൧൧. അപുത്തകസേട്ഠിവത്ഥു

ഹനന്തി ഭോഗാതി ഇമം ധമ്മദേസനം സത്ഥാ ജേതവനേ വിഹരന്തോ അപുത്തകസേട്ഠിം നാമ ആരബ്ഭ കഥേസി.

തസ്സ കിര കാലകിരിയം സുത്വാ രാജാ പസേനദി കോസലോ ‘‘അപുത്തകം സാപതേയ്യം കസ്സ പാപുണാതീ’’തി പുച്ഛിത്വാ ‘‘രഞ്ഞോ’’തി സുത്വാ സത്തഹി ദിവസേഹി തസ്സ ഗേഹതോ ധനം രാജകുലം അഭിഹരാപേത്വാ സത്ഥു സന്തികം ഉപസങ്കമിത്വാ ‘‘ഹന്ദ കുതോ നു ത്വം, മഹാരാജ, ആഗച്ഛസി ദിവാദിവസ്സാ’’തി വുത്തേ ‘‘ഇധ, ഭന്തേ, സാവത്ഥിയം സേട്ഠി, ഗഹപതി, കാലകതോ, തമഹം അപുത്തകം സാപതേയ്യം രാജന്തേപുരം അഭിഹരിത്വാ ആഗച്ഛാമീ’’തി ആഹ. സബ്ബം സുത്തേ (സം. നി. ൧.൧൩൦) ആഗതനയേനേവ വേദിതബ്ബം.

സോ കിര സുവണ്ണപാതിയാ നാനഗ്ഗരസഭോജനേ ഉപനീതേ ‘‘ഏവരൂപം നാമ മനുസ്സാ ഭുഞ്ജന്തി, കിം തുമ്ഹേ മയാ സദ്ധിം ഇമസ്മിം ഗേഹേ കേളിം കരോഥാ’’തി ഭോജനേ ഉപട്ഠിതേ ലേഡ്ഡുദണ്ഡാദീഹി പഹരിത്വാ പലാപേത്വാ ‘‘ഇദം മനുസ്സാനം ഭോജന’’ന്തി കണാജകം ഭുഞ്ജതി ബിളങ്ഗദുതിയം. വത്ഥയാനഛത്തേസുപി മനാപേസു ഉപട്ഠാപിതേസു തേ മനുസ്സേ ലേഡ്ഡുദണ്ഡാദീഹി പഹരന്തോ പലാപേത്വാ സാണാനി ധാരേതി, ജജ്ജരരഥകേന യാതി പണ്ണഛത്തകേന ധാരിയമാനേനാതി ഏവം രഞ്ഞാ ആരോചിതേ സത്ഥാ തസ്സ പുബ്ബകമ്മം കഥേസി.

ഭൂതപുബ്ബം സോ, മഹാരാജ, സേട്ഠി, ഗഹപതി, തഗരസിഖിം നാമ പച്ചേകബുദ്ധം പിണ്ഡപാതേന പടിപാദേസി. ‘‘ദേഥ സമണസ്സ പിണ്ഡ’’ന്തി വത്വാ സോ ഉട്ഠായാസനാ പക്കാമി. തസ്മിം കിര അസ്സദ്ധേ ബാലേ ഏവം വത്വാ പക്കന്തേ തസ്സ ഭരിയാ സദ്ധാ പസന്നാ ‘‘ചിരസ്സം വത മേ ഇമസ്സ മുഖതോ ‘ദേഹീ’തി വചനം സുതം, അജ്ജ മമ മനോരഥം പൂരേന്തീ പിണ്ഡപാതം ദസ്സാമീ’’തി പച്ചേകബുദ്ധസ്സ പത്തം ഗഹേത്വാ പണീതഭോജനസ്സ പൂരേത്വാ അദാസി. സോപി നിവത്തമാനോ തം ദിസ്വാ ‘‘കിം, സമണ, കിഞ്ചി തേ ലദ്ധ’’ന്തി പത്തം ഗഹേത്വാ പണീതപിണ്ഡപാതം ദിസ്വാ വിപ്പടിസാരീ ഹുത്വാ ഏവം ചിന്തേസി – ‘‘വരമേതം പിണ്ഡപാതം ദാസാ വാ കമ്മകരാ വാ ഭുഞ്ജേയ്യും. തേ ഹി ഇമം ഭുഞ്ജിത്വാ മയ്ഹം കമ്മം കരിസ്സന്തി, അയം പന ഗന്ത്വാ ഭുഞ്ജിത്വാ നിദ്ദായിസ്സതി, നട്ഠോ മേ സോ പിണ്ഡപാതോ’’തി. സോ ഭാതു ച പന ഏകപുത്തകം സാപതേയ്യസ്സ കാരണാ ജീവിതാ വോരോപേസി. സോ കിരസ്സ അങ്ഗുലിം ഗഹേത്വാ വിചരന്തോ ‘‘ഇദം മയ്ഹം പിതുസന്തകം യാനകം, അയം തസ്സ ഗോണോ’’തിആദീനി ആഹ. അഥ നം സോ സേട്ഠി ‘‘ഇദാനി താവേസ ഏവം വദേതി, ഇമസ്സ പന വുഡ്ഢിപ്പത്തകാലേ ഇമസ്മിം ഗേഹേ ഭോഗേ കോ രക്ഖിസ്സതീ’’തി തം അരഞ്ഞം നേത്വാ ഏകസ്മിം ഗച്ഛമൂലേ ഗീവായ ഗഹേത്വാ മൂലകന്ദം വിയ ഗീവം ഫാലേത്വാ മാരേത്വാ തത്ഥേവ ഛഡ്ഡേസി. ഇദമസ്സ പുബ്ബകമ്മം. തേന വുത്തം –

‘‘യം ഖോ സോ, മഹാരാജ, സേട്ഠി, ഗഹപതി, തഗരസിഖിം പച്ചേകബുദ്ധം പിണ്ഡപാതേന പടിപാദേസി, തസ്സ കമ്മസ്സ വിപാകേന സത്തക്ഖത്തും സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപജ്ജി, തസ്സേവ കമ്മസ്സ വിപാകാവസേസേന ഇമിസ്സായേവ സാവത്ഥിയാ സത്തക്ഖത്തും സേട്ഠിത്തം കാരേസി. യം ഖോ സോ, മഹാരാജ, സേട്ഠി, ഗഹപതി, ദത്വാ പച്ഛാ വിപ്പടിസാരീ അഹോസി ‘വരമേതം പിണ്ഡപാതം ദാസാ വാ കമ്മകരാ വാ ഭുഞ്ജേയ്യു’ന്തി, തസ്സ കമ്മസ്സ വിപാകേന നാസ്സുളാരായ ഭത്തഭോഗായ ചിത്തം നമതി, നാസ്സുളാരായ വത്ഥഭോഗായ, നാസ്സുളാരായ യാനഭോഗായ, നാസ്സുളാരാനം പഞ്ചന്നം കാമഗുണാനം ഭോഗായ ചിത്തം നമതി. യം ഖോ സോ, മഹാരാജ, സേട്ഠി, ഗഹപതി, ഭാതു ച പന ഏകപുത്തം സാപതേയ്യസ്സ കാരണാ ജീവിതാ വോരോപേസി, തസ്സ കമ്മസ്സ വിപാകേന ബഹൂനി വസ്സസതാനി ബഹൂനി വസ്സസഹസ്സാനി ബഹൂനി വസ്സസതസഹസ്സാനി നിരയേ പച്ചിത്ഥ, തസ്സേവ കമ്മസ്സ വിപാകാവസേസേന ഇദം സത്തമം അപുത്തകം സാപതേയ്യം രാജകോസം പവേസേതി. തസ്സ ഖോ പന, മഹാരാജ, സേട്ഠിസ്സ ഗഹപതിസ്സ പുരാണഞ്ച പുഞ്ഞം പരിക്ഖീണം, നവഞ്ച പുഞ്ഞം അനുപചിതം. അജ്ജ പന, മഹാരാജ, സേട്ഠി, ഗഹപതി, മഹാരോരുവേ നിരയേ പച്ചതീ’’തി (സം. നി. ൧.൧൩൧).

രാജാ സത്ഥു വചനം സുത്വാ ‘‘അഹോ, ഭന്തേ, ഭാരിയം കമ്മം, ഏത്തകേ നാമ ഭോഗേ വിജ്ജമാനേ നേവ അത്തനാ പരിഭുഞ്ജി, ന തുമ്ഹാദിസേ ബുദ്ധേ ധുരവിഹാരേ വിഹരന്തേ പുഞ്ഞകമ്മം അകാസീ’’തി ആഹ. സത്ഥാ ‘‘ഏവമേതം, മഹാരാജ, ദുമ്മേധപുഗ്ഗലാ നാമ ഭോഗേ ലഭിത്വാ നിബ്ബാനം ന ഗവേസന്തി, ഭോഗേ നിസ്സായ ഉപ്പന്നതണ്ഹാ പനേതേ ദീഘരത്തം ഹനതീ’’തി വത്വാ ഇമം ഗാഥമാഹ –

൩൫൫. ‘‘ഹനന്തി ഭോഗാ ദുമ്മേധം, നോ ച പാരഗവേസിനോ;

ഭോഗതണ്ഹായ ദുമ്മേധോ, ഹന്തി അഞ്ഞേവ അത്തന’’ന്തി.

തത്ഥ നോ ച പാരഗവേസിനോതി യേ പന നിബ്ബാനപാരഗവേസിനോ പുഗ്ഗലാ, ന തേ ഭോഗാ ഹനന്തി. അഞ്ഞേവ അത്തനന്തി ഭോഗേ നിസ്സായ ഉപ്പന്നായ തണ്ഹായ ദുപ്പഞ്ഞോ പുഗ്ഗലോ പരേ വിയ അത്താനമേവ ഹനതീതി അത്ഥോ.

ദേസനാവസാനേ ബഹൂ സോതാപത്തിഫലാദീനി പാപുണിംസൂതി.

അപുത്തകസേട്ഠിവത്ഥു ഏകാദസമം.