൧. പഞ്ചഭിക്ഖുവത്ഥു

ചക്ഖുനാ സംവരോതി ഇമം ധമ്മദേസനം സത്ഥാ ജേതവനേ വിഹരന്തോ പഞ്ച ഭിക്ഖൂ ആരബ്ഭ കഥേസി.

തേസു കിര ഏകേകോ ചക്ഖുദ്വാരാദീസു പഞ്ചസു ദ്വാരേസു ഏകേകമേവ രക്ഖി. അഥേകദിവസം സന്നിപതിത്വാ ‘‘അഹം ദുരക്ഖം രക്ഖാമി, അഹം ദുരക്ഖം രക്ഖാമീ’’തി വിവദിത്വാ ‘‘സത്ഥാരം പുച്ഛിത്വാ ഇമമത്ഥം ജാനിസ്സാമാ’’തി സത്ഥാരം ഉപസങ്കമിത്വാ, ‘‘ഭന്തേ, മയം ചക്ഖുദ്വാരാദീനി രക്ഖന്താ അത്തനോ അത്തനോ രക്ഖനദ്വാരമേവ ദുരക്ഖന്തി മഞ്ഞാമ, കോ നു ഖോ അമ്ഹേസു ദുരക്ഖം രക്ഖതീ’’തി പുച്ഛിംസു. സത്ഥാ ഏകം ഭിക്ഖുമ്പി അനോസാദേത്വാ, ‘‘ഭിക്ഖവേ, സബ്ബാനി പേതാനി ദുരക്ഖാനേവ, അപി ച ഖോ പന തുമ്ഹേ ന ഇദാനേവ പഞ്ചസു ഠാനേസു അസംവുതാ, പുബ്ബേപി അസംവുതാ, അസംവുതത്തായേവ ച പണ്ഡിതാനം ഓവാദേ അവത്തിത്വാ ജീവിതക്ഖയം പാപുണിത്ഥാ’’തി വത്വാ ‘‘കദാ, ഭന്തേ’’തി തേഹി യാചിതോ അതീതേ തക്കസിലജാതകസ്സ വത്ഥും വിത്ഥാരേത്വാ രക്ഖസീനം വസേന രാജകുലേ ജീവിതക്ഖയം പത്തേ പത്താഭിസേകേന മഹാസത്തേന സേതച്ഛത്തസ്സ ഹേട്ഠാ രാജാസനേ നിസിന്നേന അത്തനോ സിരിസമ്പത്തിം ഓലോകേത്വാ ‘‘വീരിയം നാമേതം സത്തേഹി കത്തബ്ബമേവാ’’തി ഉദാനവസേന ഉദാനിതം –

‘‘കുസലൂപദേസേ ധിതിയാ ദള്ഹായ ച,

അനിവത്തിതത്താഭയഭീരുതായ ച;

ന രക്ഖസീനം വസമാഗമിമ്ഹസേ,

സ സോത്ഥിഭാവോ മഹതാ ഭയേന മേ’’തി. (ജാ. ൧.൧.൧൩൨) –

ഇമം ഗാഥം ദസ്സേത്വാ ‘‘തദാപി തുമ്ഹേവ പഞ്ച ജനാ തക്കസിലായം രജ്ജഗഹണത്ഥായ നിക്ഖന്തം മഹാസത്തം ആവുധഹത്ഥാ പരിവാരേത്വാ മഗ്ഗം ഗച്ഛന്താ അന്തരാമഗ്ഗേ രക്ഖസീഹി ചക്ഖുദ്വാരാദിവസേന ഉപനീതേസു രൂപാരമ്മണാദീസു അസംവുതാ പണ്ഡിതസ്സ ഓവാദേ അവത്തിത്വാ ഓലീയന്താ രക്ഖസീഹി ഖാദിതാ ജീവിതക്ഖയം പാപുണിത്ഥ. തേസു പന ആരമ്മണേസു സുസംവുതോ പിട്ഠിതോ പിട്ഠിതോ അനുബന്ധന്തിം ദേവവണ്ണിം യക്ഖിനിം അനാദിയിത്വാ സോത്ഥിനാ തക്കസിലം ഗന്ത്വാ രജ്ജം പത്തോ രാജാ അഹമേവാ’’തി ജാതകം സമോധാനേത്വാ, ‘‘ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ നാമ സബ്ബാനി ദ്വാരാനി സംവരിതബ്ബാനി. ഏതാനി ഹി സംവരന്തോ ഏവ സബ്ബദുക്ഖാ പമുച്ചതീ’’തി വത്വാ ധമ്മം ദേസേന്തോ ഇമാ ഗാഥാ അഭാസി –

൩൬൦. ‘‘ചക്ഖുനാ സംവരോ സാധു, സാധു സോതേന സംവരോ;

ഘാനേന സംവരോ സാധു, സാധു ജിവ്ഹായ സംവരോ.

൩൬൧. ‘‘കായേന സംവരോ സാധു, സാധു വാചായ സംവരോ;

മനസാ സംവരോ സാധു, സാധു സബ്ബത്ഥ സംവരോ;

സബ്ബത്ഥ സംവുതോ ഭിക്ഖു, സബ്ബദുക്ഖാ പമുച്ചതീ’’തി.

തത്ഥ ചക്ഖുനാതി യദാ ഹി ഭിക്ഖുനോ ചക്ഖുദ്വാരേ രൂപാരമ്മണം ആപാഥമാഗച്ഛതി, തദാ ഇട്ഠാരമ്മണേ അരജ്ജന്തസ്സ അനിട്ഠാരമ്മണേ അദുസ്സന്തസ്സ അസമപേക്ഖനേന മോഹം അനുപ്പാദേന്തസ്സ തസ്മിം ദ്വാരേ സംവരോ ഥകനം പിദഹനം ഗുത്തി കതാ നാമ ഹോതി. തസ്സ സോ ഏവരൂപോ ചക്ഖുനാ സംവരോ സാധു. ഏസ നയോ സോതദ്വാരാദീസുപി. ചക്ഖുദ്വാരാദീസുയേവ പന സംവരോ വാ അസംവരോ വാ നുപ്പജ്ജതി, പരതോ പന ജവനവീഥിയം ഏസ ലബ്ഭതി. തദാ ഹി അസംവരോ ഉപ്പജ്ജന്തോ അസ്സദ്ധാ അക്ഖന്തി കോസജ്ജം മുട്ഠസച്ചം അഞ്ഞാണന്തി അകുസലവീഥിയം അയം പഞ്ചവിധോ ലബ്ഭതി. സംവരോ ഉപ്പജ്ജന്തോ സദ്ധാ ഖന്തി വീരിയം സതി ഞാണന്തി കുസലവീഥിയം അയം പഞ്ചവിധോ ലബ്ഭതി.

കായേന സംവരോതി ഏത്ഥ പന പസാദകായോപി ചോപനകായോപി ലബ്ഭതി. ഉഭയമ്പി പനേതം കായദ്വാരമേവ. തത്ഥ പസാദദ്വാരേ സംവരാസംവരോ കഥിതോവ. ചോപനദ്വാരേപി തംവത്ഥുകാ പാണാതിപാതഅദിന്നാദാനകാമേസുമിച്ഛാചാരാ. തേഹി പന സദ്ധിം അകുസലവീഥിയം ഉപ്പജ്ജന്തേഹി തം ദ്വാരം അസംവുതം ഹോതി, കുസലവീഥിയം ഉപ്പജ്ജന്തേഹി പാണാതിപാതാവേരമണിആദീഹി സംവുതം. സാധു വാചായാതി ഏത്ഥാപി ചോപനവാചാപി വാചാ. തായ സദ്ധിം ഉപ്പജ്ജന്തേഹി മുസാവാദാദീഹി തം ദ്വാരം അസംവുതം ഹോതി, മുസാവാദാവേരമണിആദീഹി സംവുതം. മനസാ സംവരോതി ഏത്ഥാപി ജവനമനതോ അഞ്ഞേന മനേന സദ്ധിം അഭിജ്ഝാദയോ നത്ഥി. മനോദ്വാരേ പന ജവനക്ഖണേ ഉപ്പജ്ജമാനേഹി അഭിജ്ഝാദീഹി തം ദ്വാരം അസംവുതം ഹോതി, അനഭിജ്ഝാദീഹി സംവുതം ഹോതി. സാധു സബ്ബത്ഥാതി തേസു ചക്ഖുദ്വാരാദീസു സബ്ബേസുപി സംവരോ സാധു. ഏത്താവതാ ഹി അട്ഠ സംവരദ്വാരാനി അട്ഠ ച അസംവരദ്വാരാനി കഥിതാനി. തേസു അട്ഠസു അസംവരദ്വാരേസു ഠിതോ ഭിക്ഖു സകലവട്ടമൂലകദുക്ഖതോ ന മുച്ചതി, സംവരദ്വാരേസു പന ഠിതോ സബ്ബസ്മാപി വട്ടമൂലകദുക്ഖാ മുച്ചതി. തേന വുത്തം – ‘‘സബ്ബത്ഥ സംവുതോ ഭിക്ഖു, സബ്ബദുക്ഖാ പമുച്ചതീ’’തി.

ദേസനാവസാനേ തേ പഞ്ച ഭിക്ഖൂ സോതാപത്തിഫലേ പതിട്ഠഹിംസു, സമ്പത്താനമ്പി സാത്ഥികാ ധമ്മദേസനാ അഹോസീതി.

പഞ്ചഭിക്ഖുവത്ഥു പഠമം.