൮. മാരവത്ഥു

അത്ഥമ്ഹീതി ഇമം ധമ്മദേസനം സത്ഥാ ഹിമവന്തപദേസേ അരഞ്ഞകുടികായം വിഹരന്തോ മാരം ആരബ്ഭ കഥേസി.

തസ്മിം കിര കാലേ രാജാനോ മനുസ്സേ പീളേത്വാ രജ്ജം കാരേന്തി. അഥ ഭഗവാ അധമ്മികരാജൂനം രജ്ജേ ദണ്ഡകരണപീളിതേ മനുസ്സേ ദിസ്വാ കാരുഞ്ഞേന ഏവം ചിന്തേസി – ‘‘സക്കാ നു ഖോ രജ്ജം കാരേതും അഹനം അഘാതയം, അജിനം അജാപയം, അസോചം അസോചാപയം ധമ്മേനാ’’തി, മാരോ പാപിമാ തം ഭഗവതോ പരിവിതക്കം ഞത്വാ ‘‘സമണോ ഗോതമോ ‘സക്കാ നു ഖോ രജ്ജം കാരേതു’ന്തി ചിന്തേസി, ഇദാനി രജ്ജം കാരേതുകാമോ ഭവിസ്സതി, രജ്ജഞ്ച നാമേതം പമാദട്ഠാനം, തം കാരേന്തേ സക്കാ ഓകാസം ലഭിതും, ഗച്ഛാമി ഉസ്സാഹമസ്സ ജനേസ്സാമീ’’തി ചിന്തേത്വാ സത്ഥാരം ഉപസങ്കമിത്വാ ആഹ – ‘‘കാരേതു, ഭന്തേ, ഭഗവാ രജ്ജം, കാരേതു സുഗതോ രജ്ജം അഹനം അഘാതയം, അജിനം അജാപയം, അസോചം അസോചാപയം ധമ്മേനാ’’തി. അഥ നം സത്ഥാ ‘‘കിം പന മേ ത്വം, പാപിമ, പസ്സസി, യം മം ത്വം ഏവം വദേസീ’’തി വത്വാ ‘‘ഭഗവതാ ഖോ, ഭന്തേ, ചത്താരോ ഇദ്ധിപാദാ സുഭാവിതാ. ആകങ്ഖമാനോ ഹി ഭഗവാ ഹിമവന്തം പബ്ബതരാജം ‘സുവണ്ണ’ന്തി അധിമുച്ചേയ്യ, തഞ്ച സുവണ്ണമേവ അസ്സ, അഹമ്പി ഖോ ധനേന ധനകരണീയം കരിസ്സാമി, തുമ്ഹേ ധമ്മേന രജ്ജം കാരേസ്സഥാ’’തി തേന വുത്തേ –

‘‘പബ്ബതസ്സ സുവണ്ണസ്സ, ജാതരൂപസ്സ കേവലോ;

ദ്വിത്താവ നാലമേകസ്സ, ഇതി വിദ്വാ സമഞ്ചരേ.

‘‘യോ ദുക്ഖമദക്ഖി യതോനിദാനം,

കാമേസു സോ ജന്തു കഥം നമേയ്യ;

ഉപധിം വിദിത്വാ സങ്ഗോതി ലോകേ,

തസ്സേവ ജന്തു വിനയായ സിക്ഖേ’’തി. (സം. നി. ൧.൧൫൬) –

ഇമാഹി ഗാഥാഹി സംവേജേത്വാ ‘‘അഞ്ഞോ ഏവ ഖോ, പാപിമ, തവ ഓവാദോ, അഞ്ഞോ മമ, തയാ സദ്ധിം ധമ്മസംസന്ദനാ നാമ നത്ഥി, അഹഞ്ഹി ഏവം ഓവദാമീ’’തി വത്വാ ഇമാ ഗാഥാ അഭാസി –

൩൩൧. ‘‘അത്ഥമ്ഹി ജാതമ്ഹി സുഖാ സഹായാ,

തുട്ഠീ സുഖാ യാ ഇതരീതരേന;

പുഞ്ഞം സുഖം ജീവിതസങ്ഖയമ്ഹി,

സബ്ബസ്സ ദുക്ഖസ്സ സുഖം പഹാനം.

൩൩൨. ‘‘സുഖാ മത്തേയ്യതാ ലോകേ,

അഥോ പേത്തേയ്യതാ സുഖാ;

സുഖാ സാമഞ്ഞതാ ലോകേ,

അഥോ ബ്രഹ്മഞ്ഞതാ സുഖാ.

൩൩൩. ‘‘സുഖം യാവ ജരാസീലം, സുഖാ സദ്ധാ പതിട്ഠിതാ;

സുഖോ പഞ്ഞായ പടിലാഭോ, പാപാനം അകരണം സുഖ’’ന്തി.

തത്ഥ അത്ഥമ്ഹീതി പബ്ബജിതസ്സാപി ഹി ചീവരകരണാദികേ വാ അധികരണവൂപസമാദികേ വാ ഗിഹിനോപി കസികമ്മാദികേ വാ ബലവപക്ഖസന്നിസ്സിതേഹി അഭിഭവനാദികേ വാ കിച്ചേ ഉപ്പന്നേ യേ തം കിച്ചം നിപ്ഫാദേതും വാ വൂപസമേതും വാ സക്കോന്തി, ഏവരൂപാ സുഖാ സഹായാതി അത്ഥോ. തുട്ഠീ സുഖാതി യസ്മാ പന ഗിഹിനോപി സകേന അസന്തുട്ഠാ സന്ധിച്ഛേദാദീനി ആരഭന്തി, പബ്ബജിതാപി നാനപ്പകാരം അനേസനം. ഇതി തേ സുഖം ന വിന്ദന്തിയേവ. തസ്മാ യാ ഇതരീതരേന പരിത്തേന വാ വിപുലേന വാ അത്തനോ സന്തകേന സന്തുട്ഠി, അയമേവ സുഖാതി അത്ഥോ. പുഞ്ഞന്തി മരണകാലേ പന യഥാജ്ഝാസയേന പത്ഥരിത്വാ കതപുഞ്ഞകമ്മമേവ സുഖം. സബ്ബസ്സാതി സകലസ്സപി പന വട്ടദുക്ഖസ്സ പഹാനസങ്ഖാതം അരഹത്തമേവ ഇമസ്മിം ലോകേ സുഖം നാമ.

മത്തേയ്യതാതി മാതരി സമ്മാ പടിപത്തി. പേത്തേയ്യതാതി പിതരി സമ്മാ പടിപത്തി. ഉഭയേനപി മാതാപിതൂനം ഉപട്ഠാനമേവ കഥിതം. മാതാപിതരോ ഹി പുത്താനം അനുപട്ഠഹനഭാവം ഞത്വാ അത്തനോ സന്തകം ഭൂമിയം വാ നിദഹന്തി, പരേസം വാ വിസ്സജ്ജേന്തി, ‘‘മാതാപിതരോ ന ഉപട്ഠഹന്തീ’’തി നേസം നിന്ദാപി വഡ്ഢതി, കായസ്സ ഭേദാ ഗൂഥനിരയേപി നിബ്ബത്തന്തി. യേ പന മാതാപിതരോ സക്കച്ചം ഉപട്ഠഹന്തി, തേ തേസം സന്തകം ധനമ്പി പാപുണന്തി, പസംസമ്പി ലഭന്തി, കായസ്സ ഭേദാ സഗ്ഗേ നിബ്ബത്തന്തി. തസ്മാ ഉഭയമ്പേതം സുഖന്തി വുത്തം. സാമഞ്ഞതാതി പബ്ബജിതേസു സമ്മാ പടിപത്തി. ബ്രഹ്മഞ്ഞതാതി ബാഹിതപാപേസു ബുദ്ധപച്ചേകബുദ്ധസാവകേസു സമ്മാ പടിപത്തിയേവ. ഉഭയേനപി തേസം ചതൂഹി പച്ചയേഹി പടിജഗ്ഗനഭാവോ കഥിതോ, ഇദമ്പി ലോകേ സുഖം നാമ കഥികം.

സീലന്തി മണികുണ്ഡലരത്തവത്ഥാദയോ ഹി അലങ്കാരാ തസ്മിം തസ്മിം വയേ ഠിതാനംയേവ സോഭന്തി. ന ദഹരാനം അലങ്കാരോ മഹല്ലകകാലേ, മഹല്ലകാനം വാ അലങ്കാരോ ദഹരകാലേ സോഭതി, ‘‘ഉമ്മത്തകോ ഏസ മഞ്ഞേ’’തി ഗരഹുപ്പാദനേന പന ദോസമേവ ജനേതി. പഞ്ചസീലദസസീലാദിഭേദം പന സീലം ദഹരസ്സാപി മഹല്ലകസ്സാപി സബ്ബവയേസു സോഭതിയേവ, ‘‘അഹോ വതായം സീലവാ’’തി പസംസുപ്പാദനേന സോമനസ്സമേവ ആവഹതി. തേന വുത്തം – സുഖം യാവ ജരാ സീലന്തി. സദ്ധാ പതിട്ഠിതാതി ലോകിയലോകുത്തരതോ ദുവിധാപി സദ്ധാ നിച്ചലാ ഹുത്വാ പതിട്ഠിതാ. സുഖോ പഞ്ഞായ പടിലാഭോതി ലോകിയലോകുത്തരപഞ്ഞായ പടിലാഭോ സുഖോ. പാപാനം അകരണന്തി സേതുഘാതവസേന പന പാപാനം അകരണം ഇമസ്മിം ലോകേ സുഖന്തി അത്ഥോ.

ദേസനാവസാനേ ബഹൂനം ദേവതാനം ധമ്മാഭിസമയോ അഹോസീതി.

മാരവത്ഥു അട്ഠമം.

നാഗവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

തേവീസതിമോ വഗ്ഗോ.