൬. അജഗരപേതവത്ഥു

അഥ പാപാനി കമ്മാനീതി ഇമം ധമ്മദേസനം സത്ഥാ വേളുവനേ വിഹരന്തോ അജഗരപേതം ആരബ്ഭ കഥേസി.

ഏകസ്മിഞ്ഹി സമയേ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനത്ഥേരോ ലക്ഖണത്ഥേരേന സദ്ധിം ഗിജ്ഝകൂടതോ ഓതരന്തോ ദിബ്ബേന ചക്ഖുനാ പഞ്ചവീസതിയോജനികം അജഗരപേതം നാമ അദ്ദസ. തസ്സ സീസതോ അഗ്ഗിജാലാ ഉട്ഠഹിത്വാ പരിയന്തം ഗച്ഛന്തി, പരിയന്തതോ ഉട്ഠഹിത്വാ സീസം ഗച്ഛന്തി, ഉഭയതോ ഉട്ഠഹിത്വാ മജ്ഝേ ഓതരന്തി. ഥേരോ തം ദിസ്വാ സിതം പാത്വാകാസി. ലക്ഖണത്ഥേരേന സിതകാരണം പുട്ഠോ ‘‘അകാലോ, ആവുസോ, ഇമസ്സ പഞ്ഹസ്സ വേയ്യാകരണായ, സത്ഥു സന്തികേ മം പുച്ഛേയ്യാസീ’’തി വത്വാ രാജഗഹേ പിണ്ഡായ ചരിത്വാ സത്ഥു സന്തികം ഗതകാലേ ലക്ഖണത്ഥേരേന പുട്ഠോ ആഹ – ‘‘തത്രാഹം, ആവുസോ, ഏകം പേതം അദ്ദസം, തസ്സ ഏവരൂപോ നാമ അത്തഭാവോ, അഹം തം ദിസ്വാ ‘ന വത മേ ഏവരൂപോ അത്തഭാവോ ദിട്ഠപുബ്ബോ’തി സിതം പാത്വാകാസി’’ന്തി. സത്ഥാ ‘‘ചക്ഖുഭൂതാ വത, ഭിക്ഖവേ, സാവകാ വിഹരന്തീ’’തിആദീനി (പാരാ. ൨൨൮; സം. നി. ൨.൨൦൨) വദന്തോ ഥേരസ്സ കഥം പതിട്ഠാപേത്വാ ‘‘മയാപി ഏസോ, ഭിക്ഖവേ, പേതോ ബോധിമണ്ഡേയേവ ദിട്ഠോ, ‘യേ ച പന മേ വചനം ന സദ്ദഹേയ്യും, തേസം തം അഹിതായ അസ്സാ’തി ന കഥേസിം, ഇദാനി മോഗ്ഗല്ലാനം സക്ഖിം ലഭിത്വാ കഥേമീ’’തി വത്വാ ഭിക്ഖൂഹി തസ്സ പുബ്ബകമ്മം പുട്ഠോ ബ്യാകാസി –

കസ്സപബുദ്ധകാലേ കിര സുമങ്ഗലസേട്ഠി നാമ സുവണ്ണിട്ഠകാഹി ഭൂമിം സന്ഥരിത്വാ വീസതിഉസഭട്ഠാനേ തത്തകേനേവ ധനേന വിഹാരം കാരേത്വാ താവത്തകേനേവ വിഹാരമഹം കാരേസി. സോ ഏകദിവസം പാതോവ സത്ഥു സന്തികം ഗച്ഛന്തോ നഗരദ്വാരേ ഏകിസ്സാ സാലായ കാസാവം സസീസം പാരുപിത്വാ കലലമക്ഖിതേഹി പാദേഹി നിപന്നം ഏകം ചോരം ദിസ്വാ ‘‘അയം കലലമക്ഖിതപാദോ രത്തിം വിചരിത്വാ ദിവാ നിപന്നമനുസ്സോ ഭവിസ്സതീ’’തി ആഹ. ചോരോ മുഖം വിവരിത്വാ സേട്ഠിം ദിസ്വാ ‘‘ഹോതു, ജാനിസ്സാമി തേ കത്തബ്ബ’’ന്തി ആഘാതം ബന്ധിത്വാ സത്തക്ഖത്തും ഖേത്തം ഝാപേസി, സത്തക്ഖത്തും വജേ ഗുന്നം പാദേ ഛിന്ദി, സത്തക്ഖത്തും ഗേഹം ഝാപേസി, സോ ഏത്തകേനാപി കോപം നിബ്ബാപേതും അസക്കോന്തോ തസ്സ ചൂളൂപട്ഠാകേന സദ്ധിം മിത്തസന്ഥവം കത്വാ ‘‘കിം തേ സേട്ഠിനോ പിയ’’ന്തി പുട്ഠോ ‘‘ഗന്ധകുടിതോ അഞ്ഞം തസ്സ പിയതരം നത്ഥീ’’തി സുത്വാ ‘‘ഹോതു, ഗന്ധകുടിം ഝാപേത്വാ കോപം നിബ്ബാപേസ്സാമീ’’തി സത്ഥരി പിണ്ഡായ പവിട്ഠേ പാനീയപരിഭോജനീയഘടേ ഭിന്ദിത്വാ ഗന്ധകുടിയം അഗ്ഗിം അദാസി. സേട്ഠി ‘‘ഗന്ധകുടി കിര ഝായതീ’’തി സുത്വാ ആഗച്ഛന്തോ ഝാമകാലേ ആഗന്ത്വാ ഗന്ധകുടിം ഝാമം ഓലോകേന്തോ വാലഗ്ഗമത്തമ്പി ദോമനസ്സം അകത്വാ വാമബാഹും സമഞ്ജിത്വാ ദക്ഖിണേന ഹത്ഥേന മഹാഅപ്ഫോടനം അപ്ഫോടേസി. അഥ നം സമീപേ ഠിതാ പുച്ഛിംസു – ‘‘കസ്മാ, സാമി, ഏത്തകം ധനം വിസ്സജ്ജേത്വാ കതഗന്ധകുടിയാ ഝാമകാലേ അപ്ഫോടേസീ’’തി? സോ ആഹ – ‘‘ഏത്തകം മേ, താതാ, അഗ്ഗിആദീഹി അസാധാരണേ ബുദ്ധസ്സ സാസനേ ധനം നിദഹിതും ലദ്ധം, ‘പുനപി ഏത്തകം ധനം വിസ്സജ്ജേത്വാ സത്ഥു ഗന്ധകുടിം കാതും ലഭിസ്സാമീ’തി തുട്ഠമാനസോ അപ്ഫോടേസി’’ന്തി. സോ പുന തത്തകം ധനം വിസ്സജ്ജേത്വാ ഗന്ധകുടിം കാരേത്വാ വീസതിസഹസ്സഭിക്ഖുപരിവാരസ്സ സത്ഥുനോ ദാനം അദാസി. തം ദിസ്വാ ചോരോ ചിന്തേസി – ‘‘അഹം ഇമം അമാരേത്വാ മങ്കുകാതും ന സക്ഖിസ്സാമി, ഹോതു, മാരേസ്സാമി ന’’ന്തി നിവാസനന്തരേ ഛുരികം ബന്ധിത്വാ സത്താഹം വിഹാരേ വിചരന്തോപി ഓകാസം ന ലഭി. മഹാസേട്ഠിപി സത്ത ദിവസാനി ബുദ്ധപ്പമുഖസ്സ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ദാനം ദത്വാ സത്ഥാരം വന്ദിത്വാ ആഹ – ‘‘ഭന്തേ, മമ ഏകേന പുരിസേന സത്തക്ഖത്തും ഖേത്തം ഝാപിതം, സത്തക്ഖത്തും വജേ ഗുന്നം പാദാ ഛിന്നാ, സത്തക്ഖത്തും ഗേഹം ഝാപിതം, ഇദാനി ഗന്ധകുടിപി തേനേവ ഝാപിതാ ഭവിസ്സതി, അഹം ഇമസ്മിം ദാനേ പഠമം പത്തിം തസ്സ ദമ്മീ’’തി.

തം സുത്വാ ചോരോ ‘‘ഭാരിയം വത മേ കമ്മം കതം, ഏവം അപരാധകാരകേ മയി ഇമസ്സ കോപമത്തമ്പി നത്ഥി, ഇമസ്മിമ്പി ദാനേ മയ്ഹമേവ പഠമം പത്തിം ദേതി, അഹം ഇമസ്മിം ദുബ്ഭാമി, ഏവരൂപം മേ പുരിസം അഖമാപേന്തസ്സ ദേവദണ്ഡോപി മേ മത്ഥകേ പതേയ്യാ’’തി ഗന്ത്വാ സേട്ഠിസ്സ പാദമൂലേ നിപജ്ജിത്വാ ‘‘ഖമാഹി മേ, സാമീ’’തി വത്വാ ‘‘കിം ഇദ’’ന്തി വുത്തേ, ‘‘സാമി, ഏവം അയുത്തകം കമ്മം മയാ കതം, തസ്സ മേ ഖമാഹീ’’തി ആഹ. അഥ നം സേട്ഠി ‘‘തയാ മേ ഇദഞ്ചിദഞ്ച കത’’ന്തി സബ്ബം പുച്ഛിത്വാ ‘‘ആമ, മയാ കത’’ന്തി വുത്തേ, ‘‘ത്വം മയാ ന ദിട്ഠപുബ്ബോ, കസ്മാ മേ കുജ്ഝിത്വാ ഏവമകാസീ’’തി പുച്ഛി. സോ ഏകദിവസം നഗരാ നിക്ഖന്തേന തേന വുത്തവചനം സാരേത്വാ ‘‘ഇമിനാ മേ കാരണേന കോപോ ഉപ്പാദിതോ’’തി ആഹ. സേട്ഠി അത്തനാ വുത്തം സരിത്വാ ‘‘ആമ, താത, വുത്തം മയാ, തം മേ ഖമാഹീ’’തി ചോരം ഖമാപേത്വാ ‘‘ഉട്ഠേഹി, താത, ഖമാമി തേ, ഗച്ഛ, താതാ’’തി ആഹ. സചേ മേ, സാമി, ഖമസി, സപുത്തദാരം മം ഗേഹേ ദാസം കരോഹീതി. താത, ത്വം മയാ ഏത്തകേ കഥിതേ ഏവരൂപം ഛേദനം അകാസി, ഗേഹേ വസന്തേന പന സദ്ധിം ന സക്കാ കിഞ്ചി കഥേതും, ന മേ തയാ ഗേഹേ വസന്തേന കിച്ചം അത്ഥി, ഖമാമി തേ, ഗച്ഛ, താതാതി. ചോരോ തം കമ്മം കത്വാ ആയുപരിയോസാനേ അവീചിമ്ഹി നിബ്ബത്തോ ദീഘരത്തം തത്ഥ പച്ചിത്വാ വിപാകാവസേസേന ഇദാനി ഗിജ്ഝകൂടേ പബ്ബതേ പച്ചതീതി.

ഏവം സത്ഥാ തസ്സ പുബ്ബകമ്മം കഥേത്വാ, ‘‘ഭിക്ഖവേ, ബാലാ നാമ പാപാനി കമ്മാനി കരോന്താ ന ബുജ്ഝന്തി, പച്ഛാ പന അത്തനാ കതകമ്മേഹി ഡയ്ഹമാനാ അത്തനാവ അത്തനോ ദാവഗ്ഗിസദിസാവ ഹോന്തീ’’തി വത്വാ അനുസന്ധിം ഘടേത്വാ ധമ്മം ദേസേന്തോ ഇമം ഗാഥമാഹ –

൧൩൬. ‘‘അഥ പാപാനി കമ്മാനി, കരം ബാലോ ന ബുജ്ഝതി;

സേഹി കമ്മേഹി ദുമ്മേധോ, അഗ്ഗിഡഡ്ഢോവ തപ്പതീ’’തി.

തത്ഥ അഥ പാപാനീതി ന കേവലം ബാലോ കോധവസേന പാപാനി കരോതി, കരോന്തോപി പന ന ബുജ്ഝതീതി അത്ഥോ. പാപം കരോന്തോ ച ‘‘പാപം കരോമീ’’തി അബുജ്ഝനകോ നാമ നത്ഥി. ‘‘ഇമസ്സ കമ്മസ്സ ഏവരൂപോ നാമ വിപാകോ’’തി അജാനനതായ ‘‘ന ബുജ്ഝതീ’’തി വുത്തം. സേഹീതി സോ തേഹി അത്തനോ സന്തകേഹി കമ്മേഹി ദുമ്മേധോ നിപ്പഞ്ഞോ പുഗ്ഗലോ നിരയേ നിബ്ബത്തിത്വാ അഗ്ഗിഡഡ്ഢോവ തപ്പതീതി അത്ഥോ.

ദേസനാവസാനേ ബഹൂ സോതാപത്തിഫലാദീനി പാപുണിംസൂതി.

അജഗരപേതവത്ഥു ഛട്ഠം.