൨. ഹംസഘാതകഭിക്ഖുവത്ഥു

ഹത്ഥസംയതോതി ഇമം ധമ്മദേസനം സത്ഥാ ജേതവനേ വിഹരന്തോ ഏകം ഹംസഘാതകം ഭിക്ഖും ആരബ്ഭ കഥേസി.

സാവത്ഥിവാസിനോ കിര ദ്വേ സഹായകാ ഭിക്ഖൂസു പബ്ബജിത്വാ ലദ്ധൂപസമ്പദാ യേഭുയ്യേന ഏകതോ വിചരന്തി. തേ ഏകദിവസം അചിരവതിം ഗന്ത്വാ ന്ഹത്വാ ആതപേ തപ്പമാനാ സാരണീയകഥം കഥേന്താ അട്ഠംസു. തസ്മിം ഖണേ ദ്വേ ഹംസാ ആകാസേന ഗച്ഛന്തി. അഥേകോ ദഹരഭിക്ഖു സക്ഖരം ഗഹേത്വാ ‘‘ഏകസ്സ ഹംസപോതകസ്സ അക്ഖിം പഹരിസ്സാമീ’’തി ആഹ, ഇതരോ ‘‘ന സക്ഖിസ്സാമീ’’തി ആഹ. തിട്ഠതു ഇമസ്മിം പസ്സേ അക്ഖി, പരപസ്സേ അക്ഖിം പഹരിസ്സാമീതി. ഇദമ്പി ന സക്ഖിസ്സസിയേവാതി. ‘‘തേന ഹി ഉപധാരേഹീ’’തി ദുതിയം സക്ഖരം ഗഹേത്വാ ഹംസസ്സ പച്ഛാഭാഗേ ഖിപി, ഹംസോ സക്ഖരസദ്ദം സുത്വാ നിവത്തിത്വാ ഓലോകേസി. അഥ നം ഇതരം വട്ടസക്ഖരം ഗഹേത്വാ പരപസ്സേ അക്ഖിമ്ഹി പഹരിത്വാ ഓരിമക്ഖിനാ നിക്ഖാമേസി. ഹംസോ വിരവന്തോ പരിവത്തിത്വാ തേസം പാദമൂലേയേവ പതി. തത്ഥ തത്ഥ ഠിതാ ഭിക്ഖൂ ദിസ്വാ, ‘‘ആവുസോ, ബുദ്ധസാസനേ പബ്ബജിത്വാ അനനുച്ഛവികം വോ കതം പാണാതിപാതം കരോന്തേഹീ’’തി വത്വാ തേ ആദായ ഗന്ത്വാ തഥാഗതസ്സ ദസ്സേസും.

സത്ഥാ ‘‘സച്ചം കിര തയാ ഭിക്ഖു പാണാതിപാതോ കതോ’’തി പുച്ഛിത്വാ ‘‘സച്ചം, ഭന്തേ’’തി വുത്തേ ‘‘ഭിക്ഖു കസ്മാ ഏവരൂപേ നിയ്യാനികസാസനേ പബ്ബജിത്വാ ഏവമകാസി, പോരാണകപണ്ഡിതാ അനുപ്പന്നേ ബുദ്ധേ അഗാരമജ്ഝേ വസമാനാ അപ്പമത്തകേസുപി ഠാനേസു കുക്കുച്ചം കരിംസു, ത്വം പന ഏവരൂപേ ബുദ്ധസാസനേ പബ്ബജിത്വാ കുക്കുച്ചമത്തമ്പി ന അകാസീ’’തി വത്വാ തേഹി യാചിതോ അതീതം ആഹരി.

അതീതേ കുരുരട്ഠേ ഇന്ദപത്തനഗരേ ധനഞ്ചയേ രജ്ജം കാരേന്തേ ബോധിസത്തോ തസ്സ അഗ്ഗമഹേസിയാ കുച്ഛിസ്മിം പടിസന്ധിം ഗഹേത്വാ അനുപുബ്ബേന വിഞ്ഞുതം പത്തോ തക്കസിലായം സിപ്പാനി ഉഗ്ഗഹേത്വാ പിതരാ ഉപരജ്ജേ പതിട്ഠാപിതോ അപരഭാഗേ പിതു അച്ചയേന രജ്ജം പത്വാ ദസ രാജധമ്മേ അകോപേന്തോ കുരുധമ്മേ വത്തിത്ഥ. കുരുധമ്മോ നാമ പഞ്ചസീലാനി, താനി ബോധിസത്തോ പരിസുദ്ധാനി കത്വാ രക്ഖി. യഥാ ച ബോധിസത്തോ, ഏവമസ്സ മാതാ അഗ്ഗമഹേസീ കനിട്ഠഭാതാ ഉപരാജാ പുരോഹിതോ ബ്രാഹ്മണോ രജ്ജുഗാഹകോ അമച്ചോ സാരഥി സേട്ഠി ദോണമാപകോ മഹാമത്തോ ദോവാരികോ നഗരസോഭിനീ വണ്ണദാസീതി ഏവമേതേസു ഏകാദസസു ജനേസു കുരുധമ്മം രക്ഖന്തേസു കലിങ്ഗരട്ഠേ ദന്തപുരനഗരേ കലിങ്ഗേ രജ്ജം കാരേന്തേ തസ്മിം രട്ഠേ ദേവോ ന വസ്സി. മഹാസത്തസ്സ പന അഞ്ജനസന്നിഭോ നാമ മങ്ഗലഹത്ഥീ മഹാപുഞ്ഞോ ഹോതി. രട്ഠവാസിനോ ‘‘തസ്മിം ആനീതേ ദേവോ വസ്സിസ്സതീ’’തി സഞ്ഞായ രഞ്ഞോ ആരോചയിംസു. രാജാ തസ്സ ഹത്ഥിസ്സ ആനയനത്ഥായ ബ്രാഹ്മണേ പഹിണി. തേ ഗന്ത്വാ മഹാസത്തം ഹത്ഥിം യാചിംസു. സത്ഥാ തേസം യാചനകാരണം ദസ്സേതും ആഹ –

‘‘തവ സദ്ധഞ്ച സീലഞ്ച, വിദിത്വാന ജനാധിപ;

വണ്ണം അഞ്ജനവണ്ണേന, കലിങ്ഗസ്മിം നിമിമ്ഹസേ’’തി. (ജാ. ൧.൩.൭൬) –

ഇമം തികനിപാതേ ജാതകം കഥേസി. ഹത്ഥിമ്ഹി പന ആനീതേപി ദേവേ അവസ്സന്തേ ‘‘സോ രാജാ കുരുധമ്മം രക്ഖതി, തേനസ്സ രട്ഠേ ദേവോ വസ്സതീ’’തി സഞ്ഞായ ‘‘യം സോ കുരുധമ്മം രക്ഖതി, തം സുവണ്ണപട്ടേ ലിഖിത്വാ ആനേഥാ’’തി പുന കാലിങ്ഗോ ബ്രാഹ്മണേ ച അമച്ചേ ച പേസേസി. തേസു ഗന്ത്വാ യാചന്തേസു രാജാനം ആദിം കത്വാ സബ്ബേപി തേ അത്തനോ അത്തനോ സീലേസു കിഞ്ചി കുക്കുച്ചമത്തം കത്വാ ‘‘അപരിസുദ്ധം നോ സീല’’ന്തി പടിക്ഖിപിത്വാപി ‘‘ന ഏത്താവതാ സീലഭേദോ ഹോതീ’’തി തേഹി പുനപ്പുനം യാചിതാ അത്തനോ അത്തനോ സീലാനി കഥയിംസു. കാലിങ്ഗോ സുവണ്ണപട്ടേ ലിഖാപേത്വാ ആഭതം കുരുധമ്മം ദിസ്വാവ സമാദായ സാധുകം പൂരേസി. തസ്സ രട്ഠേ ദേവോ പാവസ്സി, രട്ഠം ഖേമം സുഭിക്ഖം അഹോസി. സത്ഥാ ഇമം അതീതം ആഹരിത്വാ –

‘‘ഗണികാ ഉപ്പലവണ്ണാ, പുണ്ണോ ദോവാരികോ തദാ;

രജ്ജുഗാഹോ ച കച്ചാനോ, ദോണമാപകോ ച കോലിതോ.

‘‘സാരിപുത്തോ തദാ സേട്ഠീ, അനുരുദ്ധോ ച സാരഥീ;

ബ്രാഹ്മണോ കസ്സപോ ഥേരോ, ഉപരാജാനന്ദപണ്ഡിതോ.

‘‘മഹേസീ രാഹുലമാതാ, മായാദേവീ ജനേത്തികാ;

കുരുരാജാ ബോധിസത്തോ, ഏവം ധാരേഥ ജാതക’’ന്തി. –

ജാതകം സമോധാനേത്വാ ‘‘ഭിക്ഖു ഏവം പുബ്ബേപി പണ്ഡിതാ അപ്പമത്തകേപി കുക്കുച്ചേ ഉപ്പന്നേ അത്തനോ സീലഭേദേ ആസങ്കം കരിംസു, ത്വം പന മാദിസസ്സ ബുദ്ധസ്സ സാസനേ പബ്ബജിത്വാ പാണാതിപാതം കരോന്തോ അതിഭാരിയം കമ്മമകാസി, ഭിക്ഖുനാ നാമ ഹത്ഥേഹി പാദേഹി വാചായ ച സംയതേന ഭവിതബ്ബ’’ന്തി വത്വാ ഇമം ഗാഥമാഹ –

൩൬൨. ‘‘ഹത്ഥസംയതോ പാദസംയതോ,

വാചാസംയതോ സംയതുത്തമോ;

അജ്ഝത്തരതോ സമാഹിതോ,

ഏകോ സന്തുസിതോ തമാഹു ഭിക്ഖു’’ന്തി.

തത്ഥ ഹത്ഥസംയതോതി ഹത്ഥകീളാപനാദീനം വാ ഹത്ഥേന പരേസം പഹരണാദീനം വാ അഭാവേന ഹത്ഥസംയതോ. ദുതിയപദേപി ഏസേവ നയോ. വാചായ പന മുസാവാദാദീനം അകരണതോ വാചായ സംയതോ. സംയതുത്തമോതി സംയതത്തഭാവോ, കായചലനസീസുക്ഖിപനഭമുകവികാരാദീനം അകാരകോതി അത്ഥോ. അജ്ഝത്തരതോതി ഗോചരജ്ഝത്തസങ്ഖാതായ കമ്മട്ഠാനഭാവനായ രതോ. സമാഹിതോതി സുട്ഠു ഠപിതോ. ഏകോ സന്തുസിതോതി ഏകവിഹാരീ ഹുത്വാ സുട്ഠു തുസിതോ വിപസ്സനാചാരതോ പട്ഠായ അത്തനോ അധിഗമേന തുട്ഠമാനസോ. പുഥുജ്ജനകല്യാണകഞ്ഹി ആദിം കത്വാ സബ്ബേപി സേഖാ അത്തനോ അധിഗമേന സന്തുസ്സന്തീതി സന്തുസിതാ, അരഹാ പന ഏകന്തസന്തുസിതോവ. തം സന്ധായേതം വുത്തം.

ദേസനാവസാനേ ബഹൂ സോതാപത്തിഫലാദീനി പാപുണിംസൂതി.

ഹംസഘാതകഭിക്ഖുവത്ഥു ദുതിയം.