൩. കോകാലികവത്ഥു

യോ മുഖസംയതോതി ഇമം ധമ്മദേസനം സത്ഥാ ജേതവനേ വിഹരന്തോ കോകാലികം ആരബ്ഭ കഥേസി. വത്ഥു ‘‘അഥ ഖോ കോകാലികോ ഭിക്ഖു യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമീ’’തി സുത്തേ (സം. നി. ൧.൧൮൧; സു. നി. കോകാലികസുത്ത; അ. നി. ൧൦.൮൯) ആഗതമേവ. അത്ഥോപിസ്സ അട്ഠകഥായ വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബോ.

കോകാലികേ പന പദുമനിരയേ ഉപ്പന്നേ ധമ്മസഭായം കഥം സമുട്ഠാപേസും ‘‘അഹോ കോകാലികോ ഭിക്ഖു അത്തനോ മുഖം നിസ്സായ വിനാസം പത്തോ, ദ്വേ അഗ്ഗസാവകേ അക്കോസന്തസ്സേവ ഹിസ്സ പഥവീ വിവരം അദാസീ’’തി. സത്ഥാ ആഗന്ത്വാ ‘‘കായ നുത്ഥ, ഭിക്ഖവേ, ഏതരഹി കഥായ സന്നിസിന്നാ’’തി പുച്ഛിത്വാ ‘‘ഇമായ നാമാ’’തി വുത്തേ ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഇദാനേവ, പുബ്ബേപി കോകാലികോ ഭിക്ഖു അത്തനോ മുഖമേവ നിസ്സായ നട്ഠോ’’തി വത്വാ തമത്ഥം സോതുകാമേഹി ഭിക്ഖൂഹി യാചിതോ തസ്സ പകാസനത്ഥം അതീതം ആഹരി.

അതീതേ ഹിമവന്തപദേസേ ഏകസ്മിം സരേ കച്ഛപോ വസതി. ദ്വേ ഹംസപോതകാ ഗോചരായ ചരന്താ തേന സദ്ധിം വിസ്സാസം കത്വാ ദള്ഹവിസ്സാസികാ ഹുത്വാ ഏകദിവസം കച്ഛപം പുച്ഛിംസു – ‘‘സമ്മ, അമ്ഹാകം ഹിമവന്തേ ചിത്തകൂടപബ്ബതതലേ കഞ്ചനഗുഹായ വസനട്ഠാനം, രമണിയോ പദേസോ, ഗച്ഛിസ്സസി അമ്ഹേഹി സദ്ധി’’ന്തി. ‘‘സമ്മ, അഹം കഥം ഗമിസ്സാമീ’’തി? ‘‘മയം തം നേസ്സാമ, സചേ മുഖം രക്ഖിതും സക്ഖിസ്സസീ’’തി. ‘‘രക്ഖിസ്സാമി, സമ്മാ ഗഹേത്വാ മം ഗച്ഛഥാ’’തി. തേ ‘‘സാധൂ’’തി വത്വാ ഏകം ദണ്ഡകം കച്ഛപേന ഡംസാപേത്വാ സയം തസ്സ ഉഭോ കോടിയോ ഡംസിത്വാ ആകാസം പക്ഖന്ദിംസു. തം തഥാ ഹംസേഹി നീയമാനം ഗാമദാരകാ ദിസ്വാ ‘‘ദ്വേ ഹംസാ കച്ഛപം ദണ്ഡേന ഹരന്തീ’’തി ആഹംസു. കച്ഛപോ ‘‘യദി മം സഹായകാ നേന്തി, തുമ്ഹാകം ഏത്ഥ കിം ഹോതി ദുട്ഠചേടകാ’’തി വത്തുകാമോ ഹംസാനം സീഘവേഗതായ ബാരാണസിനഗരേ രാജനിവേസനസ്സ ഉപരിഭാഗം സമ്പത്തകാലേ ദട്ഠട്ഠാനതോ ദണ്ഡകം വിസ്സജ്ജേത്വാ ആകാസങ്ഗണേ പതിത്വാ ദ്വേധാ ഭിജ്ജി. സത്ഥാ ഇമം അതീതം ആഹരിത്വാ –

‘‘അവധീ വത അത്താനം, കച്ഛപോ ബ്യാഹരം ഗിരം;

സുഗ്ഗഹീതസ്മിം കട്ഠസ്മിം, വാചായ സകിയാവധീ.

‘‘ഏതമ്പി ദിസ്വാ നരവീരിയസേട്ഠ,

വാചം പമുഞ്ചേ കുസലം നാതിവേലം;

പസ്സസി ബഹുഭാണേന, കച്ഛപം ബ്യസനം ഗത’’ന്തി. (ജാ. ൧.൨.൧൨൯-൧൩൦);

ഇമം ദുകനിപാതേ ബഹുഭാണിജാതകം വിത്ഥാരേത്വാ, ‘‘ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ നാമ മുഖസംയതേന സമചാരിനാ അനുദ്ധതേന നിബ്ബുതചിത്തേന ഭവിതബ്ബ’’ന്തി വത്വാ ഇമം ഗാഥമാഹ –

൩൬൩. ‘‘യോ മുഖസംയതോ ഭിക്ഖു, മന്തഭാണീ അനുദ്ധതോ;

അത്ഥം ധമ്മഞ്ച ദീപേതി, മധുരം തസ്സ ഭാസിത’’ന്തി.

തത്ഥ മുഖസംയതോതി ദാസചണ്ഡാലാദയോപി ‘‘ത്വം ദുജ്ജാതോ, ത്വം ദുസ്സീലോ’’തിആദീനം അവചനതായ മുഖേന സംയതോ. മന്തഭാണീതി മന്താ വുച്ചതി പഞ്ഞാ, തായ ഭണനസീലോ. അനുദ്ധതോതി നിബ്ബുതചിത്തോ. അത്ഥം ധമ്മഞ്ച ദീപേതീതി ഭാസിതത്ഥഞ്ചേവ ദേസനാധമ്മഞ്ച കഥേതി. മധുരന്തി ഏവരൂപസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഭാസിതം മധുരം നാമ. യോ പന അത്ഥമേവ സമ്പാദേതി, ന പാളിം, പാളിംയേവ സമ്പാദേതി, ന അത്ഥം, ഉഭയം വാ പന ന സമ്പാദേതി, തസ്സ ഭാസിതം മധുരം നാമ ന ഹോതീതി.

ദേസനാവസാനേ ബഹൂ സോതാപത്തിഫലാദീനി പാപുണിംസൂതി.

കോകാലികവത്ഥു തതിയം.