൮. മാരവത്ഥു

നിട്ഠങ്ഗതോതി ഇമം ധമ്മദേസനം സത്ഥാ ജേതവനേ വിഹരന്തോ മാരം ആരബ്ഭ കഥേസി.

ഏകദിവസഞ്ഹി വികാലേ സമ്ബഹുലാ ഥേരാ ജേതവനവിഹാരം പവിസിത്വാ രാഹുലത്ഥേരസ്സ വസനട്ഠാനം ഗന്ത്വാ തം ഉട്ഠാപേസും. സോ അഞ്ഞത്ഥ വസനട്ഠാനം അപസ്സന്തോ തഥാഗതസ്സ ഗന്ധകുടിയാ പമുഖേ നിപജ്ജി. തദാ സോ ആയസ്മാ അരഹത്തം പത്തോ അവസ്സികോവ ഹോതി. മാരോ വസവത്തിഭവനേ ഠിതോയേവ തം ആയസ്മന്തം ഗന്ധകുടിപമുഖേ നിപന്നം ദിസ്വാ ചിന്തേസി – ‘‘സമണസ്സ ഗോതമസ്സ രുജനകഅങ്ഗുലീ ബഹി നിപന്നോ, സയം അന്തോഗന്ധകുടിയം നിപന്നോ, അങ്ഗുലിയാ പീളിയമാനായ സയമ്പി പീളിതോ ഭവിസ്സതീ’’തി. സോ മഹന്തം ഹത്ഥിരാജവണ്ണം അഭിനിമ്മിനിത്വാ ആഗമ്മ സോണ്ഡായ ഥേരസ്സ മത്ഥകം പരിക്ഖിപിത്വാ മഹന്തേന സദ്ദേന കോഞ്ചനാദം രവി. സത്ഥാ ഗന്ധകുടിയം നിസിന്നോവ തസ്സ മാരഭാവം ഞത്വാ, ‘‘മാര, താദിസാനം സതസഹസ്സേനാപി മമ പുത്തസ്സ ഭയം ഉപ്പാദേതും ന സക്കാ. പുത്തോ ഹി മേ അസന്താസീ വീതതണ്ഹോ മഹാവീരിയോ മഹാപഞ്ഞോ’’തി വത്വാ ഇമാ ഗാഥാ അഭാസി –

൩൫൧. ‘‘നിട്ഠങ്ഗതോ അസന്താസീ, വീതതണ്ഹോ അനങ്ഗണോ;

അച്ഛിന്ദി ഭവസല്ലാനി, അന്തിമോയം സമുസ്സയോ.

൩൫൨. ‘‘വീതതണ്ഹോ അനാദാനോ, നിരുത്തിപദകോവിദോ;

അക്ഖരാനം സന്നിപാതം, ജഞ്ഞാ പുബ്ബാപരാനി ച;

സ വേ അന്തിമസാരീരോ,

മഹാപഞ്ഞോ മഹാപുരിസോതി വുച്ചതീ’’തി.

തത്ഥ നിട്ഠങ്ഗതോതി ഇമസ്മിം സാസനേ പബ്ബജിതാനം അരഹത്തം നിട്ഠം നാമ, തം ഗതോ പത്തോതി അത്ഥോ. അസന്താസീതി അബ്ഭന്തരേ രാഗസന്താസാദീനം അഭാവേന അസന്തസനകോ. അച്ഛിന്ദി ഭവസല്ലാനീതി സബ്ബാനിപി ഭവഗാമീനി സല്ലാനി അച്ഛിന്ദി. സമുസ്സയോതി അയം ഏതസ്സ അന്തിമോ ദേഹോ.

അനാദാനോതി ഖന്ധാദീസു നിഗ്ഗഹണോ. നിരുത്തിപദകോവിദോതി നിരുത്തിയഞ്ച സേസപദേസു ചാതി ചതൂസുപി പടിസമ്ഭിദാസു ഛേകോതി അത്ഥോ. അക്ഖരാനം സന്നിപാതം, ജഞ്ഞാ പുബ്ബാപരാനി ചാതി അക്ഖരാനം സന്നിപാതസങ്ഖാതം അക്ഖരപിണ്ഡഞ്ച ജാനാതി, പുബ്ബക്ഖരേന അപരക്ഖരം, അപരക്ഖരേന പുബ്ബക്ഖരഞ്ച ജാനാതി. പുബ്ബക്ഖരേന അപരക്ഖരം ജാനാതി നാമ – ആദിമ്ഹി പഞ്ഞായമാനേ മജ്ഝപരിയോസാനേസു അപഞ്ഞായമാനേസുപി ‘‘ഇമേസം അക്ഖരാനം ഇദം മജ്ഝം, ഇദം പരിയോസാന’’ന്തി ജാനാതി. അപരക്ഖരേന പുബ്ബക്ഖരം ജാനാതി നാമ – അന്തേ പഞ്ഞായമാനേ ആദിമജ്ഝേസു അപഞ്ഞായമാനേസു ‘‘ഇമേസം അക്ഖരാനം ഇദം മജ്ഝം, അയം ആദീ’’തി ജാനാതി. മജ്ഝേ പഞ്ഞായമാനേപി ‘‘ഇമേസം അക്ഖരാനം അയം ആദി, അയം അന്തോ’’തി ജാനാതി. ഏവം മഹാപഞ്ഞോ. സ വേ അന്തിമസാരീരോതി ഏസ കോടിയം ഠിതസരീരോ, മഹന്താനം അത്ഥധമ്മനിരുത്തിപടിഭാനാനം സീലക്ഖന്ധാദീനഞ്ച പരിഗ്ഗാഹികായ പഞ്ഞായ സമന്നാഗതത്താ മഹാപഞ്ഞോ, ‘‘വിമുത്തചിത്തത്താ ഖ്വാഹം, സാരിപുത്ത, മഹാപുരിസോതി വദാമീ’’തി (സം. നി. ൫.൩൭൭) വചനതോ വിമുത്തചിത്തതായ ച മഹാപുരിസോതി വുച്ചതീതി അത്ഥോ.

ദേസനാവസാനേ ബഹൂ സോതാപത്തിഫലാദീനി പാപുണിംസു. മാരോപി പാപിമാ ‘‘ജാനാതി മം സമണോ ഗോതമോ’’തി തത്ഥേവന്തരധായീതി.

മാരവത്ഥു അട്ഠമം.