൧൦. സക്കപഞ്ഹവത്ഥു

സബ്ബദാനന്തി ഇമം ധമ്മദേസനം സത്ഥാ ജേതവനേ വിഹരന്തോ സക്കം ദേവരാജാനം ആരബ്ഭ കഥേസി.

ഏകസ്മിഞ്ഹി സമയേ താവതിംസദേവലോകേ ദേവതാ സന്നിപതിത്വാ ചത്താരോ പഞ്ഹേ സമുട്ഠാപേസും ‘‘കതരം ദാനം നു ഖോ ദാനേസു, കതരോ രസോ രസേസു, കതരാ രതി രതീസു ജേട്ഠകാ, തണ്ഹക്ഖയോവ കസ്മാ ജേട്ഠകോതി വുച്ചതീ’’തി? തേ പഞ്ഹേ ഏകാ ദേവതാപി വിനിച്ഛിതും നാസക്ഖി. ഏകോ പന ദേവോ ഏകം ദേവം, സോപി അപരന്തി ഏവം അഞ്ഞമഞ്ഞം പുച്ഛന്താ ദസസു ചക്കവാളസഹസ്സേസു ദ്വാദസ സംവച്ഛരാനി വിചരിംസു. ഏത്തകേനാപി കാലേന പഞ്ഹാനം അത്ഥം അദിസ്വാ ദസസഹസ്സചക്കവാളദേവതാ സന്നിപതിത്വാ ചതുന്നം മഹാരാജാനം സന്തികം ഗന്ത്വാ ‘‘കിം, താതാ, മഹാദേവതാസന്നിപാതോ’’തി വുത്തേ ‘‘ചത്താരോ പഞ്ഹേ സമുട്ഠാപേത്വാ വിനിച്ഛിതും അസക്കോന്താ തുമ്ഹാകം സന്തികം ആഗതമ്ഹാ’’തി. ‘‘കിം പഞ്ഹം നാമേതം, താതാ’’തി. ‘‘ദാനരസരതീസു കതമാ ദാനരസരതീ നു ഖോ സേട്ഠാ, തണ്ഹക്ഖയോവ കസ്മാ സേട്ഠോ’’തി ഇമേ പഞ്ഹേ വിനിച്ഛിതും അസക്കോന്താ ആഗതമ്ഹാതി. താതാ, മയമ്പി ഇമേസം അത്ഥേ ന ജാനാമ, അമ്ഹാകം പന രാജാ ജനസഹസ്സേന ചിന്തിതേ അത്ഥേ ചിന്തേത്വാ തങ്ഖണേനേവ ജാനാതി, സോ അമ്ഹേഹി പഞ്ഞായ ച പുഞ്ഞേന ച വിസിട്ഠോ, ഏഥ, തസ്സ സന്തികം ഗച്ഛാമാതി തമേവ ദേവഗണം ആദായ സക്കസ്സ ദേവരഞ്ഞോ സന്തികം ഗന്ത്വാ തേനാപി ‘‘കിം, താതാ, മഹന്തോ ദേവസന്നിപാതോ’’തി വുത്തേ തമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘താതാ, ഇമേസം പഞ്ഹാനം അത്ഥം അഞ്ഞോപി ജാനിതും ന സക്കോതി, ബുദ്ധവിസയാ ഹേതേ. സത്ഥാ പനേതരഹി കഹം വിഹരതീ’’തി പുച്ഛിത്വാ ‘‘ജേതവനേ’’തി സുത്വാ ‘‘ഏഥ, തസ്സ സന്തികം ഗമിസ്സാമാ’’തി ദേവഗണേന സദ്ധിം രത്തിഭാഗേ സകലം ജേതവനം ഓഭാസേത്വാ സത്ഥാരം ഉപസങ്കമിത്വാ വന്ദിത്വാ ഏകമന്തം ഠിതോ ‘‘കിം, മഹാരാജ, മഹതാ ദേവസങ്ഘേന ആഗതോസീ’’തി വുത്തേ, ‘‘ഭന്തേ, ദേവഗണേന ഇമേ നാമ പഞ്ഹാ സമുട്ഠാപിതാ, അഞ്ഞോ ഇമേസം അത്ഥം ജാനിതും സമത്ഥോ നാമ നത്ഥി, ഇമേസം നോ അത്ഥം പകാസേഥാ’’തി ആഹ.

സത്ഥാ ‘‘സാധു മഹാരാജ, മയാ ഹി പാരമിയോ പൂരേത്വാ മഹാപരിച്ചാഗേ പരിച്ചജിത്വാ തുമ്ഹാദിസാനം കങ്ഖച്ഛേദനത്ഥമേവ സബ്ബഞ്ഞുതഞ്ഞാണം പടിവിദ്ധം, തയാ പുച്ഛിതപഞ്ഹേസു ഹി സബ്ബദാനാനം ധമ്മദാനം സേട്ഠം, സബ്ബരസാനം ധമ്മരസോ സേട്ഠോ, സബ്ബരതീനം ധമ്മരതി സേട്ഠാ, തണ്ഹക്ഖയോ പന അരഹത്തം സമ്പാപകത്താ സേട്ഠോയേവാ’’തി വത്വാ ഇമം ഗാഥമാഹ –

൩൫൪. ‘‘സബ്ബദാനം ധമ്മദാനം ജിനാതി,

സബ്ബരസം ധമ്മരസോ ജിനാതി;

സബ്ബരതിം ധമ്മരതി ജിനാതി,

തണ്ഹക്ഖയോ സബ്ബദുക്ഖം ജിനാതീ’’തി.

തത്ഥ സബ്ബദാനം ധമ്മദാനന്തി സചേപി ഹി ചക്കവാളഗബ്ഭേ യാവ ബ്രഹ്മലോകാ നിരന്തരം കത്വാ സന്നിസിന്നാനം ബുദ്ധപച്ചേകബുദ്ധഖീണാസവാനം കദലിഗബ്ഭസദിസാനി ചീവരാനി ദദേയ്യ, തസ്മിം സമാഗമേ ചതുപ്പദികായ ഗാഥായ കതാനുമോദനാവ സേട്ഠാ. തഞ്ഹി ദാനം തസ്സാ ഗാഥായ സോളസിം കലം നാഗ്ഘതി. ഏവം ധമ്മസ്സ ദേസനാപി വാചനമ്പി സവനമ്പി മഹന്തം. യേന ച പുഗ്ഗലേന ബഹൂനം തം ധമ്മസ്സവനം കാരിതം, തസ്സേവ ആനിസംസോ മഹാ. തഥാരൂപായ ഏവ പരിസായ പണീതപിണ്ഡപാതസ്സ പത്തേ പൂരേത്വാ ദിന്നദാനതോപി സപ്പിതേലാദീനം പത്തേ പൂരേത്വാ ദിന്നഭേസജ്ജദാനതോപി മഹാവിഹാരസദിസാനം വിഹാരാനഞ്ച ലോഹപാസാദസദിസാനഞ്ച പാസാദാനം അനേകാനി സതസഹസ്സാനി കാരേത്വാ ദിന്നസേനാസനദാനതോപി അനാഥപിണ്ഡികാദീഹി വിഹാരേ ആരബ്ഭ കതപരിച്ചാഗതോപി അന്തമസോ ചതുപ്പദികായ ഗാഥായ അനുമോദനാവസേനാപി പവത്തിതം ധമ്മദാനമേവ വരം സേട്ഠം. കിം കാരണാ? ഏവരൂപാനി ഹി പുഞ്ഞാനി കരോന്താ ധമ്മം സുത്വാവ കരോന്തി, നോ അസുത്വാ. സചേ ഹി ഇമേ സത്താ ധമ്മം ന സുണേയ്യും, ഉളുങ്കമത്തം യാഗുമ്പി കടച്ഛുമത്തം ഭത്തമ്പി ന ദദേയ്യും. ഇമിനാ കാരണേന സബ്ബദാനേഹി ധമ്മദാനമേവ സേട്ഠം. അപിച ഠപേത്വാ ബുദ്ധേ ച പച്ചേകബുദ്ധേ ച സകലകപ്പം ദേവേ വസ്സന്തേ ഉദകബിന്ദൂനി ഗണേതും സമത്ഥായ പഞ്ഞായ സമന്നാഗതാ സാരിപുത്താദയോപി അത്തനോ ധമ്മതായ സോതാപത്തിഫലാദീനി അധിഗന്തും നാസക്ഖിംസു, അസ്സജിത്ഥേരാദീഹി കഥിതധമ്മം സുത്വാ സോതാപത്തിഫലം സച്ഛികരിംസു, സത്ഥു ധമ്മദേസനായ സാവകപാരമീഞാണം സച്ഛികരിംസു. ഇമിനാപി കാരണേന, മഹാരാജ, ധമ്മദാനമേവ സേട്ഠം. തേന വുത്തം – ‘‘സബ്ബദാനം ധമ്മദാനം ജിനാതീ’’തി.

സബ്ബേ പന ഗന്ധരസാദയോപി രസാ ഉക്കംസതോ ദേവതാനം സുധാഭോജനരസോപി സംസാരവട്ടേ പാതേത്വാ ദുക്ഖാനുഭവനസ്സേവ പച്ചയോ. യോ പനേസ സത്തതിംസബോധിപക്ഖിയധമ്മസങ്ഖാതോ ച നവലോകുത്തരധമ്മസങ്ഖാതോ ച ധമ്മരസോ, അയമേവ സബ്ബരസാനം സേട്ഠോ. തേന വുത്തം – ‘‘സബ്ബരസം ധമ്മരസോ ജിനാതീ’’തി. യാപേസാ പുത്തരതിധീതുരതിധനരതിഇത്ഥിരതിനച്ചഗീതവാദിതാദിരതിപഭേദാ ച അനേകപ്പഭേദാ രതീ, സാപി സംസാരവട്ടേ പാതേത്വാ ദുക്ഖാനുഭവനസ്സേവ പച്ചയോ. യാ പനേസാ ധമ്മം കഥേന്തസ്സ വാ സുണന്തസ്സ വാ വാചേന്തസ്സ വാ അന്തോ ഉപ്പജ്ജമാനാ പീതി ഉദഗ്ഗഭാവം ജനേതി, അസ്സൂനി പവത്തേതി, ലോമഹംസം ജനേതി, സായം സംസാരവട്ടസ്സ അന്തം കത്വാ അരഹത്തപരിയോസാനാ ഹോതി. തസ്മാ സബ്ബരതീനം ഏവരൂപാ ധമ്മരതിയേവ സേട്ഠാ. തേന വുത്തം – ‘‘സബ്ബരതിം ധമ്മരതി ജിനാതീ’’തി തണ്ഹക്ഖയോ പന തണ്ഹായ ഖയന്തേ ഉപ്പന്നം അരഹത്തം സകലസ്സപി വട്ടദുക്ഖസ്സ അഭിഭവനതോ സബ്ബസേട്ഠമേവ. തേന വുത്തം – ‘‘തണ്ഹക്ഖയോ സബ്ബദുക്ഖം ജിനാതീ’’തി.

ഏവം സത്ഥരി ഇമിസ്സാ ഗാഥായ അത്ഥം കഥേന്തേയേവ ചതുരാസീതിയാ പാണസഹസ്സാനം ധമ്മാഭിസമയോ അഹോസി. സക്കോപി സത്ഥു ധമ്മകഥം സുത്വാ സത്ഥാരം വന്ദിത്വാ ഏവമാഹ – ‘‘ഭന്തേ, ഏവംജേട്ഠകേ നാമ ധമ്മദാനേ കിമത്ഥം അമ്ഹാകം പത്തിം ന ദാപേഥ, ഇതോ പട്ഠായ നോ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ കഥേത്വാ പത്തിം ദാപേഥ, ഭന്തേ’’തി. സത്ഥാ തസ്സ വചനം സുത്വാ ഭിക്ഖുസങ്ഘം സന്നിപാതേത്വാ, ‘‘ഭിക്ഖവേ, അജ്ജാദിം കത്വാ മഹാധമ്മസ്സവനം വാ പാകതികധമ്മസ്സവനം വാ ഉപനിസിന്നകഥം വാ അന്തമസോ അനുമോദനമ്പി കഥേത്വാ സബ്ബസത്താനം പത്തിം ദദേയ്യാഥാ’’തി ആഹ.

സക്കപഞ്ഹവത്ഥു ദസമം.