൧. സുഭൂതിത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ

ഹിമവന്തസ്സാവിദൂരേതിആദികം ആയസ്മതോ സുഭൂതിത്ഥേരസ്സ അപദാനം. അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയാനി പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ ഇതോ കപ്പസതസഹസ്സമത്ഥകേ അനുപ്പന്നേയേവ പദുമുത്തരേ ഭഗവതി ലോകനാഥേ ഹംസവതീനഗരേ അഞ്ഞതരസ്സ ബ്രാഹ്മണമഹാസാലസ്സ ഏകപുത്തകോ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തി, തസ്സ നന്ദമാണവോതി നാമം അകംസു. സോ വയപ്പത്തോ തയോ വേദേ ഉഗ്ഗണ്ഹിത്വാ തത്ഥ സാരം അപസ്സന്തോ അത്തനോ പരിവാരഭൂതേഹി ചതുചത്താലീസായ മാണവസഹസ്സേഹി സദ്ധിം പബ്ബതപാദേ ഇസിപബ്ബജ്ജം പബ്ബജിത്വാ അട്ഠ സമാപത്തിയോ പഞ്ചാഭിഞ്ഞായോ ച നിബ്ബത്തേസി. അന്തേവാസികാനമ്പി കമ്മട്ഠാനം ആചിക്ഖി. തേപി നചിരസ്സേവ ഝാനലാഭിനോ അഹേസും.

തേന ച സമയേന പദുമുത്തരോ ഭഗവാ ലോകേ ഉപ്പജ്ജിത്വാ ഹംസവതീനഗരം ഉപനിസ്സായ വിഹരന്തോ ഏകദിവസം പച്ചൂസസമയേ ലോകം വോലോകേന്തോ നന്ദതാപസസ്സ അന്തേവാസികജടിലാനം അരഹത്തൂപനിസ്സയം, നന്ദതാപസസ്സ ച ദ്വീഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ സാവകട്ഠാനന്തരസ്സ പത്ഥനം ദിസ്വാ പാതോവ സരീരപടിജഗ്ഗനം കത്വാ പുബ്ബണ്ഹസമയേ പത്തചീവരമാദായ അഞ്ഞം കഞ്ചി അനാമന്തേത്വാ സീഹോ വിയ ഏകചരോ നന്ദതാപസസ്സ അന്തേവാസികേസു ഫലാഫലത്ഥായ ഗതേസു ‘‘ബുദ്ധഭാവം മേ ജാനാതൂ’’തി പസ്സന്തസ്സേവ നന്ദതാപസസ്സ ആകാസതോ ഓതരിത്വാ പഥവിയം പതിട്ഠാസി. നന്ദതാപസോ ബുദ്ധാനുഭാവഞ്ചേവ ലക്ഖണപാരിപൂരിഞ്ച ദിസ്വാ ലക്ഖണമന്തേ സമ്മസിത്വാ ‘‘ഇമേഹി ലക്ഖണേഹി സമന്നാഗതോ നാമ അഗാരം അജ്ഝാവസന്തോ രാജാ ഹോതി ചക്കവത്തീ, പബ്ബജന്തോ ലോകേ വിവടച്ഛേദോ സബ്ബഞ്ഞൂ ബുദ്ധോ ഹോതി, അയം പുരിസാജാനീയോ നിസ്സംസയം ബുദ്ധോ’’തി ഞത്വാ പച്ചുഗ്ഗമനം കത്വാ പഞ്ചപതിട്ഠിതേന വന്ദിത്വാ ആസനം പഞ്ഞാപേത്വാ അദാസി. നിസീദി ഭഗവാ പഞ്ഞത്തേ ആസനേ. നന്ദതാപസോപി അത്തനോ അനുച്ഛവികം ആസനം ഗഹേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. തസ്മിം സമയേ ചതുചത്താലീസസഹസ്സജടിലാ പണീതപണീതാനി ഓജവന്താനി ഫലാഫലാനി ഗഹേത്വാ ആചരിയസ്സ സന്തികം സമ്പത്താ ബുദ്ധാനഞ്ചേവ ആചരിയസ്സ ച നിസിന്നാകാരം ഓലോകേത്വാ ആഹംസു – ‘‘ആചരിയ, മയം ‘ഇമസ്മിം ലോകേ തുമ്ഹേഹി മഹന്തതരോ നത്ഥീ’തി വിചരാമ, അയം പന പുരിസോ തുമ്ഹേഹി മഹന്തതരോ മഞ്ഞേ’’തി. നന്ദതാപസോ – ‘‘താതാ, കിം വദേഥ, തുമ്ഹേ സാസപേന സദ്ധിം അട്ഠസട്ഠിയോജനസതസഹസ്സുബ്ബേധം സിനേരും ഉപമേതും ഇച്ഛഥ, സബ്ബഞ്ഞുബുദ്ധേന സദ്ധിം മാ മം ഉപമിത്ഥാ’’തി ആഹ. അഥ തേ താപസാ – ‘‘സചേ അയം ഓരകോ അഭവിസ്സ, ന അമ്ഹാകം ആചരിയോ ഏവം ഉപമം ആഹരേയ്യ. യാവ മഹാവതായം പുരിസാജാനീയോ’’തി പാദേസു നിപതിത്വാ സിരസാ വന്ദിംസു. അഥ തേ ആചരിയോ ആഹ – ‘‘താതാ, അമ്ഹാകം ബുദ്ധാനം അനുച്ഛവികോ ദേയ്യധമ്മോ നത്ഥി, ഭഗവാ ച ഭിക്ഖാചാരവേലായം ഇധാഗതോ, തസ്മാ മയം യഥാബലം ദേയ്യധമ്മം ദസ്സാമ, തുമ്ഹേഹി യം യം പണീതം ഫലാഫലം ആഭതം, തം തം ആഹരഥാ’’തി ആഹരാപേത്വാ സഹത്ഥേനേവ ധോവിത്വാ സയം തഥാഗതസ്സ പത്തേ പതിട്ഠാപേസി. സത്ഥാരാ ഫലാഫലേ പടിഗ്ഗഹിതമത്തേ ദേവതാ ദിബ്ബോജം പക്ഖിപിംസു. താപസോ ഉദകമ്പി സയമേവ പരിസ്സാവേത്വാ അദാസി. തതോ ഭോജനകിച്ചം നിട്ഠാപേത്വാ നിസിന്നേ സത്ഥരി സബ്ബേ അന്തേവാസികേ പക്കോസിത്വാ സത്ഥു സന്തികേ സാരണീയം കഥം കഥേന്തോ നിസീദി. സത്ഥാ ‘‘ഭിക്ഖുസങ്ഘോ ആഗച്ഛതൂ’’തി ചിന്തേസി. സത്ഥു ചിത്തം ഞത്വാ സതസഹസ്സമത്താ ഖീണാസവാ ആഗന്ത്വാ സത്ഥാരം വന്ദിത്വാ അട്ഠംസു.

അഥ നന്ദതാപസോ അന്തേവാസികേ ആമന്തേസി – ‘‘താതാ, ബുദ്ധാനം നിസിന്നാസനമ്പി നീചം, സമണസതസഹസ്സസ്സപി ആസനം നത്ഥി. തുമ്ഹേഹി അജ്ജ ഉളാരം ഭഗവതോ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ച സക്കാരം കാതും വട്ടതി, പബ്ബതപാദതോ വണ്ണഗന്ധസമ്പന്നാനി പുപ്ഫാനി ആഹരഥാ’’തി ആഹ. അചിന്തേയ്യത്താ ഇദ്ധിവിസയസ്സ തേ മുഹുത്തേനേവ വണ്ണഗന്ധരസസമ്പന്നാനി പുപ്ഫാനി ആഹരിത്വാ ബുദ്ധാനം യോജനപ്പമാണം പുപ്ഫാസനം പഞ്ഞാപേസും. അഗ്ഗസാവകാനം തിഗാവുതം, സേസഭിക്ഖൂനം അഡ്ഢയോജനാദിഭേദം, സങ്ഘനവകസ്സ ഉസഭമത്തം പഞ്ഞാപേസും. ഏവം പഞ്ഞത്തേസു ആസനേസു നന്ദതാപസോ തഥാഗതസ്സ പുരതോ അഞ്ജലിം പഗ്ഗയ്ഹ ഠിതോ, ‘‘ഭന്തേ, അമ്ഹാകം ദീഘരത്തം ഹിതായ സുഖായ ഇമം പുപ്ഫാസനം ആരുയ്ഹ നിസീദഥാ’’തി ആഹ. നിസീദി ഭഗവാ പുപ്ഫാസനേ. ഏവം നിസിന്നേ സത്ഥരി സത്ഥു ആകാരം ഞത്വാ ഭിക്ഖൂ അത്തനോ അത്തനോ പത്താസനേ നിസീദിംസു. നന്ദതാപസോ മഹന്തം പുപ്ഫച്ഛത്തം ഗഹേത്വാ തഥാഗതസ്സ മത്ഥകേ ധാരേന്തോ അട്ഠാസി. സത്ഥാ ‘‘താപസാനം അയം സക്കാരോ മഹപ്ഫലോ ഹോതൂ’’തി നിരോധസമാപത്തിം സമാപജ്ജി. സത്ഥു സമാപന്നഭാവം ഞത്വാ ഭിക്ഖൂപി സമാപത്തിം സമാപജ്ജിംസു. തഥാഗതേ സത്താഹം നിരോധം സമാപജ്ജിത്വാ നിസിന്നേ അന്തേവാസികാ ഭിക്ഖാചാരകാലേ സമ്പത്തേ വനമൂലഫലാഫലം പരിഭുഞ്ജിത്വാ സേസകാലേ ബുദ്ധാനം അഞ്ജലിം പഗ്ഗയ്ഹ അട്ഠംസു. നന്ദതാപസോ പന ഭിക്ഖാചാരമ്പി അഗന്ത്വാ പുപ്ഫച്ഛത്തം ധാരേന്തോയേവ സത്താഹം പീതിസുഖേനേവ വീതിനാമേസി.

സത്ഥാ നിരോധതോ വുട്ഠായ അരണവിഹാരിഅങ്ഗേന ദക്ഖിണേയ്യങ്ഗേന ചാതി ദ്വീഹി അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതം ഏകം സാവകം ‘‘ഇസിഗണസ്സ പുപ്ഫാസനാനുമോദനം കരോഹീ’’തി ആണാപേസി. സോ ചക്കവത്തിരഞ്ഞോ സന്തികാ പടിലദ്ധമഹാലാഭോ മഹായോധോ വിയ തുട്ഠമാനസോ അത്തനോ വിസയേ ഠത്വാ തേപിടകം ബുദ്ധവചനം സമ്മസിത്വാ അനുമോദനമകാസി. തസ്സ ദേസനാവസാനേ സത്ഥാ സയം ധമ്മം ദേസേസി. സത്ഥു ദേസനാവസാനേ സബ്ബേപി ചതുചത്താലീസസഹസ്സതാപസാ അരഹത്തം പാപുണിംസു. സത്ഥാ – ‘‘ഏഥ ഭിക്ഖവോ’’തി ഹത്ഥം പസാരേസി. തേസം താവദേവ കേസമസ്സൂ അന്തരധായിംസു. അട്ഠ പരിക്ഖാരാ സരീരേ പടിമുക്കാവ അഹേസും. തേ സട്ഠിവസ്സികത്ഥേരാ വിയ സത്ഥാരം പരിവാരയിംസു. നന്ദതാപസോ പന വിക്ഖിത്തചിത്തതായ വിസേസം നാധിഗഞ്ഛി. തസ്സ കിര അരണവിഹാരിത്ഥേരസ്സ ധമ്മം സോതും ആരദ്ധകാലതോ പട്ഠായ – ‘‘അഹോ വതാഹമ്പി അനാഗതേ ഏകസ്സ ബുദ്ധസ്സ സാസനേ ഇമിനാ സാവകേന ലദ്ധഗുണം ലഭേയ്യ’’ന്തി ചിത്തം ഉദപാദി. സോ തേന വിതക്കേന മഗ്ഗഫലപടിവേധം കാതും നാസക്ഖി. തഥാഗതം പന വന്ദിത്വാ അഞ്ജലിം പഗ്ഗയ്ഹ സമ്മുഖേ ഠിതോ ഏവമാഹ – ‘‘ഭന്തേ, യേന ഭിക്ഖുനാ ഇസിഗണസ്സ പുപ്ഫാസനാനുമോദനാ കതാ, കോ നാമായം തുമ്ഹാകം സാസനേ’’തി? ‘‘അരണവിഹാരിഅങ്ഗേന ച ദക്ഖിണേയ്യങ്ഗേന ച ഏതദഗ്ഗട്ഠാനം പത്തോ ഏസോ ഭിക്ഖൂ’’തി. ‘‘ഭന്തേ, യ്വായം മയാ സത്താഹം പുപ്ഫച്ഛത്തം ധാരേന്തേന സക്കാരോ കതോ, തേന അധികാരേന അഞ്ഞം സമ്പത്തിം ന പത്ഥേമി, അനാഗതേ പന ഏകസ്സ ബുദ്ധസ്സ സാസനേ അയം ഥേരോ വിയ ദ്വീഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ സാവകോ ഭവേയ്യ’’ന്തി പത്ഥനം അകാസി.

സത്ഥാ ‘‘സമിജ്ഝിസ്സതി നു ഖോ ഇമസ്സ താപസസ്സ പത്ഥനാ’’തി അനാഗതംസഞാണം പേസേത്വാ ഓലോകേന്തോ കപ്പസതസഹസ്സം അതിക്കമിത്വാ സമിജ്ഝനകഭാവം ദിസ്വാ, ‘‘താപസ, ന തേ അയം പത്ഥനാ മോഘം ഭവിസ്സതി, അനാഗതേ കപ്പസതസഹസ്സം അതിക്കമിത്വാ ഗോതമോ നാമ ബുദ്ധോ ഉപ്പജ്ജിസ്സതി, തസ്സ സന്തികേ സമിജ്ഝിസ്സതീ’’തി ധമ്മകഥം കഥേത്വാ ഭിക്ഖുസങ്ഘപരിവുതോ ആകാസം പക്ഖന്ദി. നന്ദതാപസോ യാവ ചക്ഖുപഥം ന സമതിക്കമതി, താവ സത്ഥു ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ച അഞ്ജലിം പഗ്ഗഹേത്വാ അട്ഠാസി. സോ അപരഭാഗേ കാലേന കാലം സത്ഥാരം ഉപസങ്കമിത്വാ ധമ്മം സുണിത്വാ അപരിഹീനജ്ഝാനോവ കാലം കത്വാ ബ്രഹ്മലോകേ നിബ്ബത്തോ. തതോ പന ചുതോ അപരാനിപി പഞ്ച ജാതിസതാനി പബ്ബജിത്വാ ആരഞ്ഞകോവ അഹോസി, കസ്സപസമ്മാസമ്ബുദ്ധകാലേപി പബ്ബജിത്വാ ആരഞ്ഞകോ ഹുത്വാ ഗതപച്ചാഗതവത്തം പൂരേസി. ഏതം കിര വത്തം അപരിപൂരേത്വാ മഹാസാവകഭാവം പാപുണന്താ നാമ നത്ഥി, ഗതപച്ചാഗതവത്തം പന ആഗമട്ഠകഥാസു വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബം. സോ വീസതിവസ്സസഹസ്സാനി ഗതപച്ചാഗതവത്തം പൂരേത്വാ കാലം കത്വാ താവതിംസദേവലോകേ നിബ്ബത്തി.

ഏവം സോ താവതിംസഭവനേ അപരാപരം ഉപ്പജ്ജനവസേന ദിബ്ബസമ്പത്തിം അനുഭവിത്വാ തതോ ചുതോ മനുസ്സലോകേ അനേകസതക്ഖത്തും ചക്കവത്തിരാജാ പദേസരാജാ ച ഹുത്വാ ഉളാരം മനുസ്സസമ്പത്തിം അനുഭവിത്വാ അമ്ഹാകം ഭഗവതോ ഉപ്പന്നകാലേ സാവത്ഥിയം സുമനസേട്ഠിസ്സ ഗേഹേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ കനിട്ഠോ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തി. സുഭൂതീതിസ്സ നാമം അഹോസി.

തേന ച സമയേന അമ്ഹാകം ഭഗവാ ലോകേ ഉപ്പജ്ജിത്വാ പവത്തിതവരധമ്മചക്കോ അനുപുബ്ബേന രാജഗഹം ഗന്ത്വാ തത്ഥ വേളുവനപടിഗ്ഗഹണാദിനാ ലോകാനുഗ്ഗഹം കരോന്തോ രാജഗഹം ഉപനിസ്സായ സീതവനേ വിഹാസി. തദാ അനാഥപിണ്ഡികോ സേട്ഠി സാവത്ഥിയം ഉട്ഠാനകം ഭണ്ഡം ഗഹേത്വാ അത്തനോ സഹായസ്സ രാജഗഹസേട്ഠിനോ ഗേഹം ഗന്ത്വാ ബുദ്ധുപ്പാദം സുത്വാ സത്ഥാരം സീതവനേ വിഹരന്തം ഉപസങ്കമിത്വാ പഠമദസ്സനേനേവ സോതാപത്തിഫലേ പതിട്ഠായ സത്ഥാരം സാവത്ഥിം ആഗമനത്ഥായ യാചിത്വാ തതോ പഞ്ചചത്താലീസയോജനേ മഗ്ഗേ യോജനേ യോജനേ സതസഹസ്സപരിച്ചാഗേന വിഹാരേ പതിട്ഠാപേത്വാ സാവത്ഥിയം അട്ഠകരീസപ്പമാണം ജേതസ്സ കുമാരസ്സ ഉയ്യാനഭൂമിം കോടിസന്ഥാരേന കിണിത്വാ തത്ഥ ഭഗവതോ വിഹാരം കാരേത്വാ അദാസി. വിഹാരമഹദിവസേ അയം സുഭൂതികുടുമ്ബികോ അനാഥപിണ്ഡികസേട്ഠിനാ സദ്ധിം ഗന്ത്വാ ധമ്മം സുണന്തോ സദ്ധം പടിലഭിത്വാ പബ്ബജി. സോ ഉപസമ്പന്നോ ദ്വേ മാതികാ പഗുണാ കത്വാ കമ്മട്ഠാനം കഥാപേത്വാ അരഞ്ഞേ സമണധമ്മം കരോന്തോ മേത്താഝാനം നിബ്ബത്തേത്വാ തം പാദകം കത്വാ വിപസ്സനം വഡ്ഢേത്വാ അരഹത്തം പാപുണി.

സോ ധമ്മം ദേസേന്തോ യസ്മാ സത്ഥാരാ ദേസിതനിയാമേന അനോദിസ്സകം കത്വാ ദേസേതി, തസ്മാ അരണവിഹാരീനം അഗ്ഗോ നാമ ജാതോ. യസ്മാ ച പിണ്ഡായ ചരന്തോ ഘരേ ഘരേ മേത്താഝാനം സമാപജ്ജിത്വാ വുട്ഠായ ഭിക്ഖം പടിഗ്ഗണ്ഹാതി ‘‘ഏവം ദായകാനം മഹപ്ഫലം ഭവിസ്സതീ’’തി, തസ്മാ ദക്ഖിണേയ്യാനം അഗ്ഗോ നാമ ജാതോ. തേന നം ഭഗവാ ‘‘ഏതദഗ്ഗം, ഭിക്ഖവേ, മമ സാവകാനം ഭിക്ഖൂനം അരണവിഹാരീനം ദക്ഖിണേയ്യാനഞ്ച യദിദം സുഭൂതീ’’തി (അ. നി. ൧.൧൯൮, ൨൦൧) ദ്വയങ്ഗസമന്നാഗതേ അഗ്ഗട്ഠാനേ ഠപേസി. ഏവമയം മഹാഥേരോ അത്തനാ പൂരിതപാരമീനം ഫലസ്സ മത്ഥകം അരഹത്തം പത്വാ ലോകേ അഭിഞ്ഞാതോ അഭിലക്ഖിതോ ഹുത്വാ ബഹുജനഹിതായ ജനപദചാരികം ചരന്തോ അനുപുബ്ബേന രാജഗഹം അഗമാസി.

രാജാ ബിമ്ബിസാരോ ഥേരസ്സ ആഗമനം സുത്വാ ഉപസങ്കമിത്വാ വന്ദിത്വാ ‘‘ഇധേവ, ഭന്തേ, വസഥ, വസനട്ഠാനം വോ കരിസ്സാമീ’’തി വത്വാ പക്കന്തോ വിസ്സരി. ഥേരോ സേനാസനം അലഭന്തോ അബ്ഭോകാസേ വീതിനാമേസി. ഥേരസ്സാനുഭാവേന ദേവോ ന വസ്സതി. മനുസ്സാ അവുട്ഠിതായ ഉപദ്ദുതാ രഞ്ഞോ നിവേസനദ്വാരേ ഉക്കുട്ഠിം അകംസു. രാജാ ‘‘കേന നു ഖോ കാരണേന ദേവോ ന വസ്സതീ’’തി വീമംസന്തോ ‘‘ഥേരസ്സ അബ്ഭോകാസവാസേന മഞ്ഞേ ന വസ്സതീ’’തി ചിന്തേത്വാ തസ്സ പണ്ണകുടിം കാരാപേത്വാ ‘‘ഇമിസ്സം, ഭന്തേ, പണ്ണകുടിയം വസഥാ’’തി വത്വാ വന്ദിത്വാ പക്കാമി. ഥേരോ കുടിം പവിസിത്വാ തിണസന്ഥാരകേ പല്ലങ്കേന നിസീദി. തദാ ദേവോ ഥോകം ഥോകം ഫുസായതി, ന സമ്മാധാരം അനുപവേച്ഛതി. അഥ ഥേരോ ലോകസ്സ അവുട്ഠികഭയം വിധമിതുകാമോ അത്തനോ അജ്ഝത്തികബാഹിരവത്ഥുകസ്സ പരിസ്സയസ്സ അഭാവം പവേദേന്തോ ‘‘ഛന്നാ മേ കുടികാ’’തി (ഥേരഗാ. ൧) ഗാഥമാഹ. തസ്സത്ഥോ ഥേരഗാഥായം വുത്തോയേവ.

കസ്മാ പനേതേ മഹാഥേരാ അത്തനോ ഗുണേ പകാസേന്തീതി? ഇമിനാ ദീഘേന അദ്ധുനാ അനധിഗതപുബ്ബം പരമഗമ്ഭീരം അതിവിയ സന്തം പണീതം അത്തനാ അധിഗതലോകുത്തരധമ്മം പച്ചവേക്ഖിത്വാ പീതിവേഗസമുസ്സാഹിതഉദാനദീപനത്ഥം സാസനസ്സ നിയ്യാനികഭാവവിഭാവനത്ഥഞ്ച പരമപ്പിച്ഛാ അരിയാ അത്തനോ ഗുണേ പകാസേന്തി. യഥാ തം ലോകനാഥോ ബോധനേയ്യാനം അജ്ഝാസയവസേന ‘‘ദസബലസമന്നാഗതോ, ഭിക്ഖവേ, തഥാഗതോ ചതുവേസാരജ്ജവിസാരദോ’’തിആദിനാ (അ. നി. ൧൦.൨൧; മ. നി. ൧. ൧൪൮ അത്ഥതോ സമാനം) അത്തനോ ഗുണേ പകാസേതി. ഏവമയം ഥേരസ്സ അഞ്ഞാബ്യാകരണഗാഥാപി അഹോസീതി.

൧. ഏവം സോ പത്തഅരഹത്തഫലോ പത്തഏതദഗ്ഗട്ഠാനോ ച അത്തനോ പുബ്ബകമ്മം സരിത്വാ സോമനസ്സജാതോ പുബ്ബചരിതാപദാനം പകാസേന്തോ ഹിമവന്തസ്സാവിദൂരേതിആദിമാഹ. തത്ഥ ഹിമവന്തസ്സാതി ഹിമാലയപബ്ബതസ്സ അവിദൂരേ ആസന്നേ സമീപേ പബ്ബതപാദേ മനുസ്സാനം ഗമനാഗമനസമ്പന്നേ സഞ്ചരണട്ഠാനേതി അത്ഥോ. നിസഭോ നാമ പബ്ബതോതി പബ്ബതാനം ജേട്ഠത്താ നാമേന നിസഭോ നാമ സേലമയപബ്ബതോ അഹോസീതി സമ്ബന്ധോ. അസ്സമോ സുകതോ മയ്ഹന്തി തത്ഥ പബ്ബതേ മയ്ഹം വസനത്ഥായ അസ്സമോ അരഞ്ഞാവാസോ സുട്ഠു കതോ. കുടിരത്തിട്ഠാനദിവാട്ഠാനവതിപരിക്ഖേപാദിവസേന സുന്ദരാകാരേന കതോതി അത്ഥോ. പണ്ണസാലാ സുമാപിതാതി പണ്ണേഹി ഛാദിതാ സാലാ മയ്ഹം നിവാസനത്ഥായ സുട്ഠു മാപിതാ നിട്ഠാപിതാതി അത്ഥോ.

൨. കോസിയോ നാമ നാമേനാതി മാതാപിതൂഹി കതനാമധേയ്യേന കോസിയോ നാമ. ഉഗ്ഗതാപനോ പാകടതപോ ഘോരതപോ. ഏകാകിയോ അഞ്ഞേസം അഭാവാ അഹം ഏവ ഏകോ. അദുതിയോ ദുതിയതാപസരഹിതോ ജടിലോ ജടാധാരീ താപസോ തദാ തസ്മിം കാലേ നിസഭേ പബ്ബതേ വസാമി വിഹരാമീതി സമ്ബന്ധോ.

൩. ഫലം മൂലഞ്ച പണ്ണഞ്ച, ന ഭുഞ്ജാമി അഹം തദാതി തദാ തസ്മിം നിസഭപബ്ബതേ വസനകാലേ തിണ്ഡുകാദിഫലം മുളാലാദിമൂലം, കാരപണ്ണാദിപണ്ണഞ്ച രുക്ഖതോ ഓചിനിത്വാ ന ഭുഞ്ജാമീതി അത്ഥോ. ഏവം സതി കഥം ജീവതീതി തം ദസ്സേന്തോ പവത്തംവ സുപാതാഹന്തി ആഹ. തത്ഥ പവത്തം സയമേവ ജാതം സുപാതം അത്തനോ ധമ്മതായ പതിതം പണ്ണാദികം നിസ്സായ ആഹാരം കത്വാ അഹം താവദേ തസ്മിം കാലേ ജീവാമി ജീവികം കപ്പേമീതി സമ്ബന്ധോ. ‘‘പവത്തപണ്ഡുപണ്ണാനീ’’തി വാ പാഠോ, തസ്സ സയമേവ പതിതാനി പണ്ഡുപണ്ണാനി രുക്ഖപത്താനി ഉപനിസ്സായ ജീവാമീതി അത്ഥോ.

൪. നാഹം കോപേമി ആജീവന്തി അഹം ജീവിതം ചജമാനോപി പരിച്ചാഗം കുരുമാനോപി തണ്ഹാവസേന ഫലമൂലാദിആഹാരപരിയേസനായ സമ്മാ ആജീവം ന കോപേമി ന നാസേമീതി സമ്ബന്ധോ. ആരാധേമി സകം ചിത്തന്തി സകം ചിത്തം അത്തനോ മനം അപ്പിച്ഛതായ സന്തുട്ഠിയാ ച ആരാധേമി പസാദേമി. വിവജ്ജേമി അനേസനന്തി വേജ്ജകമ്മദൂതകമ്മാദിവസേന അനേസനം അയുത്തപരിയേസനം വിവജ്ജേമി ദൂരം കരോമി.

൫. രാഗൂപസംഹിതം ചിത്തന്തി യദാ യസ്മിം കാലേ മമ രാഗേന സമ്പയുത്തം ചിത്തം ഉപ്പജ്ജതി, തദാ സയമേവ അത്തനായേവ പച്ചവേക്ഖാമി ഞാണേന പടിവേക്ഖിത്വാ വിനോദേമി. ഏകഗ്ഗോ തം ദമേമഹന്തി അഹം ഏകസ്മിം കമ്മട്ഠാനാരമ്മണേ അഗ്ഗോ സമാഹിതോ തം രാഗചിത്തം ദമേമി ദമനം കരോമി.

൬. രജ്ജസേ രജ്ജനീയേ ചാതി രജ്ജനീയേ അല്ലീയിതബ്ബേ രൂപാരമ്മണാദിവത്ഥുസ്മിം രജ്ജസേ അല്ലീനോ അസി ഭവസി. ദുസ്സനീയേ ച ദുസ്സസേതി ദൂസിതബ്ബേ ദോസകരണവത്ഥുസ്മിം ദൂസകോ അസി. മുയ്ഹസേ മോഹനീയേ ചാതി മോഹിതബ്ബേ മോഹകരണവത്ഥുസ്മിം മോയ്ഹസി മൂള്ഹോ അസി ഭവസി. തസ്മാ തുവം വനാ വനതോ അരഞ്ഞവാസതോ നിക്ഖമസ്സു അപഗച്ഛാഹീതി ഏവം അത്താനം ദമേമീതി സമ്ബന്ധോ.

൨൪. തിമ്ബരൂസകവണ്ണാഭോതി സുവണ്ണതിമ്ബരൂസകവണ്ണാഭോ, ജമ്ബോനദസുവണ്ണവണ്ണോതി അത്ഥോ. സേസം സുവിഞ്ഞേയ്യമേവാതി.

സുഭൂതിത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ സമത്താ.