൯. സുവണ്ണകാരത്ഥേരവത്ഥു

ഉച്ഛിന്ദാതി ഇമം ധമ്മദേസനം സത്ഥാ ജേതവനേ വിഹരന്തോ സാരിപുത്തത്ഥേരസ്സ സദ്ധിവിഹാരികം ആരബ്ഭ കഥേസി.

ഏകോ കിര സുവണ്ണകാരപുത്തോ അഭിരൂപോ സാരിപുത്തത്ഥേരസ്സ സന്തികേ പബ്ബജി. ഥേരോ ‘‘തരുണാനം രാഗോ ഉസ്സന്നോ ഹോതീ’’തി ചിന്തേത്വാ തസ്സ രാഗപടിഘാതായ അസുഭകമ്മട്ഠാനം അദാസി. തസ്സ പന തം അസപ്പായം. തസ്മാ അരഞ്ഞം പവിസിത്വാ തേമാസം വായമന്തോ ചിത്തേകഗ്ഗമത്തമ്പി അലഭിത്വാ പുന ഥേരസ്സ സന്തികം ആഗന്ത്വാ ഥേരേന ‘‘ഉപട്ഠിതം തേ, ആവുസോ, കമ്മട്ഠാന’’ന്തി വുത്തേ തം പവത്തിം ആരോചേസി. അഥസ്സ ഥേരോ ‘‘കമ്മട്ഠാനം ന സമ്പജ്ജതീതി വോസാനം ആപജ്ജിതും ന വട്ടതീ’’തി വത്വാ പുന തദേവ കമ്മട്ഠാനം സാധുകം കഥേത്വാ അദാസി. സോ ദുതിയവാരേപി കിഞ്ചി വിസേസം നിബ്ബത്തേതും അസക്കോന്തോ ആഗന്ത്വാ ഥേരസ്സ ആരോചേസി. അഥസ്സ ഥേരോപി സകാരണം സഉപമം കത്വാ തദേവ കമ്മട്ഠാനം ആചിക്ഖി. സോ പുനപി ആഗന്ത്വാ കമ്മട്ഠാനസ്സ അസമ്പജ്ജനഭാവം കഥേസി. ഥേരോ ചിന്തേസി – ‘‘കാരകോ ഭിക്ഖു അത്തനി വിജ്ജമാനേ കാമച്ഛന്ദാദയോ വിജ്ജമാനാതി അവിജ്ജമാനേ അവിജ്ജമാനാതി പജാനാതി. അയം ഭിക്ഖു കാരകോ, നോ അകാരകോ, പടിപന്നോ, നോ അപ്പടിപന്നോ, അഹം പനേതസ്സ അജ്ഝാസയം ന ജാനാമി, ബുദ്ധവേനേയ്യോ ഏസോ ഭവിസ്സതീ’’തി തം ആദായ സായന്ഹസമയേ സത്ഥാരം ഉപസങ്കമിത്വാ ‘‘അയം, ഭന്തേ, മമ സദ്ധിവിഹാരികോ, ഇമസ്സ മയാ ഇമിനാ കാരണേന ഇദം നാമ കമ്മട്ഠാനം ദിന്ന’’ന്തി സബ്ബം തം പവത്തിം ആരോചേസി.

അഥ നം സത്ഥാ ‘‘ആസയാനുസയഞാണം നാമേതം പാരമിയോ പൂരേത്വാ ദസസഹസ്സിലോകധാതും ഉന്നാദേത്വാ സബ്ബഞ്ഞുതം പത്താനം ബുദ്ധാനംയേവ വിസയോ’’തി വത്വാ ‘‘കതരകുലാ നു ഖോ ഏസ പബ്ബജിതോ’’തി ആവജ്ജേന്തോ ‘‘സുവണ്ണകാരകുലാ’’തി ഞത്വാ അതീതേ അത്തഭാവേ ഓലോകേന്തോ തസ്സ സുവണ്ണകാരകുലേയേവ പടിപാടിയാ നിബ്ബത്താനി പഞ്ച അത്തഭാവസതാനി ദിസ്വാ ‘‘ഇമിനാ ദഹരേന ദീഘരത്തം സുവണ്ണകാരകമ്മം കരോന്തേന കണികാരപുപ്ഫപദുമപുപ്ഫാദീനി കരിസ്സാമീതി രത്തസുവണ്ണമേവ സമ്പരിവത്തിതം, തസ്മാ ഇമസ്സ അസുഭപടികൂലകമ്മട്ഠാനം ന വട്ടതി, മനാപമേവസ്സ കമ്മട്ഠാനം സപ്പായ’’ന്തി ചിന്തേത്വാ, ‘‘സാരിപുത്ത, തയാ കമ്മട്ഠാനം ദത്വാ ചത്താരോ മാസേ കിലമിതം ഭിക്ഖും അജ്ജ പച്ഛാഭത്തേയേവ അരഹത്തം പത്തം പസ്സിസ്സസി, ഗച്ഛ ത്വ’’ന്തി ഥേരം ഉയ്യോജേത്വാ ഇദ്ധിയാ ചക്കമത്തം സുവണ്ണപദുമം മാപേത്വാ പത്തേഹി ചേവ നാലേഹി ച ഉദകബിന്ദൂനി മുഞ്ചന്തം വിയ കത്വാ ‘‘ഭിക്ഖു ഇമം പദുമം ആദായ വിഹാരപച്ചന്തേ വാലുകരാസിമ്ഹി ഠപേത്വാ സമ്മുഖട്ഠാനേ പല്ലങ്കേന നിസീദിത്വാ ‘ലോഹിതകം ലോഹിതക’ന്തി പരികമ്മം കരോഹീ’’തി അദാസി. തസ്സ സത്ഥുഹത്ഥതോ പദുമം ഗണ്ഹന്തസ്സേവ ചിത്തം പസീദി. സോ വിഹാരപച്ചന്തം ഗന്ത്വാ വാലുകം ഉസ്സാപേത്വാ തത്ഥ പദുമനാലം പവേസേത്വാ സമ്മുഖേ പല്ലങ്കേന നിസിന്നോ ‘‘ലോഹിതകം ലോഹിതക’’ന്തി പരികമ്മം ആരഭി. അഥസ്സ തങ്ഖണഞ്ഞേവ നീവരണാനി വിക്ഖമ്ഭിംസു, ഉപചാരജ്ഝാനം ഉപ്പജ്ജി. തദനന്തരം പഠമജ്ഝാനം നിബ്ബത്തേത്വാ പഞ്ചഹാകാരേഹി വസീഭാവം പാപേത്വാ യഥാനിസിന്നോവ ദുതിയജ്ഝാനാദീനിപി പത്വാ വസീഭൂതോ ചതുത്ഥജ്ഝാനേന ഝാനകീളം കീളന്തോ നിസീദി.

സത്ഥാ തസ്സ ഝാനാനം ഉപ്പന്നഭാവം ഞത്വാ ‘‘സക്ഖിസ്സതി നു ഖോ ഏസ അത്തനോ ധമ്മതായ ഉത്തരി വിസേസം നിബ്ബത്തേതു’’ന്തി ഓലോകേന്തോ ‘‘ന സക്ഖിസ്സതീ’’തി ഞത്വാ ‘‘തം പദുമം മിലായതൂ’’തി അധിട്ഠഹി. തം ഹത്ഥേഹി മദ്ദിതപദുമം മിലായന്തം വിയ കാളവണ്ണം അഹോസി. സോ ഝാനാ വുട്ഠായ തം ഓലോകേത്വാ ‘‘കിം നു ഖോ ഇമം പദുമം ജരായ പഹടം പഞ്ഞായതി, അനുപാദിണ്ണകേപി ഏവം ജരായ അഭിഭുയ്യമാനേ ഉപാദിണ്ണകേ കഥാവ നത്ഥി. ഇദമ്പി ഹി ജരാ അഭിഭവിസ്സതീ’’തി അനിച്ചലക്ഖണം പസ്സി. തസ്മിം പന ദിട്ഠേ ദുക്ഖലക്ഖണഞ്ച അനത്തലക്ഖണഞ്ച ദിട്ഠമേവ ഹോതി. തസ്സ തയോ ഭവാ ആദിത്താ വിയ കണ്ഡേ ബദ്ധകുണപാ വിയ ച ഖായിംസു. തസ്മിം ഖണേ തസ്സ അവിദൂരേ കുമാരകാ ഏകം സരം ഓതരിത്വാ കുമുദാനി ഭഞ്ജിത്വാ ഥലേ രാസിം കരോന്തി. സോ ജലേ ച ഥലേ ച കുമുദാനി ഓലോകേസി. അഥസ്സ ജലേ കുമുദാനി അഭിരൂപാനി ഉദകപഗ്ഘരന്താനി വിയ ഉപട്ഠഹിംസു, ഇതരാനി അഗ്ഗഗ്ഗേസു പരിമിലാതാനി. സോ ‘‘അനുപാദിണ്ണകം ജരാ ഏവം പഹരതി, ഉപാദിണ്ണകം കിം പന ന പഹരിസ്സതീ’’തി സുട്ഠുതരം അനിച്ചലക്ഖണാദീനി അദ്ദസ. സത്ഥാ ‘‘പാകടീഭൂതം ഇദാനി ഇമസ്സ ഭിക്ഖുനോ കമ്മട്ഠാന’’ന്തി ഞത്വാ ഗന്ധകുടിയം നിസിന്നകോവ ഓഭാസം മുഞ്ചി, സോ തസ്സ മുഖം പഹരി. അഥസ്സ ‘‘കിം നു ഖോ ഏത’’ന്തി ഓലോകേന്തസ്സ സത്ഥാ ആഗന്ത്വാ സമ്മുഖേ ഠിതോ വിയ അഹോസി. സോ ഉട്ഠായ അഞ്ജലിം പഗ്ഗണ്ഹി. അഥസ്സ സത്ഥാ സപ്പായം സല്ലക്ഖേത്വാ ഇമം ഗാഥമാഹ –

൨൮൫. ‘‘ഉച്ഛിന്ദ സിനേഹമത്തനോ, കുമുദം സാരദികംവ പാണിനാ;

സന്തിമഗ്ഗമേവ ബ്രൂഹയ, നിബ്ബാനം സുഗതേന ദേസിത’’ന്തി.

തത്ഥ ഉച്ഛിന്ദാതി അരഹത്തമഗ്ഗേന ഉച്ഛിന്ദ. സാരദികന്തി സരദകാലേ നിബ്ബത്തം. സന്തിമഗ്ഗന്തി നിബ്ബാനഗാമിം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം. ബ്രൂഹയാതി വഡ്ഢയ. നിബ്ബാനഞ്ഹി സുഗതേന ദേസിതം, തസ്മാ തസ്സ മഗ്ഗം ഭാവേഹീതി അത്ഥോ.

ദേസനാവസാനേ സോ ഭിക്ഖു അരഹത്തേ പതിട്ഠഹി.

സുവണ്ണകാരത്ഥേരവത്ഥു നവമം.