൬. മല്ലികാദേവീവത്ഥു

ജീരന്തി വേതി ഇമം ധമ്മദേസനം സത്ഥാ ജേതവനേ വിഹരന്തോ മല്ലികം ദേവിം ആരബ്ഭ കഥേസി.

സാ കിര ഏകദിവസം ന്ഹാനകോട്ഠകം പവിട്ഠാ മുഖം ധോവിത്വാ ഓനതസരീരാ ജങ്ഘം ധോവിതും ആരഭി. തായ ച സദ്ധിംയേവ പവിട്ഠോ ഏകോ വല്ലഭസുനഖോ അത്ഥി. സോ തം തഥാ ഓനതം ദിസ്വാ അസദ്ധമ്മസന്ഥവം കാതും ആരഭി. സാ ഫസ്സം സാദിയന്തീ അട്ഠാസി. രാജാപി ഉപരിപാസാദേ വാതപാനേന ഓലോകേന്തോ തം ദിസ്വാ തതോ ആഗതകാലേ ‘‘നസ്സ, വസലി, കസ്മാ ഏവരൂപമകാസീ’’തി ആഹ. കിം മയാ കതം, ദേവാതി. സുനഖേന സദ്ധിം സന്ഥവോതി. നത്ഥേതം, ദേവാതി. മയാ സാമം ദിട്ഠം, നാഹം തവ സദ്ദഹിസ്സാമി, നസ്സ, വസലീതി. ‘‘മഹാരാജ, യോ കോചി ഇമം കോട്ഠകം പവിട്ഠോ ഇമിനാ വാതപാനേന ഓലോകേന്തസ്സ ഏകോവ ദ്വിധാ പഞ്ഞായതീ’’തി അഭൂതം കഥേസി. ദേവ, സചേ മേ സദ്ദഹസി, ഏതം കോട്ഠകം പവിസ, അഹം തം ഇമിനാ വാതപാനേന ഓലോകേസ്സാമീതി. രാജാ മൂള്ഹധാതുകോ തസ്സാ വചനം സദ്ദഹിത്വാ കോട്ഠകം പാവിസി. സാപി ഖോ ദേവീ വാതപാനേ ഠത്വാ ഓലോകേന്തീ ‘‘അന്ധബാല, മഹാരാജ, കിം നാമേതം, അജികായ സദ്ധിം സന്ഥവം കരോസീ’’തി ആഹ. ‘‘നാഹം, ഭദ്ദേ, ഏവരൂപം കരോമീ’’തി ച വുത്തേപി ‘‘മയാ സാമം ദിട്ഠം, നാഹം തവ സദ്ദഹിസ്സാമീ’’തി ആഹ.

തം സുത്വാ രാജാ ‘‘അദ്ധാ ഇമം കോട്ഠകം പവിട്ഠോ ഏകോവ ദ്വിധാ പഞ്ഞായതീ’’തി സദ്ദഹി. മല്ലികാ ചിന്തേസി – ‘‘അയം രാജാ അന്ധബാലതായ മയാ വഞ്ചിതോ, പാപം മേ കതം, അയഞ്ച മേ അഭൂതേന അബ്ഭാചിക്ഖിതോ, ഇദം മേ കമ്മം സത്ഥാപി ജാനിസ്സതി, ദ്വേ അഗ്ഗസാവകാപി അസീതി മഹാസാവകാപി ജാനിസ്സന്തി, അഹോ വത മേ ഭാരിയം കമ്മം കത’’ന്തി. അയം കിര രഞ്ഞോ അസദിസദാനേ സഹായികാ അഹോസി. തത്ഥ ച ഏകദിവസം കതപരിച്ചാഗോ ധനസ്സ ചുദ്ദസകോടിഅഗ്ഘനകോ അഹോസി. തഥാഗതസ്സ സേതച്ഛത്തം നിസീദനപല്ലങ്കോ ആധാരകോ പാദപീഠന്തി ഇമാനി പന ചത്താരി അനഗ്ഘാനേവ അഹേസും. സാ മരണകാലേ ഏവരൂപം മഹാപരിച്ചാഗം നാനുസ്സരിത്വാ തദേവ പാപകമ്മം അനുസ്സരന്തീ കാലം കത്വാ അവീചിമ്ഹി നിബ്ബത്തി. രഞ്ഞോ പന സാ അതിവിയ പിയാ അഹോസി. സോ ബലവസോകാഭിഭൂതോ തസ്സാ സരീരകിച്ചം കാരേത്വാ ‘‘നിബ്ബത്തട്ഠാനമസ്സാ പുച്ഛിസ്സാമീ’’തി സത്ഥു സന്തികം അഗമാസി. സത്ഥാ യഥാ സോ ആഗതകാരണം ന സരതി, തഥാ അകാസി. സോ സത്ഥു സന്തികേ സാരണീയധമ്മകഥം സുത്വാ ഗേഹം പവിട്ഠകാലേ സരിത്വാ ‘‘അഹം ഭണേ മല്ലികായ നിബ്ബത്തട്ഠാനം പുച്ഛിസ്സാമീതി സത്ഥു സന്തികം ഗന്ത്വാ പമുട്ഠോ, സ്വേ പുന പുച്ഛിസ്സാമീ’’തി പുനദിവസേപി അഗമാസി. സത്ഥാപി പടിപാടിയാ സത്ത ദിവസാനി യഥാ സോ ന സരതി, തഥാ അകാസി. സാപി സത്താഹമേവ നിരയേ പച്ചിത്വാ അട്ഠമേ ദിവസേ തതോ ചുതാ തുസിതഭവനേ നിബ്ബത്തി. കസ്മാ പനസ്സ സത്ഥാ അസരണഭാവം അകാസീതി? സാ കിര തസ്സ അതിവിയ പിയാ അഹോസി മനാപാ, തസ്മാ തസ്സാ നിരയേ നിബ്ബത്തഭാവം സുത്വാ ‘‘സചേ ഏവരൂപാ സദ്ധാസമ്പന്നാ നിരയേ നിബ്ബത്താ, ദാനം ദത്വാ കിം കരിസ്സാമീ’’തി മിച്ഛാദിട്ഠിം ഗഹേത്വാ പഞ്ചന്നം ഭിക്ഖുസതാനം ഗേഹേ പവത്തം നിച്ചഭത്തം ഹരാപേത്വാ നിരയേ നിബ്ബത്തേയ്യ, തേനസ്സ സത്ഥാ സത്താഹം അസരണഭാവം കത്വാ അട്ഠമേ ദിവസേ പിണ്ഡായ ചരന്തോ സയമേവ രാജകുലദ്വാരം അഗമാസി.

രാജാ ‘‘സത്ഥാ ആഗതോ’’തി സുത്വാ നിക്ഖമിത്വാ പത്തം ആദായ പാസാദം അഭിരുഹിതും ആരഭി. സത്ഥാ പന രഥസാലായ നിസീദിതും ആകാരം ദസ്സേസി. രാജാ സത്ഥാരം തത്ഥേവ നിസീദാപേത്വാ യാഗുഖജ്ജകേന പടിമാനേത്വാ വന്ദിത്വാ നിസിന്നോവ അഹം, ഭന്തേ, മല്ലികായ ദേവിയാ നിബ്ബത്തട്ഠാനം പുച്ഛിസ്സാമീതി ഗന്ത്വാ പമുട്ഠോ, കത്ഥ നു ഖോ സാ, ഭന്തേ, നിബ്ബത്താതി. തുസിതഭവനേ, മഹാരാജാതി, ഭന്തേ, തായ തുസിതഭവനേ അനിബ്ബത്തന്തിയാ കോ അഞ്ഞോ നിബ്ബത്തിസ്സതി, ഭന്തേ, നത്ഥി തായ സദിസാ ഇത്ഥീ. തസ്സാ ഹി നിസിന്നട്ഠാനാദീസു ‘‘സ്വേ തഥാഗതസ്സ ഇദം ദസ്സാമി, ഇദം കരിസ്സാമീ’’തി ദാനസംവിധാനം ഠപേത്വാ അഞ്ഞം കിച്ചമേവ നത്ഥി, ഭന്തേ, തസ്സാ പരലോകം ഗതകാലതോ പട്ഠായ സരീരം മേ ന വഹതീതി. അഥ നം സത്ഥാ ‘‘മാ ചിന്തയി, മഹാരാജ, സബ്ബേസം ധുവധമ്മോ അയ’’ന്തി വത്വാ ‘‘അയം, മഹാരാജ, രഥോ കസ്സാ’’തി പുച്ഛി. തം സുത്വാ രാജാ സിരസ്മിം അഞ്ജലിം പതിട്ഠാപേത്വാ ‘‘പിതാമഹസ്സ മേ, ഭന്തേ’’തി ആഹ. ‘‘അയം കസ്സാ’’തി? ‘‘പിതു മേ, ഭന്തേ’’തി. ‘‘അയം പന രഥോ കസ്സാ’’തി? ‘‘മമ, ഭന്തേ’’തി. ഏവം വുത്തേ സത്ഥാ, ‘‘മഹാരാജ, തവ പിതാമഹസ്സ രഥോ തേനേവാകാരേന തവ പിതു രഥം ന പാപുണി, തവ പിതു രഥോ തവ രഥം ന പാപുണി, ഏവരൂപസ്സ നാമ കട്ഠകലിങ്ഗരസ്സാപി ജരാ ആഗച്ഛതി, കിമങ്ഗം പന അത്തഭാവസ്സ. മഹാരാജ, സപ്പുരിസധമ്മസ്സേവ ഹി ജരാ നത്ഥി, സത്താ പന അജീരകാ നാമ നത്ഥീ’’തി വത്വാ ഇമം ഗാഥമാഹ –

൧൫൧. ‘‘ജീരന്തി വേ രാജരഥാ സുചിത്താ,

അഥോ സരീരമ്പി ജരം ഉപേതി;

സതഞ്ച ധമ്മോ ന ജരം ഉപേതി,

സന്തോ ഹവേ സബ്ഭി പവേദയന്തീ’’തി.

തത്ഥ വേതി നിപാതോ. സുചിത്താതി സത്തഹി രതനേഹി അപരേഹി ച രഥാലങ്കാരേഹി സുട്ഠു ചിത്തിതാ രാജൂനം രഥാപി ജീരന്തി. സരീരമ്പീതി ന കേവലം രഥാ ഏവ, ഇദം സുപ്പടിജഗ്ഗിതം സരീരമ്പി ഖണ്ഡിച്ചാദീനി പാപുണന്തം ജരം ഉപേതി. സതഞ്ചാതി ബുദ്ധാദീനം പന സന്താനം നവവിധോ ലോകുത്തരധമ്മോ ച കിഞ്ചി ഉപഘാതം ന ഉപേതീതി ന ജരം ഉപേതി നാമ. പവേദയന്തീതി ഏവം സന്തോ ബുദ്ധാദയോ സബ്ഭി പണ്ഡിതേഹി സദ്ധിം കഥേന്തീതി അത്ഥോ.

ദേസനാവസാനേ ബഹൂ സോതാപത്തിഫലാദീനി പാപുണിംസൂതി.

മല്ലികാദേവീവത്ഥു ഛട്ഠം.