൧൦. മഹാധനവാണിജവത്ഥു

ഇധ വസ്സന്തി ഇമം ധമ്മദേസനം സത്ഥാ ജേതവനേ വിഹരന്തോ മഹാധനവാണിജം നാമ ആരബ്ഭ കഥേസി.

സോ കിര ബാരാണസിതോ കുസുമ്ഭരത്താനം വത്ഥാനം പഞ്ച സകടസതാനി പൂരേത്വാ വണിജ്ജായ സാവത്ഥിം ആഗതോ നദീതീരം പത്വാ ‘‘സ്വേ നദിം ഉത്തരിസ്സാമീ’’തി തത്ഥേവ സകടാനി മോചേത്വാ വസി. രത്തിം മഹാമേഘോ ഉട്ഠഹിത്വാ വസ്സി. നദീ സത്താഹം ഉദകസ്സ പൂരാ അട്ഠാസി. നാഗരാപി സത്താഹം നക്ഖത്തം കീളിംസു. കുസുമ്ഭരത്തേഹി വത്ഥേഹി കിച്ചം ന നിട്ഠിതം. വാണിജോ ചിന്തേസി – ‘‘അഹം ദൂരം ആഗതോ. സചേ പുന ഗമിസ്സാമി, പപഞ്ചോ ഭവിസ്സതി. ഇധേവ വസ്സഞ്ച ഹേമന്തഞ്ച ഗിമ്ഹഞ്ച മമ കമ്മം കരോന്തോ വസിത്വാ ഇമാനി വിക്കിണിസ്സാമീ’’തി. സത്ഥാ നഗരേ പിണ്ഡായ ചരന്തോ തസ്സ ചിത്തം ഞത്വാ സിതം പാതുകരിത്വാ ആനന്ദത്ഥേരേന സിതകാരണം പുട്ഠോ ആഹ – ‘‘ദിട്ഠോ തേ, ആനന്ദ, മഹാധനവാണിജോ’’തി? ‘‘ആമ, ഭന്തേ’’തി. സോ അത്തനോ ജീവിതന്തരായം അജാനിത്വാ ഇമം സംവച്ഛരം ഇധേവ വസിത്വാ ഭണ്ഡം വിക്കിണിതും ചിത്തമകാസീതി. ‘‘കിം പന തസ്സ, ഭന്തേ, അന്തരായോ ഭവിസ്സതീ’’തി? സത്ഥാ ‘‘ആമാനന്ദ, സത്താഹമേവ ജീവിത്വാ സോ മച്ചുമുഖേ പതിസ്സതീ’’തി വത്വാ ഇമാ ഗാഥാ അഭാസി –

‘‘അജ്ജേവ കിച്ചമാതപ്പം, കോ ജഞ്ഞാ മരണം സുവേ;

ന ഹി നോ സങ്ഗരം തേന, മഹാസേനേന മച്ചുനാ.

‘‘ഏവം വിഹാരിം ആതാപിം, അഹോരത്തമതന്ദിതം;

തം വേ ഭദ്ദേകരത്തോതി, സന്തോ ആചിക്ഖതേ മുനീ’’തി. (മ. നി. ൩.൨൭൨);

ഗച്ഛാമിസ്സ, ഭന്തേ, ആരോചേസ്സാമീതി. വിസ്സത്ഥോ ഗച്ഛാനന്ദാതി. ഥേരോ സകടട്ഠാനം ഗന്ത്വാ ഭിക്ഖായ ചരി. വാണിജോ ഥേരം ആഹാരേന പതിമാനേസി. അഥ നം ഥേരോ ആഹ – ‘‘കിത്തകം കാലം ഇധ വസിസ്സസീ’’തി? ‘‘ഭന്തേ, അഹം ദൂരതോ ആഗതോ’’. സചേ പുന ഗമിസ്സാമി, പപഞ്ചോ ഭവിസ്സതി, ഇമം സംവച്ഛരം ഇധ വസിത്വാ ഭണ്ഡം വിക്കിണിത്വാ ഗമിസ്സാമീതി. ഉപാസക, ദുജ്ജാനോ ജീവിതന്തരായോ, അപ്പമാദം കാതും വട്ടതീതി. ‘‘കിം പന, ഭന്തേ, അന്തരായോ ഭവിസ്സതീ’’തി. ‘‘ആമ, ഉപാസക, സത്താഹമേവ തേ ജീവിതം പവത്തിസ്സതീതി’’. സോ സംവിഗ്ഗമാനസോ ഹുത്വാ ബുദ്ധപ്പമുഖം ഭിക്ഖുസങ്ഘം നിമന്തേത്വാ സത്താഹം മഹാദാനം ദത്വാ അനുമോദനത്ഥായ പത്തം ഗണ്ഹി. അഥസ്സ സത്ഥാ അനുമോദനം കരോന്തോ, ‘‘ഉപാസക, പണ്ഡിതേന നാമ ‘ഇധേവ വസ്സാദീനി വസിസ്സാമി, ഇദഞ്ചിദഞ്ച കമ്മം പയോജേസ്സാമീ’തി ചിന്തേതും ന വട്ടതി, അത്തനോ പന ജീവിതന്തരായമേവ ചിന്തേതും വട്ടതീ’’തി വത്വാ ഇമം ഗാഥമാഹ –

൨൮൬. ‘‘ഇധ വസ്സം വസിസ്സാമി, ഇധ ഹേമന്തഗിമ്ഹിസു;

ഇതി ബാലോ വിചിന്തേതി, അന്തരായം ന ബുജ്ഝതീ’’തി.

തത്ഥ ഇധ വസ്സന്തി ഇമസ്മിം ഠാനേ ഇദഞ്ചിദഞ്ച കരോന്തോ ചതുമാസം വസ്സം വസിസ്സാമി. ഹേമന്തഗിമ്ഹിസൂതി ഹേമന്തഗിമ്ഹേസുപി ‘‘ചത്താരോ മാസേ ഇദഞ്ചിദഞ്ച കരോന്തോ ഇധേവ വസിസ്സാമീ’’തി ഏവം ദിട്ഠധമ്മികസമ്പരായികം അത്ഥം അജാനന്തോ ബാലോ വിചിന്തേതി. അന്തരായന്തി ‘‘അസുകസ്മിം നാമ കാലേ വാ ദേസേ വാ വയേ വാ മരിസ്സാമീ’’തി അത്തനോ ജീവിതന്തരായം ന ബുജ്ഝതീതി.

ദേസനാവസാനേ സോ വാണിജോ സോതാപത്തിഫലേ പതിട്ഠഹി, സമ്പത്താനമ്പി സാത്ഥികാ ധമ്മദേസനാ അഹോസി. വാണിജോപി സത്ഥാരം അനുഗന്ത്വാ നിവത്തിത്വാ ‘‘സീസരോഗോ വിയ മേ ഉപ്പന്നോ’’തി സയനേ നിപജ്ജി, തഥാനിപന്നോവ കാലം കത്വാ തുസിതവിമാനേ നിബ്ബത്തി.

മഹാധനവാണിജവത്ഥു ദസമം.