൫. പധാനകമ്മികതിസ്സത്ഥേരവത്ഥു

ഉട്ഠാനകാലമ്ഹീതി ഇമം ധമ്മദേസനം സത്ഥാ ജേതവനേ വിഹരന്തോ പധാനകമ്മികതിസ്സത്ഥേരം ആരബ്ഭ കഥേസി.

സാവത്ഥിവാസിനോ കിര പഞ്ചസതാ കുലപുത്താ സത്ഥു സന്തികേ പബ്ബജിത്വാ കമ്മട്ഠാനം ഗഹേത്വാ അരഞ്ഞം അഗമംസു. തേസു ഏകോ തത്ഥേവ ഓഹീയി. അവസേസാ അരഞ്ഞേ സമണധമ്മം കരോന്താ അരഹത്തം പത്വാ ‘‘പടിലദ്ധഗുണം സത്ഥു ആരോചേസ്സാമാ’’തി പുന സാവത്ഥിം അഗമംസു. തേ സാവത്ഥിതോ യോജനമത്തേ ഏകസ്മിം ഗാമകേ പിണ്ഡായ ചരന്തേ ദിസ്വാ ഏകോ ഉപാസകോ യാഗുഭത്താദീഹി പതിമാനേത്വാ അനുമോദനം സുത്വാ പുനദിവസത്ഥായപി നിമന്തേസി. തേ തദഹേവ സാവത്ഥിം ഗന്ത്വാ പത്തചീവരം പടിസാമേത്വാ സായന്ഹസമയേ സത്ഥാരം ഉപസങ്കമിത്വാ വന്ദിത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു. സത്ഥാ തേഹി സദ്ധിം അതിവിയ തുട്ഠിം പവേദയമാനോ പടിസന്ഥാരം അകാസി.

അഥ നേസം തത്ഥ ഓഹീനോ സഹായകഭിക്ഖു ചിന്തേസി – ‘‘സത്ഥു ഇമേഹി സദ്ധിം പടിസന്ഥാരം കരോന്തസ്സ മുഖം നപ്പഹോതി, മയ്ഹം പന മഗ്ഗഫലാഭാവേന മയാ സദ്ധിം ന കഥേതി, അജ്ജേവ അരഹത്തം പത്വാ സത്ഥാരം ഉപസങ്കമിത്വാ മയാ സദ്ധിം കഥാപേസ്സാമീ’’തി. തേപി ഭിക്ഖൂ, ‘‘ഭന്തേ, മയം ആഗമനമഗ്ഗേ ഏകേന ഉപാസകേന സ്വാതനായ നിമന്തിതാ, തത്ഥ പാതോവ ഗമിസ്സാമാ’’തി സത്ഥാരം അപലോകേസും. അഥ നേസം സഹായകോ ഭിക്ഖു സബ്ബരത്തിം ചങ്കമന്തോ നിദ്ദാവസേന ചങ്കമകോടിയം ഏകസ്മിം പാസാണഫലകേ പതി, ഊരുട്ഠി ഭിജ്ജി. സോ മഹാസദ്ദേന വിരവി. തസ്സ തേ സഹായകാ ഭിക്ഖൂ സദ്ദം സഞ്ജാനിത്വാ ഇതോ ചിതോ ച ഉപധാവിംസു. തേസം ദീപം ജാലേത്വാ തസ്സ കത്തബ്ബകിച്ചം കരോന്താനംയേവ അരുണോ ഉട്ഠഹി, തേ തം ഗാമം ഗന്തും ഓകാസം ന ലഭിംസു. അഥ നേ സത്ഥാ ആഹ – ‘‘കിം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖാചാരഗാമം ന ഗമിത്ഥാ’’തി. തേ ‘‘ആമ, ഭന്തേ’’തി തം പവത്തിം ആരോചേസും. സത്ഥാ ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഏസ ഇദാനേവ തുമ്ഹാകം ലാഭന്തരായം കരോതി, പുബ്ബേപി അകാസിയേവാ’’തി വത്വാ തേഹി യാചിതോ അതീതം ആഹരിത്വാ –

‘‘യോ പുബ്ബേ കരണീയാനി, പച്ഛാ സോ കാതുമിച്ഛതി;

വരുണകട്ഠഭഞ്ജോവ, സ പച്ഛാ മനുതപ്പതീ’’തി. (ജാ. ൧.൧.൭൧) –

ജാതകം വിത്ഥാരേസി. തദാ കിര തേ ഭിക്ഖൂ പഞ്ചസതാ മാണവകാ അഹേസും, കുസീതമാണവകോ അയം ഭിക്ഖു അഹോസി, ആചരിയോ പന തഥാഗതോവ അഹോസീതി.

സത്ഥാ ഇമം ധമ്മദേസനം ആഹരിത്വാ, ‘‘ഭിക്ഖവേ, യോ ഹി ഉട്ഠാനകാലേ ഉട്ഠാനം ന കരോതി, സംസന്നസങ്കപ്പോ ഹോതി, കുസീതോ സോ ഝാനാദിഭേദം വിസേസം നാധിഗച്ഛതീ’’തി വത്വാ ഇമം ഗാഥമാഹ –

൨൮൦. ‘‘ഉട്ഠാനകാലമ്ഹി അനുട്ഠഹാനോ,

യുവാ ബലീ ആലസിയം ഉപേതോ;

സംസന്നസങ്കപ്പമനോ കുസീതോ,

പഞ്ഞായ മഗ്ഗം അലസോ ന വിന്ദതീ’’തി.

തത്ഥ അനുട്ഠഹാനോതി അനുട്ഠഹന്തോ അവായമന്തോ. യുവാ ബലീതി പഠമയോബ്ബനേ ഠിതോ ബലസമ്പന്നോപി ഹുത്വാ അലസഭാവേന ഉപേതോ ഹോതി, ഭുത്വാ സയതി. സംസന്നസങ്കപ്പമനോതി തീഹി മിച്ഛാവിതക്കേഹി സുട്ഠു അവസന്നസമ്മാസങ്കപ്പചിത്തോ. കുസീതോതി നിബ്ബീരിയോ. അലസോതി മഹാഅലസോ പഞ്ഞായ ദട്ഠബ്ബം അരിയമഗ്ഗം അപസ്സന്തോ ന വിന്ദതി, ന പടിലഭതീതി അത്ഥോ.

ദേസനാവസാനേ ബഹൂ സോതാപത്തിഫലാദീനി പാപുണിംസൂതി.

പധാനകമ്മികതിസ്സത്ഥേരവത്ഥു പഞ്ചമം.