൧൦. പിലോതികതിസ്സത്ഥേരവത്ഥു

ഹിരീനിസേധോതി ഇമം ധമ്മദേസനം സത്ഥാ ജേതവനേ വിഹരന്തോ പിലോതികത്ഥേരം ആരബ്ഭ കഥേസി.

ഏകസ്മിഞ്ഹി സമയേ ആനന്ദത്ഥേരോ ഏകം പിലോതികഖണ്ഡനിവത്ഥം കപാലം ആദായ ഭിക്ഖായ ചരന്തം ദാരകം ദിസ്വാ ‘‘കിം തേ ഏവം വിചരിത്വാ ജീവനതോ പബ്ബജ്ജാ ന ഉത്തരിതരാ’’തി വത്വാ, ‘‘ഭന്തേ, കോ മം പബ്ബാജേസ്സതീ’’തി വുത്തേ ‘‘അഹം പബ്ബാജേസ്സാമീ’’തി തം ആദായ ഗന്ത്വാ സഹത്ഥാ ന്ഹാപേത്വാ കമ്മട്ഠാനം ദത്വാ പബ്ബാജേസി. തഞ്ച പന നിവത്ഥപിലോതികഖണ്ഡം പസാരേത്വാ ഓലോകേന്തോ പരിസ്സാവനകരണമത്തമ്പി ഗയ്ഹൂപഗം കഞ്ചി പദേസം അദിസ്വാ കപാലേന സദ്ധിം ഏകിസ്സാ രുക്ഖസാഖായ ഠപേസി. സോ പബ്ബജിത്വാ ലദ്ധൂപസമ്പദോ ബുദ്ധാനം ഉപ്പന്നലാഭസക്കാരം പരിഭുഞ്ജമാനോ മഹഗ്ഘാനി ചീവരാനി അച്ഛാദേത്വാ വിചരന്തോ ഥൂലസരീരോ ഹുത്വാ ഉക്കണ്ഠിത്വാ ‘‘കിം മേ ജനസ്സ സദ്ധാദേയ്യം നിവാസേത്വാ വിചരണേന, അത്തനോ പിലോതികമേവ നിവാസേസ്സാമീ’’തി തം ഠാനം ഗന്ത്വാ പിലോതികം ഗഹേത്വാ ‘‘അഹിരിക നില്ലജ്ജ ഏവരൂപാനം വത്ഥാനം അച്ഛാദനട്ഠാനം പഹായ ഇമം പിലോതികഖണ്ഡം നിവാസേത്വാ കപാലഹത്ഥോ ഭിക്ഖായ ചരിതും ഗച്ഛസീ’’തി തം ആരമ്മണം കത്വാ അത്തനാവ അത്താനം ഓവദി, ഓവദന്തസ്സേവ പനസ്സ ചിത്തം സന്നിസീദി. സോ തം പിലോതികം തത്ഥേവ പടിസാമേത്വാ നിവത്തിത്വാ വിഹാരമേവ ഗതോ. സോ കതിപാഹച്ചയേന പുനപി ഉക്കണ്ഠിത്വാ തഥേവ വത്വാ നിവത്തി, പുനപി തഥേവാതി. തം ഏവം അപരാപരം വിചരന്തം ദിസ്വാ ഭിക്ഖൂ ‘‘കഹം, ആവുസോ, ഗച്ഛസീ’’തി പുച്ഛന്തി. സോ ‘‘ആചരിയസ്സ സന്തികം ഗച്ഛാമാവുസോ’’തി വത്വാ ഏതേനേവ നീഹാരേന അത്തനോ പിലോതികഖണ്ഡമേവ ആരമ്മണം കത്വാ അത്താനം നിസേധേത്വാ കതിപാഹേനേവ അരഹത്തം പാപുണി. ഭിക്ഖൂ ആഹംസു – ‘‘കിം, ആവുസോ, ന ദാനി ആചരിയസ്സ സന്തികം ഗച്ഛസി, നനു അയം തേ വിചരണമഗ്ഗോ’’തി. ആവുസോ, ആചരിയേന സദ്ധിം സംസഗ്ഗേ സതി ഗതോമ്ഹി, ഇദാനി പന മേ ഛിന്നോ സംസഗ്ഗോ, തേനസ്സ സന്തികം ന ഗച്ഛാമീതി. ഭിക്ഖൂ തഥാഗതസ്സ ആരോചേസും – ‘‘ഭന്തേ, പിലോതികത്ഥേരോ അഞ്ഞം ബ്യാകരോതീ’’തി. കിമാഹ, ഭിക്ഖവേതി? ഇദം നാമ, ഭന്തേതി. തം സുത്വാ സത്ഥാ ‘‘ആമ, ഭിക്ഖവേ, മമ പുത്തോ സംസഗ്ഗേ സതി ആചരിയസ്സ സന്തികം ഗതോ, ഇദാനി പനസ്സ സംസഗ്ഗോ ഛിന്നോ, അത്തനാവ അത്താനം നിസേധേത്വാ അരഹത്തം പത്തോ’’തി വത്വാ ഇമാ ഗാഥാ അഭാസി –

൧൪൩. ‘‘ഹിരീനിസേധോ പുരിസോ, കോചി ലോകസ്മിം വിജ്ജതി;

യോ നിദ്ദം അപബോധേതി, അസ്സോ ഭദ്രോ കസാമിവ.

൧൪൪. ‘‘അസ്സോ യഥാ ഭദ്രോ കസാനിവിട്ഠോ,

ആതാപിനോ സംവേഗിനോ ഭവാഥ;

സദ്ധായ സീലേന ച വീരിയേന ച,

സമാധിനാ ധമ്മവിനിച്ഛയേന ച;

സമ്പന്നവിജ്ജാചരണാ പതിസ്സതാ,

ജഹിസ്സഥ ദുക്ഖമിദം അനപ്പക’’ന്തി.

തത്ഥ അന്തോ ഉപ്പന്നം അകുസലവിതക്കം ഹിരിയാ നിസേധേതീതി ഹിരീനിസേധോ. കോചി ലോകസ്മിന്തി ഏവരൂപോ പുഗ്ഗലോ ദുല്ലഭോ, കോചിദേവ ലോകസ്മിം വിജ്ജതി. യോ നിദ്ദന്തി അപ്പമത്തോ സമണധമ്മം കരോന്തോ അത്തനോ ഉപ്പന്നം നിദ്ദം അപഹരന്തോ ബുജ്ഝതീതി അപബോധേതി. കസാമിവാതി യഥാ ഭദ്രോ അസ്സോ അത്തനി പതമാനം കസം അപഹരതി, അത്തനി പതിതും ന ദേതി. യോ ഏവം നിദ്ദം അപബോധേതി, സോ ദുല്ലഭോതി അത്ഥോ.

ദുതിയഗാഥായ അയം സങ്ഖേപത്ഥോ – ‘‘ഭിക്ഖവേ, യഥാ ഭദ്രോ അസ്സോ പമാദമാഗമ്മ കസായ നിവിട്ഠോ, അഹമ്പി നാമ കസായ പഹടോ’’തി അപരഭാഗേ ആതപ്പം കരോതി, ഏവം തുമ്ഹേപി ആതാപിനോ സംവേഗിനോ ഭവഥ, ഏവംഭൂതാ ലോകിയലോകുത്തരായ ദുവിധായ സദ്ധായ ച ചതുപാരിസുദ്ധിസീലേന ച കായികചേതസികവീരിയേന ച അട്ഠസമാപത്തിസമാധിനാ ച കാരണാകാരണജാനനലക്ഖണേന ധമ്മവിനിച്ഛയേന ച സമന്നാഗതാ ഹുത്വാ തിസ്സന്നം വാ അട്ഠന്നം വാ വിജ്ജാനം, പഞ്ചദസന്നഞ്ച ചരണാനം സമ്പത്തിയാ സമ്പന്നവിജ്ജാചരണാ. ഉപട്ഠിതസതിതായ പതിസ്സതാ ഹുത്വാ ഇദം അനപ്പകം വട്ടദുക്ഖം പജഹിസ്സഥാതി.

ദേസനാവസാനേ ബഹൂ സോതാപത്തിഫലാദീനി പാപുണിംസൂതി.

പിലോതികതിസ്സത്ഥേരവത്ഥു ദസമം.