൭. മഹാകോട്ഠികത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ

സത്തമാപദാനേ പദുമുത്തരോ നാമ ജിനോതിആദികം ആയസ്മതോ മഹാകോട്ഠികത്ഥേരസ്സ അപദാനം. കാ ഉപ്പത്തി? അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയാനി പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ പദുമുത്തരസ്സ ഭഗവതോ കാലേ ഹംസവതീനഗരേ മഹാഭോഗകുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ വിഞ്ഞുതം പത്തോ മാതാപിതൂനം അച്ചയേന കുടുമ്ബം സണ്ഠപേത്വാ ഘരാവാസം വസന്തോ ഏകദിവസം പദുമുത്തരസ്സ ഭഗവതോ ധമ്മദേസനാകാലേ ഹംസവതീനഗരവാസിനോ ഗന്ധമാലാദിഹത്ഥേ യേന ബുദ്ധോ യേന ധമ്മോ യേന സങ്ഘോ, തന്നിന്നേ തപ്പോണേ തപ്പബ്ഭാരേ ഗച്ഛന്തേ ദിസ്വാ തേഹി സദ്ധിം ഭഗവന്തം ഉപസങ്കമിത്വാ, സത്ഥാരം ഏകം ഭിക്ഖും പടിസമ്ഭിദാപ്പത്താനം അഗ്ഗട്ഠാനേ ഠപേന്തം ദിസ്വാ ‘‘അയം ഇമസ്മിം സാസനേ പടിസമ്ഭിദാപ്പത്താനം അഗ്ഗോ, യംനൂനാഹമ്പി ഏകസ്സ ബുദ്ധസ്സ സാസനേ അയം വിയ പടിസമ്ഭിദാപ്പത്താനം അഗ്ഗോ ഭവേയ്യ’’ന്തി ചിന്തേത്വാ സത്ഥു ദേസനാപരിയോസാനേ വുട്ഠിതായ പരിസായ ഭഗവന്തം ഉപസങ്കമിത്വാ, ‘‘ഭന്തേ, സ്വേ മയ്ഹം ഗേഹേ ഭിക്ഖം ഗണ്ഹഥാ’’തി നിമന്തേസി. സത്ഥാ അധിവാസേസി. സോ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ പദക്ഖിണം കത്വാ സകനിവേസനം ഗന്ത്വാ സബ്ബരത്തിം ബുദ്ധസ്സ ച ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ച നിസജ്ജട്ഠാനം ഗന്ധമാലാദീഹി അലങ്കരിത്വാ ഖാദനീയഭോജനീയം പടിയാദാപേത്വാ തസ്സാ രത്തിയാ അച്ചയേന സകനിവേസനേ ഭിക്ഖുസതസഹസ്സപരിവാരം സത്ഥാരം വിവിധയാഗുഖജ്ജകപരിവാരം സസൂപബ്യഞ്ജനം ഗന്ധസാലിഭോജനം ഭോജാപേത്വാ ഭത്തകിച്ചപരിയോസാനേ ചിന്തേസി – ‘‘മഹന്തം ഖോ അഹം ഠാനന്തരം പത്ഥേമി, ന പന യുത്തം മയാ ഏകദിവസമേവ ദാനം ദത്വാ തം ഠാനന്തരം പത്ഥേതും, അനുപടിപാടിയാ സത്താഹം ദാനം ദത്വാ പത്ഥേസ്സാമീ’’തി. സോ തേനേവ നിയാമേന സത്താഹം മഹാദാനം ദത്വാ ഭത്തകിച്ചപരിയോസാനേ ദുസ്സകോട്ഠാഗാരം വിവരാപേത്വാ ഉത്തമം തിചീവരപ്പഹോനകം സുഖുമവത്ഥം ബുദ്ധസ്സ പാദമൂലേ ഠപേത്വാ ഭിക്ഖുസതസഹസ്സസ്സ ച തിചീവരം ദത്വാ തഥാഗതം ഉപസങ്കമിത്വാ, ‘‘ഭന്തേ, യോ സോ ഭിക്ഖു തുമ്ഹേഹി ഇതോ സത്തമേ ദിവസമത്ഥകേ പടിസമ്ഭിദാപ്പത്താനം അഗ്ഗട്ഠാനേ ഠപിതോ, അഹമ്പി സോ ഭിക്ഖു വിയ അനാഗതേ ഉപ്പജ്ജനകസ്സ ബുദ്ധസ്സ സാസനേ പബ്ബജിത്വാ പടിസമ്ഭിദാപ്പത്താനം അഗ്ഗോ ഭവേയ്യ’’ന്തി സത്ഥു പാദമൂലേ നിപജ്ജിത്വാ പത്ഥനം അകാസി. സത്ഥാ തസ്സ സമിജ്ഝനഭാവം ഞത്വാ ‘‘അനാഗതേ ഇതോ കപ്പസതസഹസ്സമത്ഥകേ ഗോതമോ നാമ ബുദ്ധോ ലോകേ ഉപ്പജ്ജിസ്സതി, തസ്സ സാസനേ തവ പത്ഥനാ സമിജ്ഝിസ്സതീ’’തി ബ്യാകാസി. സോ തത്ഥ യാവതായുകം പുഞ്ഞാനി കത്വാ തതോ ചുതോ ദേവസമ്പത്തിം അനുഭവിത്വാ അപരാപരം ദേവമനുസ്സേസു പരിബ്ഭമി.

ഏവം സോ ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ പുഞ്ഞഞാണസമ്ഭാരേ സമ്ഭരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ സാവത്ഥിയം ബ്രാഹ്മണമഹാസാലകുലേ നിബ്ബത്തി, കോട്ഠികോതിസ്സ നാമം അകംസു. കസ്മാ മാതുയാ വാ അയ്യകപയ്യകാദീനം വാ നാമം അഗ്ഗഹേത്വാ ഏവം നാമം കരിംസൂതി ചേ? അത്തനോ പഞ്ഞവന്തതായ വേദങ്ഗേസു സതക്കപരതക്കേസു സനിഘണ്ഡുകേടുഭേസു സാക്ഖരപ്പഭേദേസു സകലബ്യാകരണേസു ച ഛേകഭാവേന ച ദിട്ഠദിട്ഠേ ജനേ മുഖസത്തീഹി കോട്ഠേന്തോ പക്കോട്ഠേന്തോ വിതുദന്തോ വിചരതീതി അന്വത്ഥനാമം കരിംസൂതി വേദിതബ്ബം. സോ വയപ്പത്തോ തയോ വേദേ ഉഗ്ഗഹേത്വാ ബ്രാഹ്മണസിപ്പേ നിപ്ഫത്തിം പത്തോ ഏകദിവസം സത്ഥു സന്തികം ഗന്ത്വാ ധമ്മം സുത്വാ പടിലദ്ധസദ്ധോ പബ്ബജിത്വാ ഉപസമ്പന്നകാലതോ പട്ഠായ വിപസ്സനായ കമ്മം കരോന്തോ സഹ പടിസമ്ഭിദാഹി അരഹത്തം പത്വാ പടിസമ്ഭിദാസു ചിണ്ണവസീ ഹുത്വാ അഭീതോ മഹാഥേരേ ഉപസങ്കമിത്വാ പഞ്ഹം പുച്ഛന്തോപി ദസബലം ഉപസങ്കമിത്വാ പടിസമ്ഭിദാസുയേവ പഞ്ഹം പുച്ഛി. ഏവമയം ഥേരോ തത്ഥ കതാധികാരതായ തത്ഥ ചിണ്ണവസീഭാവേന ച പടിസമ്ഭിദാപ്പത്താനം അഗ്ഗോ ജാതോ. അഥ നം സത്ഥാ മഹാവേദല്ലസുത്തം അട്ഠുപ്പത്തിം കത്വാ പടിസമ്ഭിദാപ്പത്താനം അഗ്ഗട്ഠാനേ ഠപേസി, ‘‘ഏതദഗ്ഗം, ഭിക്ഖവേ, മമ സാവകാനം ഭിക്ഖൂനം പടിസമ്ഭിദാപ്പത്താനം യദിദം മഹാകോട്ഠികോ’’തി (അ. നി. ൧.൨൦൯, ൨൧൮).

൨൨൧. സോ അപരേന സമയേന വിമുത്തിസുഖം പടിസംവേദേന്തോ സോമനസ്സജാതോ അത്തനോ പുബ്ബചരിതാപദാനം പകാസേന്തോ പദുമുത്തരോ നാമ ജിനോതിആദിമാഹ. തം സബ്ബം ഹേട്ഠാ വുത്തനയത്താ ഉത്താനത്ഥമേവ.

ഇത്ഥം സുദമായസ്മാ മഹാകോട്ഠികോതി ഏത്ഥ സുദന്തി നിദസ്സനേ നിപാതോ. ആയസ്മാതി ഗാരവാധിവചനം, യഥാ തം ആയസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോതി.

മഹാകോട്ഠികത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ സമത്താ.