഛാവിതക്കോദകം ഛഡ്ഡേന്തോ സിഞ്ച. സിത്താ തേ ലഹുമേസ്സതീതി യഥാ ഹി മഹാസമുദ്ദേ ഉദകസ്സേവ ഭരിതാ നാവാ ഛിദ്ദാനി പിദഹിത്വാ ഉദകസ്സ സിത്തതായ സിത്താ സല്ലഹുകാ ഹുത്വാ മഹാസമുദ്ദേ അനോസീദിത്വാ സീഘം സുപട്ടനം ഗച്ഛതി, ഏവം തവാപി അയം മിച്ഛാവിതക്കോദകഭരിതാ അത്തഭാവനാവാ ചക്ഖുദ്വാരാദിഛിദ്ദാനി സംവരേന പിദഹിത്വാ ഉപ്പന്നസ്സ മിച്ഛാവിതക്കോദകസ്സ സിത്തതായ സിത്താ സല്ലഹുകാ സംസാരവട്ടേ അനോസീദിത്വാ സീഘം നിബ്ബാനം ഗമിസ്സതി. ഛേത്വാതി രാഗദോസബന്ധനാനി ഛിന്ദ. ഏതാനി ഹി ഛിന്ദിത്വാ അരഹത്തപ്പത്തോ തതോ അപരഭാഗേ അനുപാദിസേസനിബ്ബാനമേവ ഏഹിസി, ഗമിസ്സസീതി അത്ഥോ.

പഞ്ച ഛിന്ദേതി ഹേട്ഠാഅപായസമ്പാപകാനി പഞ്ചോരമ്ഭാഗിയസംയോജനാനി പാദേ ബദ്ധരജ്ജും പുരിസോ സത്ഥേന വിയ ഹേട്ഠാമഗ്ഗത്തയേന ഛിന്ദേയ്യ. പഞ്ച ജഹേതി ഉപരിദേവലോകസമ്പാപകാനി പഞ്ചുദ്ധമ്ഭാഗിയസംയോജനാനി പുരിസോ ഗീവായ ബദ്ധരജ്ജുകം വിയ അരഹത്തമഗ്ഗേന ജഹേയ്യ പജഹേയ്യ, ഛിന്ദേയ്യാതി അത്ഥോ. പഞ്ച ചുത്തരി ഭാവയേതി ഉദ്ധമ്ഭാഗിയസംയോജനാനം പഹാനത്ഥായ സദ്ധാദീനി പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ഉത്തരി ഭാവേയ്യ. പഞ്ചസങ്ഗാതിഗോതി ഏവം സന്തേ പഞ്ചന്നം രാഗദോസമോഹമാനദിട്ഠിസങ്ഗാനം അതിക്കമനേന പഞ്ചസങ്ഗാതിഗോ ഭിക്ഖു ഓഘതിണ്ണോതി വുച്ചതി, ചത്താരോ ഓഘേ തിണ്ണോയേവാതി വുച്ചതീതി അത്ഥോ.

ഝായ ഭിക്ഖൂതി ഭിക്ഖു ത്വം ദ്വിന്നം ഝാനാനം വസേന ഝായ ചേവ, കായകമ്മാദീസു ച അപ്പമത്തവിഹാരിതായ മാ പമജ്ജി. രമേസ്സൂതി പഞ്ചവിധേ ച കാമഗുണേ തേ ചിത്തം മാ രമേസ്സു. മാ ലോഹഗുളന്തി സതിവോസ്സഗ്ഗലക്ഖണേന ഹി പമാദേന പമത്താ നിരയേ തത്തം ലോഹഗുളം ഗിലന്തി, തേന തം വദാമി ‘‘മാ പമത്തോ ഹുത്വാ ലോഹഗുളം ഗിലി, മാ നിരയേ ഡയ്ഹമാനോ ‘ദുക്ഖമിദ’ന്തി കന്ദീ’’തി അത്ഥോ.

നത്ഥി ഝാനന്തി ഝാനുപ്പാദികായ വായാമപഞ്ഞായ അപഞ്ഞസ്സ ഝാനം നാമ നത്ഥി. പഞ്ഞാ നത്ഥീതി അഝായന്തസ്സ ‘‘സമാഹിതോ ഭിക്ഖു യഥാഭൂതം ജാനാതി പസ്സതീ’’തി വുത്തലക്ഖണാ പഞ്ഞാ നത്ഥി. യമ്ഹി ഝാനഞ്ച പഞ്ഞാ ചാതി യമ്ഹി പുഗ്ഗലേ ഇദം ഉഭയമ്പി അത്ഥി, സോ നിബ്ബാനസ്സ സന്തികേ ഠിതോയേവാതി അത്ഥോ.

സുഞ്ഞാഗാരം പവിട്ഠസ്സാതി കിസ്മിഞ്ചിദേവ വിവിത്തോകാസേ കമ്മട്ഠാനം അവിജഹിത്വാ കമ്മട്ഠാനമനസികാരേന നിസിന്നസ്സ. സന്തചിത്തസ്സാതി നിബ്ബുതചിത്തസ്സ. സമ്മാതി ഹേതുനാ കാരണേന ധമ്മം വിപസ്സന്തസ്സ വിപസ്സനാസങ്ഖാതാ അമാനുസീ രതി അട്ഠസമാപത്തിസങ്ഖാതാ ദിബ്ബാപി രതി ഹോതി ഉപ്പജ്ജതീതി അത്ഥോ.

യതോ യതോ സമ്മസതീതി അട്ഠതിംസായ ആരമ്മണേസു കമ്മം കരോന്തോ യേന യേനാകാരേന, പുരേഭത്താദീസു വാ കാലേസു യസ്മിം യസ്മിം അത്തനാ അഭിരുചിതേ കാലേ, അഭിരുചിതേ വാ കമ്മട്ഠാനേ കമ്മം കരോന്തോ സമ്മസതി. ഉദയബ്ബയന്തി പഞ്ചന്നം ഖന്ധാനം പഞ്ചവീസതിയാ ലക്ഖണേഹി ഉദയം, പഞ്ചവീസതിയാ ഏവ ച ലക്ഖണേഹി വയം. പീതിപാമോജ്ജന്തി ഏവം ഖന്ധാനം ഉദയബ്ബയം സമ്മസന്തോ ധമ്മപീതിം ധമ്മപാമോജ്ജഞ്ച ലഭതി. അമതന്തി തം സപ്പച്ചയേ നാമരൂപേ പാകടേ ഹുത്വാ ഉപട്ഠഹന്തേ ഉപ്പന്നം പീതിപാമോജ്ജം അമതനിബ്ബാനസമ്പാപകത്താ വിജാനതം പണ്ഡിതാനം അമതമേവാതി അത്ഥോ.

തത്രായമാദി ഭവതീതി തത്ര അയം ആദി, ഇദം പുബ്ബട്ഠാനം ഹോതി. ഇധ പഞ്ഞസ്സാതി ഇമസ്മിം സാസനേ പണ്ഡിതഭിക്ഖുനോ. ഇദാനി ‘‘തം ആദീ’’തി വുത്തം പുബ്ബട്ഠാനം ദസ്സേന്തോ ഇന്ദ്രിയഗുത്തീതിആദിമാഹ. ചതുപാരിസുദ്ധിസീലഞ്ഹി പുബ്ബട്ഠാനം നാമ. തത്ഥ ഇന്ദ്രിയഗുത്തീതി ഇന്ദ്രിയസംവരോ. സന്തുട്ഠീതി ചതുപച്ചയസന്തോസോ. തേന ആജീവപാരിസുദ്ധി ചേവ പച്ചയസന്നിസ്സിതഞ്ച സീലം കഥിതം. പാതിമോക്ഖേതി പാതിമോക്ഖസങ്ഖാതേ ജേട്ഠകസീലേ പരിപൂരകാരിതാ കഥിതാ.

മിത്തേ ഭജസ്സു കല്യാണേതി വിസ്സട്ഠകമ്മന്തേ അപതിരൂപസഹായേ വജ്ജേത്വാ സാധുജീവിതായ സുദ്ധാജീവേ ജങ്ഘബലം നിസ്സായ ജീവികകപ്പനായ അകുസീതേ അതന്ദിതേ കല്യാണമിത്തേ ഭജസ്സു, സേവസ്സൂതി അത്ഥോ. പടിസന്ഥാരവുത്യസ്സാതി ആമിസപടിസന്ഥാരേന ച ധമ്മപടിസന്ഥാരേന ച സമ്പന്നവുത്തിതായ പടിസന്ഥാരവുത്തി അസ്സ, പടിസന്ഥാരസ്സ കാരകാ ഭവേയ്യാതി അത്ഥോ. ആചാരകുസലോതി സീലമ്പി ആചാരോ, വത്തപടിവത്തമ്പി ആചാരോ. തത്ഥ കുസലോ സിയാ, ഛേകോ ഭവേയ്യാതി അത്ഥോ. തതോ പാമോജ്ജബഹുലോതി തതോ പടിസന്ഥാരവുത്തിതോ ച ആചാരകോസല്ലതോ ച ഉപ്പന്നേന ധമ്മപാമോജ്ജേന പാമോജ്ജബഹുലോ ഹുത്വാ തം സകലസ്സാപി വട്ടദുക്ഖസ്സ അന്തം കരിസ്സതീതി അത്ഥോ.

ഏവം സത്ഥാരാ ദേസിതാസു ഇമാസു ഗാഥാസു ഏകമേകിസ്സായ ഗാഥായ പരിയോസാനേ ഏകമേകം ഭിക്ഖുസതം നിസിന്നനിസിന്നട്ഠാനേയേവ സഹ പടിസമ്ഭിദാഹി അരഹത്തം പത്വാ വേഹാസം അബ്ഭുഗ്ഗന്ത്വാ സബ്ബേപി തേ ഭിക്ഖൂ ആകാസേനേവ വീസയോജനസതികം കന്താരം അതിക്കമിത്വാ തഥാഗതസ്സ സുവണ്ണവണ്ണം സരീരം വണ്ണേന്താ ഥോമേന്താ പാദേ വന്ദിംസൂതി.

സമ്ബഹുലഭിക്ഖുവത്ഥു സത്തമം.