൫. കുമാരകസ്സപത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ

പഞ്ചമാപദാനേ ഇതോ സതസഹസ്സമ്ഹീതിആദികം ആയസ്മതോ കുമാരകസ്സപത്ഥേരസ്സ അപദാനം. അയം കിര പദുമുത്തരസ്സ ഭഗവതോ കാലേ ബ്രാഹ്മണകുലേ നിബ്ബത്തോ വിഞ്ഞുതം പത്വാ ഏകദിവസം സത്ഥു സന്തികേ ധമ്മം സുണന്തോ സത്ഥാരം ഏകം ഭിക്ഖും ചിത്തകഥികാനം അഗ്ഗട്ഠാനേ ഠപേന്തം ദിസ്വാ സയമ്പി തം ഠാനന്തരം പത്ഥേന്തോ പണിധാനം കത്വാ തദനുരൂപാനി പുഞ്ഞാനി കരോന്തോ യാവതായുകം ഠത്വാ തതോ ചുതോ ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഉഭയസമ്പത്തിയോ അനുഭവിത്വാ കസ്സപസ്സ ഭഗവതോ കാലേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തോ തസ്സ ഭഗവതോ സാസനേ പബ്ബജിത്വാ സമണധമ്മം കത്വാ സുഗതീസുയേവ സംസരന്തോ ദിബ്ബസുഖം മാനുസസുഖഞ്ച അനുഭവിത്വാ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ രാജഗഹേ ഏകിസ്സാ സേട്ഠിധീതായ കുച്ഛിമ്ഹി നിബ്ബത്തോ. സാ കിര കുമാരികാകാലേയേവ പബ്ബജിതുകാമാ മാതാപിതരോ യാചിത്വാ പബ്ബജ്ജം അലഭമാനാ പതികുലം ഗന്ത്വാ ഗബ്ഭം ഗണ്ഹിത്വാ തം അജാനിത്വാ ‘‘സാമികം ആരാധേത്വാ പബ്ബജ്ജം അനുജാനാപേസ്സാമീ’’തി ചിന്തേസി. സാ സാമികം ആരാധേന്തീ, അയ്യപുത്ത –

‘‘സചേ ഇമസ്സ കായസ്സ, അന്തോ ബാഹിരകോ സിയാ;

ദണ്ഡം നൂന ഗഹേത്വാന, കാകേ സോണേ നിവാരയേ’’തി. (വിസുദ്ധി. ൧.൧൨൨) –

ആദിനാ സരീരസ്സ ദോസം ദസ്സേന്തീ തം ആരാധേസി.

സാ സാമികേന അനുഞ്ഞാതാ ഗബ്ഭിനിഭാവം അജാനന്തീ ദേവദത്തപക്ഖിയാസു ഭിക്ഖുനീസു പബ്ബജി. തസ്സാ ഗബ്ഭിനിഭാവം ദിസ്വാ ഭിക്ഖുനിയോ ദേവദത്തം പുച്ഛിംസു. സോ ‘‘അസ്സമണീ’’തി ആഹ. സാ ‘‘നാഹം ദേവദത്തം ഉദ്ദിസ്സ പബ്ബജിതാ, ഭഗവന്തം ഉദ്ദിസ്സ പബ്ബജിതാ’’തി ഭഗവതോ സന്തികം ഗന്ത്വാ ദസബലം പുച്ഛി. സത്ഥാ ഉപാലിത്ഥേരം പടിച്ഛാപേസി. ഥേരോ സാവത്ഥിനഗരവാസീനി കുലാനി വിസാഖഞ്ച ഉപാസികം പക്കോസാപേത്വാ സരാജികായ പരിസായ തം വിനിച്ഛിനന്തോ ‘‘പുരേ ലദ്ധോ ഗബ്ഭോ, അരോഗാ പബ്ബജ്ജാ’’തി ആഹ. തം സുത്വാ സത്ഥാ ‘‘സാധു സുവിനിച്ഛിതം ഉപാലിനാ അധികരണ’’ന്തി ഥേരസ്സ സാധുകാരം അദാസി.

സാ ഭിക്ഖുനീ സുവണ്ണബിമ്ബസദിസം പുത്തം വിജായി. തം രാജാ പസേനദി കോസലോ ‘‘ദാരകപരിഹരണം ഭിക്ഖുനീനം പലിബോധോ’’തി ധാതീനം ദാപേത്വാ പോസാപേസി, കസ്സപോതിസ്സ നാമം കരിംസു. അപരഭാഗേ അലങ്കരിത്വാ സത്ഥു സന്തികം നേത്വാ പബ്ബാജേസി. കുമാരകാലേ പബ്ബജിതത്താ പന ഭഗവതാ ‘‘കസ്സപം പക്കോസഥ, ഇദം ഫലം വാ ഖാദനീയം വാ കസ്സപസ്സ ദേഥാ’’തി വുത്തേ ‘‘കതരകസ്സപസ്സാ’’തി ‘‘കുമാരകസ്സപസ്സാ’’തി ഏവം ഗഹിതനാമത്താ രഞ്ഞാ പോസാവനീയപുത്തത്താ ച വുദ്ധകാലേപി കുമാരകസ്സപോത്വേവ പഞ്ഞായിത്ഥ.

സോ പബ്ബജിതകാലതോ പട്ഠായ വിപസ്സനായ കമ്മം കരോതി, ബുദ്ധവചനഞ്ച ഉഗ്ഗണ്ഹാതി. അഥ തേന സദ്ധിം പബ്ബതമത്ഥകേ സമണധമ്മം കത്വാ അനാഗാമീ ഹുത്വാ സുദ്ധാവാസേ നിബ്ബത്തമഹാബ്രഹ്മാ ‘‘വിപസ്സനായ മുഖം ദസ്സേത്വാ മഗ്ഗഫലുപ്പത്തിയാ ഉപായം കരിസ്സാമീ’’തി പഞ്ചദസപഞ്ഹേ അഭിസങ്ഖരിത്വാ അന്ധവനേ വസന്തസ്സ ഥേരസ്സ ‘‘ഇമേ പഞ്ഹേ സത്ഥാരം പുച്ഛേയ്യാസീ’’തി ആചിക്ഖി. തതോ സോ തേ പഞ്ഹേ ഭഗവന്തം പുച്ഛി. ഭഗവാപിസ്സ വിസ്സജ്ജേസി. ഥേരോ ഭഗവതാ കഥിതനിയാമേനേവ തേ ഉഗ്ഗണ്ഹിത്വാ വിപസ്സനം ഗബ്ഭം ഗാഹാപേത്വാ അരഹത്തം പാപുണി.

൧൫൦. സോ അരഹത്തം പത്വാ അത്തനോ പുബ്ബകമ്മം സരിത്വാ സോമനസ്സജാതോ പുബ്ബചരിതാപദാനം പകാസേന്തോ ഇതോ സതസഹസ്സമ്ഹീതിആദിമാഹ. തത്ഥ യം ഹേട്ഠാ വുത്തനയഞ്ച ഉത്താനത്ഥഞ്ച, തം സബ്ബം ന വണ്ണയിസ്സാമ. അനുത്താനപദമേവ വണ്ണയിസ്സാമ.

൧൬൯. ആപന്നസത്താ മേ മാതാതി മയ്ഹം മാതാ ഗരുഗബ്ഭാ ഗബ്ഭിനീ പസുതാസന്നഗബ്ഭാതി അത്ഥോ.

൧൭൩. വമ്മികസദിസം കായന്തി സരീരം നാമ വമ്മികസദിസം യഥാ വമ്മികോ ഇതോ ചിതോ ച ഛിദ്ദാവഛിദ്ദോ ഘരഗോളികഉപചികാദീനം ആസയോ, ഏവമേവ അയം കായോ നവഛിദ്ദോ ധുവസ്സവോതി ബുദ്ധേന ഭഗവതാ ദേസിതം പകാസിതം തം സുത്വാ മേ ചിത്തം ആസവേ അഗ്ഗഹേത്വാ അസേസേത്വാ കിലേസതോ വിമുച്ചി, അരഹത്തേ പതിട്ഠാസീതി അത്ഥോ. അപരഭാഗേ തത്ഥ തത്ഥ ഭിക്ഖൂനം വിചിത്തധമ്മകഥികഭാവം സുത്വാ സത്ഥാ ‘‘ഏതദഗ്ഗം, ഭിക്ഖവേ, മമ സാവകാനം ഭിക്ഖൂനം ചിത്തകഥികാനം യദിദം കുമാരകസ്സപോ’’തി (അ. നി. ൧.൨൦൯, ൨൧൭) ഏതദഗ്ഗേ ഠപേസീതി.

കുമാരകസ്സപത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ സമത്താ.