൭. പോട്ഠിലത്ഥേരവത്ഥു

യോഗാ വേതി ഇമം ധമ്മദേസനം സത്ഥാ ജേതവനേ വിഹരന്തോ പോട്ഠിലം നാമ ഥേരം ആരബ്ഭ കഥേസി.

സോ കിര സത്തന്നമ്പി ബുദ്ധാനം സാസനേ തേപിടകോ പഞ്ചന്നം ഭിക്ഖുസതാനം ധമ്മം വാചേസി. സത്ഥാ ചിന്തേസി – ‘‘ഇമസ്സ ഭിക്ഖുനോ ‘അത്തനോ ദുക്ഖനിസ്സരണം കരിസ്സാമീ’തി ചിത്തമ്പി നത്ഥി സംവേജേസ്സാമി ന’’ന്തി. തതോ പട്ഠായ തം ഥേരം അത്തനോ ഉപട്ഠാനം ആഗതകാലേ ‘‘ഏഹി, തുച്ഛപോട്ഠില, വന്ദ, തുച്ഛപോട്ഠില, നിസീദ, തുച്ഛപോട്ഠില, യാഹി, തുച്ഛപോട്ഠിലാ’’തി വദതി. ഉട്ഠായ ഗതകാലേപി ‘‘തുച്ഛപോട്ഠിലോ ഗതോ’’തി വദതി. സോ ചിന്തേസി – ‘‘അഹം സാട്ഠകഥാനി തീണി പിടകാനി ധാരേമി, പഞ്ചന്നം ഭിക്ഖുസതാനം അട്ഠാരസ മഹാഗണേ ധമ്മം വാചേമി, അഥ പന മം സത്ഥാ അഭിക്ഖണം, ‘തുച്ഛപോട്ഠിലാ’തി വദേതി, അദ്ധാ മം സത്ഥാ ഝാനാദീനം അഭാവേന ഏവം വദേതീ’’തി. സോ ഉപ്പന്നസംവേഗോ ‘‘ദാനി അരഞ്ഞം പവിസിത്വാ സമണധമ്മം കരിസ്സാമീ’’തി സയമേവ പത്തചീവരം സംവിദഹിത്വാ പച്ചൂസകാലേ സബ്ബപച്ഛാ ധമ്മം ഉഗ്ഗണ്ഹിത്വാ നിക്ഖമന്തേന ഭിക്ഖുനാ സദ്ധിം നിക്ഖമി. പരിവേണേ നിസീദിത്വാ സജ്ഝായന്താ നം ‘‘ആചരിയോ’’തി ന സല്ലക്ഖേസും. സോ വീസയോജനസതമഗ്ഗം ഗന്ത്വാ ഏകസ്മിം അരഞ്ഞാവാസേ തിംസ ഭിക്ഖൂ വസന്തി, തേ ഉപസങ്കമിത്വാ സങ്ഘത്ഥേരം വന്ദിത്വാ, ‘‘ഭന്തേ, അവസ്സയോ മേ ഹോഥാ’’തി ആഹ. ആവുസോ, ത്വം ധമ്മകഥികോ, അമ്ഹേഹി നാമ തം നിസ്സായ കിഞ്ചി ജാനിതബ്ബം ഭവേയ്യ, കസ്മാ ഏവം വദേസീതി? മാ, ഭന്തേ, ഏവം കരോഥ, അവസ്സയോ മേ ഹോഥാതി. തേ പന സബ്ബേ ഖീണാസവാവ. അഥ നം മഹാഥേരോ ‘‘ഇമസ്സ ഉഗ്ഗഹം നിസ്സായ മാനോ അത്ഥിയേവാ’’തി അനുഥേരസ്സ സന്തികം പഹിണി. സോപി നം തഥേവാഹ. ഇമിനാ നീഹാരേന സബ്ബേപി തം പേസേന്താ ദിവാട്ഠാനേ നിസീദിത്വാ സൂചികമ്മം കരോന്തസ്സ സബ്ബനവകസ്സ സത്തവസ്സികസാമണേരസ്സ സന്തികം പഹിണിംസു. ഏവമസ്സ മാനം നീഹരിംസു.

സോ നിഹതമാനോ സാമണേരസ്സ സന്തികേ അഞ്ജലിം പഗ്ഗഹേത്വാ ‘‘അവസ്സയോ മേ ഹോഹി സപ്പുരിസാ’’തി ആഹ. അഹോ, ആചരിയ, കിം നാമേതം കഥേഥ, തുമ്ഹേ മഹല്ലകാ ബഹുസ്സുതാ, തുമ്ഹാകം സന്തികേ മയാ കിഞ്ചി കാരണം ജാനിതബ്ബം ഭവേയ്യാതി. മാ ഏവം കരി, സപ്പുരിസ, ഹോഹിയേവ മേ അവസ്സയോതി. ഭന്തേ, സചേപി ഓവാദക്ഖമാ ഭവിസ്സഥ, ഭവിസ്സാമി വോ അവസ്സയോതി. ഹോമി, സപ്പുരിസ, അഹം ‘‘അഗ്ഗിം പവിസാ’’തി വുത്തേ അഗ്ഗിം പവിസാമിയേവാതി. അഥ നം സോ അവിദൂരേ ഏകം സരം ദസ്സേത്വാ, ‘‘ഭന്തേ, യഥാനിവത്ഥപാരുതോവ ഇമം സരം പവിസഥാ’’തി ആഹ. സോ ഹിസ്സ മഹഗ്ഘാനം ദുപട്ടചീവരാനം നിവത്ഥപാരുതഭാവം ഞത്വാപി ‘‘ഓവാദക്ഖമോ നു ഖോ’’തി വീമംസന്തോ ഏവമാഹ. ഥേരോപി ഏകവചനേനേവ ഉദകം ഓതരി. അഥ നം ചീവരകണ്ണാനം തേമിതകാലേ ‘‘ഏഥ, ഭന്തേ’’തി വത്വാ ഏകവചനേനേവ ആഗന്ത്വാ ഠിതം ആഹ – ‘‘ഭന്തേ, ഏകസ്മിം വമ്മികേ ഛ ഛിദ്ദാനി, തത്ഥ ഏകേന ഛിദ്ദേന ഗോധാ അന്തോ പവിട്ഠാ, തം ഗണ്ഹിതുകാമോ ഇതരാനി പഞ്ച ഛിദ്ദാനി ഥകേത്വാ ഛട്ഠം ഭിന്ദിത്വാ പവിട്ഠഛിദ്ദേനേവ ഗണ്ഹാതി, ഏവം തുമ്ഹേപി ഛദ്വാരികേസു ആരമ്മണേസു സേസാനി പഞ്ചദ്വാരാനി പിധായ മനോദ്വാരേ കമ്മം പട്ഠപേഥാ’’തി. ബഹുസ്സുതസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഏത്തകേനേവ പദീപുജ്ജലനം വിയ അഹോസി. സോ ‘‘ഏത്തകമേവ ഹോതു സപ്പുരിസാ’’തി കരജകായേ ഞാണം ഓതാരേത്വാ സമണധമ്മം ആരഭി.

സത്ഥാ വീസയോജനസതമത്ഥകേ നിസിന്നോവ തം ഭിക്ഖും ഓലോകേത്വാ ‘‘യഥേവായം ഭിക്ഖു ഭൂരിപഞ്ഞോ, ഏവമേവം അനേന അത്താനം പതിട്ഠാപേതും വട്ടതീ’’തി ചിന്തേത്വാ തേന സദ്ധിം കഥേന്തോ വിയ ഓഭാസം ഫരിത്വാ ഇമം ഗാഥമാഹ –

൨൮൨. ‘‘യോഗാ വേ ജായതീ ഭൂരി, അയോഗാ ഭൂരിസങ്ഖയോ;

ഏതം ദ്വേധാപഥം ഞത്വാ, ഭവായ വിഭവായ ച;

തഥാത്താനം നിവേസേയ്യ, യഥാ ഭൂരി പവഡ്ഢതീ’’തി.

തത്ഥ യോഗാതി അട്ഠതിംസായ ആരമ്മണേസു യോനിസോ മനസികാരാ. ഭൂരീതി പഥവീസമായ വിത്ഥതായ പഞ്ഞായേതം നാമം. സങ്ഖയോതി വിനാസോ. ഏതം ദ്വേധാപഥന്തി ഏതം യോഗഞ്ച അയോഗഞ്ച. ഭവായ വിഭവായ ചാതി വുദ്ധിയാ ച അവുദ്ധിയാ ച. തഥാതി യഥാ അയം ഭൂരിസങ്ഖാതാ പഞ്ഞാ പവഡ്ഢതി, ഏവം അത്താനം നിവേസേയ്യാതി അത്ഥോ.

ദേസനാവസാനേ പോട്ഠിലത്ഥേരോ അരഹത്തേ പതിട്ഠഹീതി.

പോട്ഠിലത്ഥേരവത്ഥു സത്തമം.