(൨.) ആയുപ്പമാണം

൧൦൨൨. അപ്പം വാ ഭിയ്യോതി ദുതിയം വസ്സസതം അപ്പത്വാ വീസായ വാ തിംസായ വാ ചത്താലീസായ വാ പഞ്ഞാസായ വാ സട്ഠിയാ വാ വസ്സേഹി അധികമ്പി വസ്സസതന്തി അത്ഥോ. സബ്ബമ്പി ഹേതം ദുതിയം വസ്സസതം അപ്പത്തത്താ അപ്പന്തി വുത്തം.

൧൦൨൪. ബ്രഹ്മപാരിസജ്ജാദീസു മഹാബ്രഹ്മാനം പാരിസജ്ജാ പരിചാരികാതി ബ്രഹ്മപാരിസജ്ജാ. തേസം പുരോഹിതഭാവേ ഠിതാതി ബ്രഹ്മപുരോഹിതാ. വണ്ണവന്തതായ ചേവ ദീഘായുകതായ ച മഹന്തോ ബ്രഹ്മാതി മഹാബ്രഹ്മാ, തേസം മഹാബ്രഹ്മാനം. ഇമേ തയോപി ജനാ പഠമജ്ഝാനഭൂമിയം ഏകതലേ വസന്തി; ആയുഅന്തരം പന നേസം നാനാ.

൧൦൨൫. പരിത്താ ആഭാ ഏതേസന്തി പരിത്താഭാ. അപ്പമാണാ ആഭാ ഏതേസന്തി അപ്പമാണാഭാ. ദണ്ഡദീപികായ അച്ചി വിയ ഏതേസം സരീരതോ ആഭാ ഛിജ്ജിത്വാ ഛിജ്ജിത്വാ പതന്തീ വിയ സരതി വിസരതീതി ആഭസ്സരാ. ഇമേപി തയോ ജനാ ദുതിയജ്ഝാനഭൂമിയം ഏകതലേ വസന്തി; ആയുഅന്തരം പന നേസം നാനാ.

൧൦൨൬. പരിത്താ സുഭാ ഏതേസന്തി പരിത്തസുഭാ. അപ്പമാണാ സുഭാ ഏതേസന്തി അപ്പമാണസുഭാ. സുഭേന ഓകിണ്ണാ വികിണ്ണാ, സുഭേന സരീരപ്പഭാവണ്ണേന ഏകഗ്ഘനാ, സുവണ്ണമഞ്ജുസായ ഠപിതസമ്പജ്ജലിതകഞ്ചനപിണ്ഡസസ്സിരീകാതി സുഭകിണ്ഹാ. ഇമേപി തയോ ജനാ തതിയജ്ഝാനഭൂമിയം ഏകതലേ വസന്തി; ആയുഅന്തരം പന നേസം നാനാ.

൧൦൨൭. ആരമ്മണനാനത്തതാതി ആരമ്മണസ്സ നാനത്തഭാവോ. മനസികാരനാനത്തതാദീസുപി ഏസേവ നയോ. ഏത്ഥ ഏകസ്സ പഥവീകസിണം ആരമ്മണം ഹോതി…പേ… ഏകസ്സ ഓദാതകസിണന്തി ഇദം ആരമ്മണനാനത്തം. ഏകോ പഥവീകസിണം മനസി കരോതി…പേ… ഏകോ ഓദാതകസിണന്തി ഇദം മനസികാരനാനത്തം. ഏകസ്സ പഥവീകസിണേ ഛന്ദോ ഹോതി…പേ… ഏകസ്സ ഓദാതകസിണേതി ഇദം ഛന്ദനാനത്തം. ഏകോ പഥവീകസിണേ പത്ഥനം കരോതി…പേ… ഏകോ ഓദാതകസിണേതി ഇദം പണിധിനാനത്തം. ഏകോ പഥവീകസിണവസേന അധിമുച്ചതി…പേ… ഏകോ ഓദാതകസിണവസേനാതി ഇദം അധിമോക്ഖനാനത്തം. ഏകോ പഥവീകസിണവസേന ചിത്തം അഭിനീഹരതി…പേ… ഏകോ ഓദാതകസിണവസേനാതി ഇദം അഭിനീഹാരനാനത്തം. ഏകസ്സ പഥവീകസിണപരിച്ഛിന്ദനകപഞ്ഞാ ഹോതി…പേ… ഏകസ്സ ഓദാതകസിണപരിച്ഛിന്ദനകപഞ്ഞാതി ഇദം പഞ്ഞാനാനത്തം. തത്ഥ ആരമ്മണമനസികാരാ പുബ്ബഭാഗേന കഥിതാ. ഛന്ദപണിധിഅധിമോക്ഖാഭിനീഹാരാ അപ്പനായപി വത്തന്തി ഉപചാരേപി. പഞ്ഞാ പന ലോകിയലോകുത്തരമിസ്സകാ കഥിതാ.

അസഞ്ഞസത്താനന്തി സഞ്ഞാവിരഹിതാനം സത്താനം. ഏകച്ചേ ഹി തിത്ഥായതനേ പബ്ബജിത്വാ ‘ചിത്തം നിസ്സായ രജ്ജനദുസ്സനമുയ്ഹനാനി നാമ ഹോന്തീ’തി ചിത്തേ ദോസം ദിസ്വാ ‘അചിത്തകഭാവോ നാമ സോഭനോ, ദിട്ഠധമ്മനിബ്ബാനമേത’ന്തി സഞ്ഞാവിരാഗം ജനേത്വാ തത്രൂപഗം പഞ്ചമം സമാപത്തിം ഭാവേത്വാ തത്ഥ നിബ്ബത്തന്തി. തേസം ഉപപത്തിക്ഖണേ ഏകോ രൂപക്ഖന്ധോയേവ നിബ്ബത്തതി. ഠത്വാ നിബ്ബത്തോ ഠിതകോ ഏവ ഹോതി, നിസീദിത്വാ നിബ്ബത്തോ നിസിന്നകോവ നിപജ്ജിത്വാ നിബ്ബത്തോ നിപന്നോവ. ചിത്തകമ്മരൂപകസദിസാ ഹുത്വാ പഞ്ച കപ്പസതാനി തിട്ഠന്തി. തേസം പരിയോസാനേ സോ രൂപകായോ അന്തരധായതി, കാമാവചരസഞ്ഞാ ഉപ്പജ്ജതി; തേന ഇധ സഞ്ഞുപ്പാദേന തേ ദേവാ തമ്ഹാ കായാ ചുതാതി പഞ്ഞായന്തി.

വിപുലാ ഫലാ ഏതേസന്തി വേഹപ്ഫലാ. അത്തനോ സമ്പത്തിയാ ന ഹായന്തി ന വിഹായന്തീതി അവിഹാ. ന കഞ്ചി സത്തം തപ്പന്തീതി അതപ്പാ. സുന്ദരാ ദസ്സനാ അഭിരൂപാ പാസാദികാതി സുദസ്സാ. സുട്ഠ പസ്സന്തി, സുന്ദരമേതേസം വാ ദസ്സനന്തി സുദസ്സീ. സബ്ബേഹി ഏവ ഗുണേഹി ച ഭവസമ്പത്തിയാ ച ജേട്ഠാ, നത്ഥേത്ഥ കനിട്ഠാതി അകനിട്ഠാ.

൧൦൨൮. ആകാസാനഞ്ചായതനം ഉപഗതാതി ആകാസാനഞ്ചായതനൂപഗാ. ഇതരേസുപി ഏസേവ നയോ. ഇതി ഛ കാമാവചരാ, നവ ബ്രഹ്മലോകാ, പഞ്ച സുദ്ധാവാസാ, ചത്താരോ അരൂപാ അസഞ്ഞസത്തവേഹപ്ഫലേഹി സദ്ധിം ഛബ്ബീസതി ദേവലോകാ; മനുസ്സലോകേന സദ്ധിം സത്തവീസതി.

തത്ഥ സമ്മാസമ്ബുദ്ധേന മനുസ്സാനം ദേവാനഞ്ച ആയും പരിച്ഛിന്ദമാനേന ചതൂസു അപായേസു ഭുമ്മദേവേസു ച ആയു പരിച്ഛിന്നം തം കസ്മാതി? നിരയേ താവ കമ്മമേവ പമാണം. യാവ കമ്മം ന ഖീയതി, ന താവ ചവന്തി. തഥാ സേസഅപായേസു. ഭുമ്മദേവാനമ്പി കമ്മമേവ പമാണം. തത്ഥ നിബ്ബത്താ ഹി കേചി സത്താഹമത്തം തിട്ഠന്തി, കേചി അദ്ധമാസം, കേചി മാസം, കപ്പം തിട്ഠമാനാപി അത്ഥിയേവ.

തത്ഥ മനുസ്സേസു ഗിഹിഭാവേ ഠിതായേവ സോതാപന്നാപി ഹോന്തി, സകദാഗാമിഫലമ്പി അനാഗാമിഫലമ്പി അരഹത്തഫലമ്പി പാപുണന്തി. തേസു സോതാപന്നാദയോ യാവജീവം തിട്ഠന്തി. ഖീണാസവാ പന പരിനിബ്ബായന്തി വാ പബ്ബജന്തി വാ. കസ്മാ? അരഹത്തം നാമ സേട്ഠഗുണോ, ഗിഹിലിങ്ഗം ഹീനം, തം ഹീനതായ ഉത്തമം ഗുണം ധാരേതും ന സക്കോതി. തസ്മാ തേ പരിനിബ്ബാതുകാമാ വാ പബ്ബജിതുകാമാ വാ ഹോന്തി.

ഭുമ്മദേവാ പന അരഹത്തം പത്വാപി യാവജീവം തിട്ഠന്തി. ഛസു കാമാവചരദേവേസു സോതാപന്നസകദാഗാമിനോ യാവജീവം തിട്ഠന്തി; അനാഗാമിനാ രൂപഭവം ഗന്തും വട്ടതി, ഖീണാസവേന പരിനിബ്ബാതും. കസ്മാ? നിലീയനോകാസസ്സ അഭാവാ. രൂപാവചരാരൂപാവചരേസു സബ്ബേപി യാവജീവം തിട്ഠന്തി. തത്ഥ രൂപാവചരേ നിബ്ബത്താ സോതാപന്നസകദാഗാമിനോ ന പുന ഇധാഗച്ഛന്തി, തത്ഥേവ പരിനിബ്ബായന്തി. ഏതേ ഹി ഝാനഅനാഗാമിനോ നാമ.

അട്ഠസമാപത്തിലാഭീനം പന കിം നിയമേതി? പഗുണജ്ഝാനം. യദേവസ്സ പഗുണം ഹോതി, തേന ഉപ്പജ്ജതി. സബ്ബേസു പന പഗുണേസു കിം നിയമേതി? പത്ഥനാ. യത്ഥ ഉപപത്തിം പത്ഥേതി തത്ഥേവ ഉപപജ്ജതി. പത്ഥനായ അസതി കിം നിയമേതി? മരണസമയേ സമാപന്നാ സമാപത്തി. മരണസമയേ സമാപന്നാ നത്ഥി, കിം നിയമേതി? നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനസമാപത്തി. ഏകംസേന ഹി സോ നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനേ ഉപപജ്ജതി. നവസു ബ്രഹ്മലോകേസു നിബ്ബത്തഅരിയസാവകാനം തത്രൂപപത്തിപി ഹോതി ഉപരൂപപത്തിപി ന ഹേട്ഠൂപപത്തി. പുഥുജ്ജനാനം പന തത്രൂപപത്തിപി ഹോതി ഉപരൂപപത്തിപി ഹേട്ഠൂപപത്തിപി. പഞ്ചസു സുദ്ധാവാസേസു ചതൂസു ച അരൂപേസു അരിയസാവകാനം തത്രൂപപത്തിപി ഹോതി ഉപരൂപപത്തിപി. പഠമജ്ഝാനഭൂമിയം നിബ്ബത്തോ അനാഗാമീ നവ ബ്രഹ്മലോകേ സോധേത്വാ മത്ഥകേ ഠിതോ പരിനിബ്ബാതി. വേഹപ്ഫലാ, അകനിട്ഠാ, നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനന്തി ഇമേ തയോ ദേവലോകാ സേട്ഠഭവാ നാമ. ഇമേസു തീസു ഠാനേസു നിബ്ബത്തഅനാഗാമിനോ നേവ ഉദ്ധം ഗച്ഛന്തി, ന അധോ, തത്ഥ തത്ഥേവ പരിനിബ്ബായന്തീതി. ഇദമേത്ഥ പകിണ്ണകം.