൮. തിസ്സദഹരവത്ഥു

ദദാതി വേതി ഇമം ധമ്മദേസനം സത്ഥാ ജേതവനേ വിഹരന്തോ തിസ്സദഹരം നാമ ആരബ്ഭ കഥേസി.

സോ കിര അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ഗഹപതിനോ വിസാഖായ ഉപാസികായാതി പഞ്ചന്നം അരിയസാവകകോടീനം ദാനം നിന്ദന്തോ വിചരി, അസദിസദാനമ്പി നിന്ദിയേവ. തേസം തേസം ദാനഗ്ഗേ സീതലം ലഭിത്വാ ‘‘സീതല’’ന്തി നിന്ദി, ഉണ്ഹം ലഭിത്വാ ‘‘ഉണ്ഹ’’ന്തി നിന്ദി. അപ്പം ദേന്തേപി ‘‘കിം ഇമേ അപ്പമത്തകം ദേന്തീ’’തി നിന്ദി, ബഹും ദേന്തേപി ‘‘ഇമേസം ഗേഹേ ഠപനട്ഠാനം മഞ്ഞേ നത്ഥി, നനു നാമ ഭിക്ഖൂനം യാപനമത്തം ദാതബ്ബം, ഏത്തകം യാഗുഭത്തം നിരത്ഥകമേവ വിസ്സജ്ജതീ’’തി നിന്ദി. അത്തനോ പന ഞാതകേ ആരബ്ഭ ‘‘അഹോ അമ്ഹാകം ഞാതകാനം ഗേഹം ചതൂഹി ദിസാഹി ആഗതാഗതാനം ഭിക്ഖൂനം ഓപാനഭൂത’’ന്തിആദീനി വത്വാ പസംസം പവത്തേസി. സോ പനേകസ്സ ദോവാരികസ്സ പുത്തോ ജനപദം വിചരന്തേഹി വഡ്ഢകീഹി സദ്ധിം വിചരന്തോ സാവത്ഥിം പത്വാ പബ്ബജിതോ. അഥ നം ഭിക്ഖൂ ഏവം മനുസ്സാനം ദാനാദീനി നിന്ദന്തം ദിസ്വാ ‘‘പരിഗ്ഗണ്ഹിസ്സാമ ന’’ന്തി ചിന്തേത്വാ, ‘‘ആവുസോ, തവ ഞാതകാ കഹം വസന്തീ’’തി പുച്ഛിത്വാ ‘‘അസുകഗാമേ നാമാ’’തി സുത്വാവ കതിപയേ ദഹരേ പേസേസും. തേ തത്ഥ ഗന്ത്വാ ഗാമവാസികേഹി ആസനസാലായ നിസീദാപേത്വാ കതസക്കാരാ പുച്ഛിംസു – ‘‘ഇമമ്ഹാ ഗാമാ നിക്ഖമിത്വാ പബ്ബജിതോ തിസ്സോ നാമ ദഹരോ അത്ഥി. തസ്സ കതമേ ഞാതകാ’’തി? മനുസ്സാ ‘‘ഇധ കുലഗേഹതോ നിക്ഖമിത്വാ പബ്ബജിതദാരകോ നത്ഥി, കിം നു ഖോ ഇമേ വദന്തീ’’തി ചിന്തേത്വാ, ‘‘ഭന്തേ, ഏകോ ദോവാരികപുത്തോ വഡ്ഢകീഹി സദ്ധിം വിചരിത്വാ പബ്ബജിതോതി സുണോമ, തം സന്ധായ വദേഥ മഞ്ഞേ’’തി ആഹംസു. ദഹരഭിക്ഖൂ തിസ്സസ്സ തത്ഥ ഇസ്സരഞാതകാനം അഭാവം ഞത്വാ സാവത്ഥിം ഗന്ത്വാ ‘‘അകാരണമേവ, ഭന്തേ, തിസ്സോ വിലപന്തോ വിചരതീ’’തി തം പവത്തിം ഭിക്ഖൂനം ആരോചേസും. ഭിക്ഖൂപി തം തഥാഗതസ്സ ആരോചേസും.

സത്ഥാ ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഇദാനേവ വികത്ഥേന്തോ വിചരതി, പുബ്ബേപി വികത്ഥകോവ അഹോസീ’’തി വത്വാ ഭിക്ഖൂഹി യാചിതോ അതീതം ആഹരിത്വാ –

‘‘ബഹുമ്പി സോ വികത്ഥേയ്യ, അഞ്ഞം ജനപദം ഗതോ;

അന്വാഗന്ത്വാന ദൂസേയ്യ, ഭുഞ്ജ ഭോഗേ കടാഹകാ’’തി. (ജാ. ൧.൧.൧൨൫) –

ഇമം കടാഹജാതകം വിത്ഥാരേത്വാ, ‘‘ഭിക്ഖവേ, യോ ഹി പുഗ്ഗലോ പരേഹി അപ്പകേ വാ ബഹുകേ വാ ലൂഖേ വാ പണീതേ വാ ദിന്നേ അഞ്ഞേസം വാ ദത്വാ അത്തനോ അദിന്നേ മങ്കു ഹോതി, തസ്സ ഝാനം വാ വിപസ്സനം വാ മഗ്ഗഫലാദീനി വാ ന ഉപ്പജ്ജന്തീ’’തി വത്വാ ധമ്മം ദേസേന്തോ ഇമാ ഗാഥാ അഭാസി –

൨൪൯. ‘‘ദദാതി വേ യഥാസദ്ധം, യഥാപസാദനം ജനോ;

തത്ഥ യോ ച മങ്കു ഹോതി, പരേസം പാനഭോജനേ;

ന സോ ദിവാ വാ രത്തിം വാ, സമാധിമധിഗച്ഛതി.

൨൫൦. ‘‘യസ്സ ചേതം സമുച്ഛിന്നം, മൂലഘച്ചം സമൂഹതം;

സ വേ ദിവാ വാ രത്തിം വാ, സമാധിമധിഗച്ഛതീ’’തി.

തത്ഥ ദദാതി വേ യഥാസദ്ധന്തി ലൂഖപണീതാദീസു യംകിഞ്ചി ദേന്തോ ജനോ യഥാസദ്ധം അത്തനോ സദ്ധാനുരൂപമേവ ദേതി. യഥാപസാദനന്തി ഥേരനവാദീസു ചസ്സ യസ്മിം യസ്മിം പസാദോ ഉപ്പജ്ജതി, തസ്സ ദേന്തോ യഥാപസാദനം അത്തനോ പസാദാനുരൂപമേവ ദേതി. തത്ഥാതി തസ്മിം പരസ്സ ദാനേ ‘‘മയാ അപ്പം വാ ലദ്ധം, ലൂഖം വാ ലദ്ധ’’ന്തി മങ്കുഭാവം ആപജ്ജതി. സമാധിന്തി സോ പുഗ്ഗലോ ദിവാ വാ രത്തിം വാ ഉപചാരപ്പനാവസേന വാ മഗ്ഗഫലവസേന വാ സമാധിം നാധിഗച്ഛതി. യസ്സ ചേതന്തി യസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ ഏതം ഏകേസു ഠാനേസു മങ്കുഭാവസങ്ഖാതം അകുസലം സമുച്ഛിന്നം മൂലഘച്ചം കത്വാ അരഹത്തമഗ്ഗഞാണേന സമൂഹതം, സോ വുത്തപ്പകാരം സമാധിം അധിഗച്ഛതീതി അത്ഥോ.

ദേസനാവസാനേ ബഹൂ സോതാപത്തിഫലാദീനി പാപുണിംസൂതി.

തിസ്സദഹരവത്ഥു അട്ഠമം.