൫. ഖേമാഥേരീവത്ഥു

യേ രാഗരത്താതി ഇമം ധമ്മദേസനം സത്ഥാ വേളുവനേ വിഹരന്തോ ഖേമം നാമ രഞ്ഞോ ബിമ്ബിസാരസ്സ അഗ്ഗമഹേസിം ആരബ്ഭ കഥേസി.

സാ കിര പദുമുത്തരപാദമൂലേ പത്ഥിതപത്ഥനാ അതിവിയ അഭിരൂപാ പാസാദികാ അഹോസി. ‘‘സത്ഥാ കിര രൂപസ്സ ദോസം കഥേതീ’’തി സുത്വാ പന സത്ഥു സന്തികം ഗന്തും ന ഇച്ഛി. രാജാ തസ്സാ രൂപമദമത്തഭാവം ഞത്വാ വേളുവനവണ്ണനാപടിസംയുത്താനി ഗീതാനി കാരേത്വാ നടാദീനം ദാപേസി. തേസം താനി ഗായന്താനം സദ്ദം സുത്വാ തസ്സാ വേളുവനം അദിട്ഠപുബ്ബം വിയ അസുതപുബ്ബം വിയ ച അഹോസി. സാ ‘‘കതരം ഉയ്യാനം സന്ധായ ഗായഥാ’’തി പുച്ഛിത്വാ, ‘‘ദേവീ, തുമ്ഹാകം വേളുവനുയ്യാനമേവാ’’തി വുത്തേ ഉയ്യാനം ഗന്തുകാമാ അഹോസി. സത്ഥാ തസ്സാ ആഗമനം ഞത്വാ പരിസമജ്ഝേ നിസീദിത്വാ ധമ്മം ദേസേന്തോവ താലവണ്ടം ആദായ അത്തനോ പസ്സേ ഠത്വാ ബീജമാനം അഭിരൂപം ഇത്ഥിം നിമ്മിനി. ഖേമാ, ദേവീപി പവിസമാനാവ തം ഇത്ഥിം ദിസ്വാ ചിന്തേസി – ‘‘സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ രൂപസ്സ ദോസം കഥേതീതി വദന്തി, അയഞ്ചസ്സ സന്തികേ ഇത്ഥീ ബീജയമാനാ ഠിതാ, നാഹം ഇമിസ്സാ കലഭാഗമ്പി ഉപേമി, ന മയാ ഈദിസം ഇത്ഥിരൂപം ദിട്ഠപുബ്ബം, സത്ഥാരം അഭൂതേന അബ്ഭാചിക്ഖന്തി മഞ്ഞേ’’തി ചിന്തേത്വാ തഥാഗതസ്സ കഥാസദ്ദമ്പി അനിസാമേത്വാ തമേവ ഇത്ഥിം ഓലോകയമാനാ അട്ഠാസി. സത്ഥാ തസ്സാ തസ്മിം രൂപേ ഉപ്പന്നബഹുമാനതം ഞത്വാ തം രൂപം പഠമവയാദിവസേന ദസ്സേത്വാ ഹേട്ഠാ വുത്തനയേനേവ പരിയോസാനേ അട്ഠിമത്താവസാനം കത്വാ ദസ്സേസി. ഖേമാ തം ദിസ്വാ ‘‘ഏവരൂപമ്പി നാമേതം രൂപം മുഹുത്തേനേവ ഖയവയം സമ്പത്തം, നത്ഥി വത ഇമസ്മിം രൂപേ സാരോ’’തി ചിന്തേസി. സത്ഥാ തസ്സാ ചിത്താചാരം ഓലോകേത്വാ, ‘‘ഖേമേ, ത്വം ‘ഇമസ്മിം രൂപേ സാരോ അത്ഥീ’തി ചിന്തേസി, പസ്സ ദാനിസ്സ അസാരഭാവ’’ന്തി വത്വാ ഇമം ഗാഥമാഹ –

‘‘ആതുരം അസുചിം പൂതിം, പസ്സ ഖേമേ സമുസ്സയം;

ഉഗ്ഘരന്തം പഗ്ഘരന്തം, ബാലാനം അഭിപത്ഥിത’’ന്തി. (അപ. ഥേരീ ൨.൨.൩൫൪);

സാ ഗാഥാപരിയോസാനേ സോതാപത്തിഫലേ പതിട്ഠഹി. അഥ നം സത്ഥാ, ‘‘ഖേമേ, ഇമേ സത്താ രാഗരത്താ ദോസപദുട്ഠാ മോഹമൂള്ഹാ അത്തനോ തണ്ഹാസോതം സമതിക്കമിതും ന സക്കോന്തി, തത്ഥേവ ലഗ്ഗന്തീ’’തി വത്വാ ധമ്മം ദേസേന്തോ ഇമം ഗാഥമാഹ –

൩൪൭. ‘‘യേ രാഗരത്താനുപതന്തി സോതം,

സയം കതം മക്കടകോവ ജാലം;

ഏതമ്പി ഛേത്വാന വജന്തി ധീരാ,

അനപേക്ഖിനോ സബ്ബദുക്ഖം പഹായാ’’തി.

തത്ഥ മക്കടകോവ ജാലന്തി യഥാ നാമ മക്കടകോ സുത്തജാലം കത്വാ മജ്ഝേ ഠാനേ നാഭിമണ്ഡലേ നിപന്നോ പരിയന്തേ പതിതം പടങ്ഗം വാ മക്ഖികം വാ വേഗേന ഗന്ത്വാ വിജ്ഝിത്വാ തസ്സ രസം പിവിത്വാ പുന ഗന്ത്വാ തസ്മിംയേവ ഠാനേ നിപജ്ജതി, ഏവമേവ യേ സത്താ രാഗരത്താ ദോസപദുട്ഠാ മോഹമൂള്ഹാ സയംകതം തണ്ഹാസോതം അനുപതന്തി, തേ തം സമതിക്കമിതും ന സക്കോന്തി, ഏവം ദുരതിക്കമം. ഏതമ്പി ഛേത്വാന വജന്തി ധീരാതി പണ്ഡിതാ ഏതം ബന്ധനം ഛേത്വാ അനപേക്ഖിനോ നിരാലയാ ഹുത്വാ അരഹത്തമഗ്ഗേന സബ്ബദുക്ഖം പഹായ വജന്തി, ഗച്ഛന്തീതി അത്ഥോ.

ദേസനാവസാനേ ഖേമാ അരഹത്തേ പതിട്ഠഹി, മഹാജനസ്സാപി സാത്ഥികാ ധമ്മദേസനാ അഹോസി. സത്ഥാ രാജാനം ആഹ – ‘‘മഹാരാജ, ഖേമായ പബ്ബജിതും വാ പരിനിബ്ബായിതും വാ വട്ടതീ’’തി. ഭന്തേ, പബ്ബാജേഥ നം, അലം പരിനിബ്ബാനേനാതി. സാ പബ്ബജിത്വാ അഗ്ഗസാവികാ അഹോസീതി.

ഖേമാഥേരീവത്ഥു പഞ്ചമം.