൫. ദാരുസാകടികപുത്തവത്ഥു

സുപ്പബുദ്ധന്തി ഇമം ധമ്മദേസനം സത്ഥാ വേളുവനേ വിഹരന്തോ ദാരുസാകടികസ്സ പുത്തം ആരബ്ഭ കഥേസി.

രാജഗഹസ്മിഞ്ഹി സമ്മാദിട്ഠികപുത്തോ മിച്ഛാദിട്ഠികപുത്തോതി ദ്വേ ദാരകാ അഭിക്ഖണം ഗുളകീളം കീളന്തി. തേസു സമ്മാദിട്ഠികപുത്തോ ഗുളം ഖിപമാനോ ബുദ്ധാനുസ്സതിം ആവജ്ജേത്വാ ‘‘നമോ ബുദ്ധസ്സാ’’തി വത്വാ വത്വാ ഗുളം ഖിപതി. ഇതരോ തിത്ഥിയഗുണേ ഉദ്ദിസിത്വാ ‘‘നമോ അരഹന്താന’’ന്തി വത്വാ വത്വാ ഖിപതി. തേസു സമ്മാദിട്ഠികസ്സ പുത്തോ ജിനാതി, ഇതരോ പന പരാജയതി. സോ തസ്സ കിരിയം ദിസ്വാ ‘‘അയം ഏവം അനുസ്സരിത്വാ ഏവം വത്വാ ഗുളം ഖിപന്തോ മമം ജിനാതി, അഹമ്പി ഏവരൂപം കരിസ്സാമീ’’തി ബുദ്ധാനുസ്സതിയം പരിചയമകാസി. അഥേകദിവസം തസ്സ പിതാ സകടം യോജേത്വാ ദാരൂനം അത്ഥായ ഗച്ഛന്തോ തമ്പി ദാരകം ആദായ ഗന്ത്വാ അടവിയം ദാരൂനം സകടം പൂരേത്വാ ആഗച്ഛന്തോ ബഹിനഗരേ സുസാനസാമന്തേ ഉദകഫാസുകട്ഠാനേ ഗോണേ മോചേത്വാ ഭത്തവിസ്സഗ്ഗമകാസി. അഥസ്സ തേ ഗോണാ സായന്ഹസമയേ നഗരം പവിസന്തേന ഗോഗണേന സദ്ധിം നഗരമേവ പവിസിംസു. സാകടികോപി ഗോണേ അനുബന്ധന്തോ നഗരം പവിസിത്വാ സായം ഗോണേ ദിസ്വാ ആദായ നിക്ഖമന്തോ ദ്വാരം ന സമ്പാപുണി. തസ്മിഞ്ഹി അസമ്പത്തേയേവ ദ്വാരം പിഹിതം.

അഥസ്സ പുത്തോ ഏകകോവ രത്തിഭാഗേ സകടസ്സ ഹേട്ഠാ നിപജ്ജിത്വാ നിദ്ദം ഓക്കമി. രാജഗഹം പന പകതിയാപി അമനുസ്സബഹുലം. അയഞ്ച സുസാനസന്തികേ നിപന്നോ. തത്ഥ നം ദ്വേ അമനുസ്സാ പസ്സിംസു. ഏകോ സാസനസ്സ പടികണ്ഡകോ മിച്ഛാദിട്ഠികോ, ഏകോ സമ്മാദിട്ഠികോ. തേസു മിച്ഛാദിട്ഠികോ ആഹ – ‘‘അയം നോ ഭക്ഖോ, ഇമം ഖാദിസ്സാമാ’’തി. ഇതരോ ‘‘അലം മാ തേ രുച്ചീ’’തി നിവാരേതി. സോ തേന നിവാരിയമാനോപി തസ്സ വചനം അനാദിയിത്വാ ദാരകം പാദേസു ഗഹേത്വാ ആകഡ്ഢി. സോ ബുദ്ധാനുസ്സതിയാ പരിചിതത്താ തസ്മിം ഖണേ ‘‘നമോ ബുദ്ധസ്സാ’’തി ആഹ. അമനുസ്സോ മഹാഭയഭീതോ പടിക്കമിത്വാ അട്ഠാസി. അഥ നം ഇതരോ ‘‘അമ്ഹേഹി അകിച്ചം കതം, ദണ്ഡകമ്മം തസ്സ കരോമാ’’തി വത്വാ തം രക്ഖമാനോ അട്ഠാസി. മിച്ഛാദിട്ഠികോ നഗരം പവിസിത്വാ രഞ്ഞോ ഭോജനപാതിം പൂരേത്വാ ഭോജനം ആഹരി. അഥ നം ഉഭോപി തസ്സ മാതാപിതരോ വിയ ഹുത്വാ ഉപട്ഠാപേത്വാ ഭോജേത്വാ ‘‘ഇമാനി അക്ഖരാനി രാജാവ പസ്സതു, മാ അഞ്ഞോ’’തി തം പവത്തിം പകാസേന്താ യക്ഖാനുഭാവേന ഭോജനപാതിയം അക്ഖരാനി ഛിന്ദിത്വാ പാതിം ദാരുസകടേ പക്ഖിപിത്വാ സബ്ബരത്തിം ആരക്ഖം കത്വാ പക്കമിംസു.

പുനദിവസേ ‘‘രാജകുലതോ ചോരേഹി ഭോജനഭണ്ഡം അവഹട’’ന്തി കോലാഹലം കരോന്താ ദ്വാരാനി പിദഹിത്വാ ഓലോകേന്താ തത്ഥ അപസ്സന്താ നഗരാ നിക്ഖമിത്വാ ഇതോ ചിതോ ച ഓലോകേന്താ ദാരുസകടേ സുവണ്ണപാതിം ദിസ്വാ ‘‘അയം ചോരോ’’തി തം ദാരകം ഗഹേത്വാ രഞ്ഞോ ദസ്സേസും. രാജാ അക്ഖരാനി ദിസ്വാ ‘‘കിം ഏതം, താതാ’’തി പുച്ഛിത്വാ ‘‘നാഹം, ദേവ, ജാനാമി, മാതാപിതരോ മേ ആഗന്ത്വാ രത്തിം ഭോജേത്വാ രക്ഖമാനാ അട്ഠംസു, അഹമ്പി മാതാപിതരോ മം രക്ഖന്തീതി നിബ്ഭയോവ നിദ്ദം ഉപഗതോ. ഏത്തകം അഹം ജാനാമീ’’തി. അഥസ്സ മാതാപിതരോപി തം ഠാനം ആഗമംസു. രാജാ തം പവത്തിം ഞത്വാ തേ തയോപി ജനേ ആദായ സത്ഥു സന്തികം ഗന്ത്വാ സബ്ബം ആരോചേത്വാ ‘‘കിം നു ഖോ, ഭന്തേ, ബുദ്ധാനുസ്സതി ഏവ രക്ഖാ ഹോതി, ഉദാഹു ധമ്മാനുസ്സതിആദയോപീ’’തി പുച്ഛി. അഥസ്സ സത്ഥാ, ‘‘മഹാരാജ, ന കേവലം ബുദ്ധാനുസ്സതിയേവ രക്ഖാ, യേസം പന ഛബ്ബിധേന ചിത്തം സുഭാവിതം, തേസം അഞ്ഞേന രക്ഖാവരണേന വാ മന്തോസധേഹി വാ കിച്ചം നത്ഥീ’’തി വത്വാ ഛ ഠാനാനി ദസ്സേന്തോ ഇമാ ഗാഥാ അഭാസി.

൨൯൬. ‘‘സുപ്പബുദ്ധം പബുജ്ഝന്തി, സദാ ഗോതമസാവകാ;

യേസം ദിവാ ച രത്തോ ച, നിച്ചം ബുദ്ധഗതാ സതി.

൨൯൭. ‘‘സുപ്പബുദ്ധം പബുജ്ഝന്തി, സദാ ഗോതമസാവകാ;

യേസം ദിവാ ച രത്തോ ച, നിച്ചം ധമ്മഗതാ സതി.

൨൯൮. ‘‘സുപ്പബുദ്ധം പബുജ്ഝന്തി, സദാ ഗോതമസാവകാ;

യേസം ദിവാ ച രത്തോ ച, നിച്ചം സങ്ഘഗതാ സതി.

൨൯൯. ‘‘സുപ്പബുദ്ധം പബുജ്ഝന്തി, സദാ ഗോതമസാവകാ;

യേസം ദിവാ ച രത്തോ ച, നിച്ചം കായഗതാ സതി.

൩൦൦. ‘‘സുപ്പബുദ്ധം പബുജ്ഝന്തി, സദാ ഗോതമസാവകാ;

യേസം ദിവാ ച രത്തോ ച, അഹിംസായ രതോ മനോ.

൩൦൧. ‘‘സുപ്പബുദ്ധം പബുജ്ഝന്തി, സദാ ഗോതമസാവകാ;

യേസം ദിവാ ച രത്തോ ച, ഭാവനായ രതോ മനോ’’തി.

തത്ഥ സുപ്പബുദ്ധം പബുജ്ഝന്തീതി ബുദ്ധഗതം സതിം ഗഹേത്വാ സുപന്താ, ഗഹേത്വായേവ ച പബുജ്ഝന്താ സുപ്പബുദ്ധം പബുജ്ഝന്തി നാമ. സദാ ഗോതമസാവകാതി ഗോതമഗോത്തസ്സ ബുദ്ധസ്സ സവനന്തേ ജാതത്താ തസ്സേവ അനുസാസനിയാ സവനതായ ഗോതമസാവകാ. ബുദ്ധഗതാ സതീതി യേസം ‘‘ഇതിപി സോ ഭഗവാ’’തിആദിപ്പഭേദേ ബുദ്ധഗുണേ ആരബ്ഭ ഉപ്പജ്ജമാനാ സതി നിച്ചകാലം അത്ഥി, തേ സദാപി സുപ്പബുദ്ധം പബുജ്ഝന്തീതി അത്ഥോ. തഥാ അസക്കോന്താ പന ഏകദിവസം തീസു കാലേസു ദ്വീസു കാലേസു ഏകസ്മിമ്പി കാലേ ബുദ്ധാനുസ്സതിം മനസി കരോന്താ സുപ്പബുദ്ധം പബുജ്ഝന്തിയേവ നാമ. ധമ്മഗതാ സതീതി ‘‘സ്വാഖാതോ ഭഗവതാ ധമ്മോ’’തിആദിപ്പഭേദേ ധമ്മഗുണേ ആരബ്ഭ ഉപ്പജ്ജമാനാ സതി. സങ്ഘഗതാ സതീതി ‘‘സുപ്പടിപന്നോ ഭഗവതോ സാവകസങ്ഘോ’’തിആദിപ്പഭേദേ സങ്ഘഗുണേ ആരബ്ഭ ഉപ്പജ്ജമാനാ സതി. കായഗതാ സതീതി ദ്വത്തിംസാകാരവസേന വാ നവസിവഥികാവസേന വാ ചതുധാതുവവത്ഥാനവസേന വാ അജ്ഝത്തനീലകസിണാദിരൂപജ്ഝാനവസേന വാ ഉപ്പജ്ജമാനാ സതി. അഹിംസായ രതോതി ‘‘സോ കരുണാസഹഗതേന ചേതസാ ഏകം ദിസം ഫരിത്വാ വിഹരതീ’’തി (വിഭ. ൬൪൨) ഏവം വുത്തായ കരുണാഭാവനായ രതോ. ഭാവനായാതി മേത്താഭാവനായ. കിഞ്ചാപി ഹേട്ഠാ കരുണാഭാവനായ വുത്തത്താ ഇധ സബ്ബാപി അവസേസാ ഭാവനാ നാമ, ഇധ പന മേത്താഭാവനാവ അധിപ്പേതാ. സേസം പഠമഗാഥായ വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബം.

ദേസനാവസാനേ ദാരകോ സദ്ധിം മാതാപിതൂഹി സോതാപത്തിഫലേ പതിട്ഠഹി. പച്ഛാ പന പബ്ബജിത്വാ സബ്ബേപി അരഹത്തം പാപുണിംസു, സമ്പത്താനമ്പി സാത്ഥികാ ധമ്മദേസനാ അഹോസീതി.

ദാരുസാകടികപുത്തവത്ഥു പഞ്ചമം.