൭. ചൂളധനുഗ്ഗഹപണ്ഡിതവത്ഥു

വിതക്കമഥിതസ്സാതി ഇമം ധമ്മദേസനം സത്ഥാ ജേതവനേ വിഹരന്തോ ചൂളധനുഗ്ഗഹപണ്ഡിതം ആരബ്ഭ കഥേസി.

ഏകോ കിര ദഹരഭിക്ഖു സലാകഗ്ഗേ അത്തനോ പത്തസലാകം ഗഹേത്വാ സലാകയാഗും ആദായ ആസനസാലം ഗന്ത്വാ പിവി. തത്ഥ ഉദകം അലഭിത്വാ ഉദകത്ഥായ ഏകം ഘരം അഗമാസി. തത്ഥ തം ഏകാ കുമാരികാ ദിസ്വാവ ഉപ്പന്നസിനേഹാ, ‘‘ഭന്തേ, പുന പാനീയേന അത്ഥേ സതി ഇധേവ ആഗച്ഛേയ്യാഥാ’’തി ആഹ. സോ തതോ പട്ഠായ യദാ പാനീയം ന ലഭതി, തദാ തത്ഥേവ ഗച്ഛതി. സാപിസ്സ പത്തം ഗഹേത്വാ പാനീയം ദേതി. ഏവം ഗച്ഛന്തേ കാലേ യാഗുമ്പി ദത്വാ പുനേകദിവസം തത്ഥേവ നിസീദാപേത്വാ ഭത്തം അദാസി. സന്തികേ ചസ്സ നിസീദിത്വാ, ‘‘ഭന്തേ, ഇമസ്മിം ഗേഹേ ന കിഞ്ചി നത്ഥി നാമ, കേവലം മയം വിചരണകമനുസ്സമേവ ന ലഭാമാ’’തി കഥം സമുട്ഠാപേസി. സോ കഥിപാഹേനേവ തസ്സാ കഥം സുത്വാ ഉക്കണ്ഠി. അഥ നം ഏകദിവസം ആഗന്തുകാ ഭിക്ഖൂ ദിസ്വാ ‘‘കസ്മാ ത്വം, ആവുസോ, കിസോ ഉപ്പണ്ഡുപണ്ഡുകജാതോസീ’’തി പുച്ഛിത്വാ ‘‘ഉക്കണ്ഠിതോമ്ഹി, ആവുസോ’’തി വുത്തേ ആചരിയുപജ്ഝായാനം സന്തികം നയിംസു. തേപി നം സത്ഥു സന്തികം നേത്വാ തമത്ഥം ആരോചേസും. സത്ഥാ ‘‘സച്ചം കിര ത്വം, ഭിക്ഖു, ഉക്കണ്ഠിതോസീ’’തി പുച്ഛിത്വാ ‘‘സച്ച’’ന്തി വുത്തേ ‘‘കസ്മാ ത്വം മാദിസസ്സ ആരദ്ധവീരിയസ്സ ബുദ്ധസ്സ സാസനേ പബ്ബജിത്വാ ‘സോതാപന്നോ’തി വാ ‘സകദാഗാമീ’തി വാ അത്താനം അവദാപേത്വാ ‘ഉക്കണ്ഠിതോ’തി വദാപേസി, ഭാരിയം തേ കമ്മം കത’’ന്തി വത്വാ ‘‘കിം കാരണാ ഉക്കണ്ഠിതോസീ’’തി പുച്ഛി. ‘‘ഭന്തേ, ഏകാ മം ഇത്ഥീ ഏവമാഹാ’’തി വുത്തേ, ‘‘ഭിക്ഖു, അനച്ഛരിയം ഏതം തസ്സാ കിരിയം. സാ ഹി പുബ്ബേ സകലജമ്ബുദീപേ അഗ്ഗധനുഗ്ഗഹപണ്ഡിതം പഹായ തംമുഹുത്തദിട്ഠകേ ഏകസ്മിം സിനേഹം ഉപ്പാദേത്വാ തം ജീവിതക്ഖയം പാപേസീ’’തി വത്വാ തസ്സത്ഥസ്സ പകാസനത്ഥം ഭിക്ഖൂഹി യാചിതോ –

അതീതേ ചൂളധനുഗ്ഗഹപണ്ഡിതകാലേ തക്കസിലായം ദിസാപാമോക്ഖസ്സ ആചരിയസ്സ സന്തികേ സിപ്പം ഉഗ്ഗഹേത്വാ തേന തുട്ഠേന ദിന്നം ധീതരം ആദായ ബാരാണസിം ഗച്ഛന്തസ്സ ഏകസ്മിം അടവിമുഖേ ഏകൂനപഞ്ഞാസായ കണ്ഡേഹി ഏകൂനപഞ്ഞാസചോരേ മാരേത്വാ കണ്ഡേസു ഖീണേസു ചോരജേട്ഠകം ഗഹേത്വാ ഭൂമിയം പാതേത്വാ, ‘‘ഭദ്ദേ, അസിം ആഹരാ’’തി വുത്തേ തായ തങ്ഖണം ദിട്ഠചോരേ സിനേഹം കത്വാ ചോരസ്സ ഹത്ഥേ അസിഥരും ഠപേത്വാ ചോരേന ധനുഗ്ഗഹപണ്ഡിതസ്സ മാരിതഭാവം ആവികത്വാ ചോരേന ച തം ആദായ ഗച്ഛന്തേന ‘‘മമ്പി ഏസാ അഞ്ഞം ദിസ്വാ അത്തനോ സാമികം വിയ മാരാപേസ്സതി, കിം മേ ഇമായാ’’തി ഏകം നദിം ദിസ്വാ ഓരിമതീരേ തം ഠപേത്വാ തസ്സാ ഭണ്ഡകം ആദായ ‘‘ത്വം ഇധേവ ഹോഹി, യാവാഹം ഭണ്ഡികം ഉത്താരേമീ’’തി തത്ഥേവ തം പഹായ ഗമനഭാവഞ്ച ആവികത്വാ –

‘‘സബ്ബം ഭണ്ഡം സമാദായ, പാരം തിണ്ണോസി ബ്രാഹ്മണ;

പച്ചാഗച്ഛ ലഹും ഖിപ്പം, മമ്പി താരേഹി ദാനിതോ.

‘‘അസന്ഥുതം മം ചിരസന്ഥുതേന,

നിമീനി ഭോതീ അദ്ധുവം ധുവേന;

മയാപി ഭോതീ നിമിനേയ്യ അഞ്ഞം,

ഇതോ അഹം ദൂരതരം ഗമിസ്സം.

‘‘കായം ഏളഗലാഗുമ്ബേ, കരോതി അഹുഹാസിയം;

നയീധ നച്ചം വാ ഗീതം വാ, താളം വാ സുസമാഹിതം;

അനമ്ഹികാലേ സുസോണി, കിം നു ജഗ്ഘസി സോഭനേ.

‘‘സിങ്ഗാല ബാല ദുമ്മേധ, അപ്പപഞ്ഞോസി ജമ്ബുക;

ജീനോ മച്ഛഞ്ച പേസിഞ്ച, കപണോ വിയ ഝായസി.

‘‘സുദസ്സം വജ്ജമഞ്ഞേസം, അത്തനോ പന ദുദ്ദസം;

ജീനാ പതിഞ്ച ജാരഞ്ച, മഞ്ഞേ ത്വഞ്ഞേവ ഝായസി.

‘‘ഏവമേതം മിഗരാജ, യഥാ ഭാസസി ജമ്ബുക;

സാ നൂനാഹം ഇതോ ഗന്ത്വാ, ഭത്തു ഹേസ്സം വസാനുഗാ.

‘‘യോ ഹരേ മത്തികം ഥാലം, കംസഥാലമ്പി സോ ഹരേ;

കതഞ്ചേവ തയാ പാപം, പുനപേവം കരിസ്സസീ’’തി. (ജാ. ൧.൫.൧൨൮-൧൩൪) –

ഇമം പഞ്ചകനിപാതേ ചൂളധനുഗ്ഗഹജാതകം വിത്ഥാരേത്വാ ‘‘തദാ ചൂളധനുഗ്ഗഹപണ്ഡിതോ ത്വം അഹോസി, സാ ഇത്ഥീ ഏതരഹി അയം കുമാരികാ, സിങ്ഗാലരൂപേന ആഗന്ത്വാ തസ്സാ നിഗ്ഗഹകാരകോ സക്കോ ദേവരാജാ അഹമേവാ’’തി വത്വാ ‘‘ഏവം സാ ഇത്ഥീ തംമുഹുത്തദിട്ഠകേ ഏകസ്മിം സിനേഹേന സകലജമ്ബുദീപേ അഗ്ഗപണ്ഡിതം ജീവിതാ വോരോപേസി, തം ഇത്ഥിം ആരബ്ഭ ഉപ്പന്നം തവ തണ്ഹം ഛിന്ദിത്വാ വിഹരാഹി ഭിക്ഖൂ’’തി തം ഓവദിത്വാ ഉത്തരിമ്പി ധമ്മം ദേസേന്തോ ഇമാ ദ്വേ ഗാഥാ അഭാസി –

൩൪൯. ‘‘വിതക്കമഥിതസ്സ ജന്തുനോ,

തിബ്ബരാഗസ്സ സുഭാനുപസ്സിനോ;

ഭിയ്യോ തണ്ഹാ പവഡ്ഢതി,

ഏസ ഖോ ദള്ഹം കരോതി ബന്ധനം.

൩൫൦. ‘‘വിതക്കൂപസമേ ച യോ രതോ,

അസുഭം ഭാവയതേ സദാ സതോ;

ഏസ ഖോ ബ്യന്തി കാഹിതി,

ഏസ ഛേച്ഛതി മാരബന്ധന’’ന്തി.

തത്ഥ വിതക്കമഥിതസ്സാതി കാമവിതക്കാദീഹി വിതക്കേഹി നിമ്മഥിതസ്സ. തിബ്ബരാഗസ്സാതി ബഹലരാഗസ്സ. സുഭാനുപസ്സിനോതി ഇട്ഠാരമ്മണേ സുഭനിമിത്തഗാഹാദിവസേന വിസ്സട്ഠമാനസതായ സുഭന്തി അനുപസ്സന്തസ്സ. തണ്ഹാതി ഏവരൂപസ്സ ഝാനാദീസു ഏകമ്പി ന വഡ്ഢതി, അഥ ഖോ ഛദ്വാരികാ തണ്ഹായേവ ഭിയ്യോ വഡ്ഢതി. ഏസ ഖോതി ഏസോ പുഗ്ഗലോ തണ്ഹാബന്ധനം ദള്ഹം സുഥിരം കരോതി. വിതക്കൂപസമേതി മിച്ഛാവിതക്കാദീനം വൂപസമസങ്ഖാതേ ദസസു അസുഭേസു പഠമജ്ഝാനേ. സദാ സതോതി യോ ഏത്ഥ അഭിരതോ ഹുത്വാ നിച്ചം ഉപട്ഠിതസതിതായ സതോ തം അസുഭഝാനം ഭാവേതി. ബ്യന്തി കാഹിതീതി ഏസ ഭിക്ഖു തീസു ഭവേസു ഉപ്പജ്ജനകം തണ്ഹം വിഗതന്തം കരിസ്സതി. മാരബന്ധനന്തി ഏസോ തേഭൂമകവട്ടസങ്ഖാതം മാരബന്ധനമ്പി ഛിന്ദിസ്സതീതി അത്ഥോ.

ദേസനാവസാനേ സോ ഭിക്ഖു സോതാപത്തിഫലേ പതിട്ഠഹി, സമ്പത്താനമ്പി സാത്ഥികാ ധമ്മദേസനാ അഹോസീതി.

ചൂളധനുഗ്ഗഹപണ്ഡിതവത്ഥു സത്തമം.