മഹാവാരോ

൧. അനുസയവാരവണ്ണനാ

൩. സത്തന്നം പന മഹാവാരാനം പഠമേ അനുസയവാരേ യസ്സ കാമരാഗാനുസയോ അനുസേതി, തസ്സ പടിഘാനുസയോ അനുസേതീതി ഏത്ഥ യദേതം ‘‘ആമന്താ’’തി പടിവചനം ദിന്നം, തം ദുദ്ദിന്നം വിയ ഖായതി. കസ്മാ? കാമരാഗപടിഘാനം ഏകക്ഖണേ അനുപ്പത്തിതോ. യഥാ ഹി ‘‘യസ്സ മനായതനം ഉപ്പജ്ജതി, തസ്സ ധമ്മായതനം ഉപ്പജ്ജതീതി ‘ആമന്താ’, അസ്സാസപസ്സാസാനം ഉപ്പാദക്ഖണേ തേസം കായസങ്ഖാരോ ച ഉപ്പജ്ജതി, വചീസങ്ഖാരോ ച ഉപ്പജ്ജതീ’’തിആദീസു മനായതനധമ്മായതനാനി കായസങ്ഖാരവചീസങ്ഖാരാ ച ഏകക്ഖണേ ഉപ്പജ്ജന്തി, ന തഥാ കാമരാഗപടിഘാ. കാമരാഗോ ഹി അട്ഠസു ലോഭസഹഗതചിത്തുപ്പാദേസു ഉപ്പജ്ജതി. പടിഘോ ദ്വീസു ദോമനസ്സസഹഗതേസൂതി, നത്ഥി നേസം ഏകക്ഖണേ ഉപ്പത്തി; തസ്മാ ഏത്ഥ ‘നോ’തി പടിസേധോ കത്തബ്ബോ സിയാ. തം അകത്വാ പന ‘ആമന്താ’തി പടിവചനസ്സ ദിന്നത്താ ഹേട്ഠായമകേസു വിയ ഏത്ഥ ഖണപച്ചുപ്പന്നവസേന വത്തമാനവോഹാരം അഗ്ഗഹേത്വാ അഞ്ഞഥാ ഗഹേതബ്ബോ.

കഥം? അപ്പഹീനവസേന. അപ്പഹീനതഞ്ഹി സന്ധായ അയം ‘‘അനുസേതീ’’തി വത്തമാനവോഹാരോ വുത്തോ, ന ഖണപച്ചുപ്പന്നതം. യസ്മാ ച അപ്പഹീനതം സന്ധായ വുത്തോ, തസ്മാ ‘‘യസ്സ കാമരാഗാനുസയോ അനുസേതി, തസ്സ പടിഘാനുസയോ അനുസേതീ’’തി പുച്ഛായ യസ്സ കാമരാഗാനുസയോ അപ്പഹീനോ, ന അനുപ്പത്തിധമ്മതം ആപാദിതോ, തസ്സ പടിഘാനുസയോപി അപ്പഹീനോതി ഏവമത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ. യസ്മാ ച തേസു യസ്സേകോ അപ്പഹീനോ, തസ്സ ഇതരോപി അപ്പഹീനോവ ഹോതി, തസ്മാ ‘‘ആമന്താ’’തി വുത്തം. യദി ഏവം, യം ഉപരി ഉപ്പജ്ജനവാരേ ‘യസ്സ കാമരാഗാനുസയോ ഉപ്പജ്ജതി, തസ്സ പടിഘാനുസയോ ഉപ്പജ്ജതീ’തി പുച്ഛിത്വാ ‘ആമന്താ’തി വുത്തം; തത്ഥ കഥം അത്ഥോ ഗഹേതബ്ബോതി? തത്ഥാപി അപ്പഹീനവസേനേവ ഉപ്പത്തിപച്ചയേ സതി ഉപ്പത്തിയാ അനിവാരിതവസേന വാ. യഥാ ഹി ചിത്തകമ്മാദീനി ആരഭിത്വാ അപരിനിട്ഠിതകമ്മന്താ ചിത്തകാരാദയോ തേസം കമ്മന്താനം അകരണക്ഖണേപി മിത്തസുഹജ്ജാദീഹി ദിട്ഠദിട്ഠട്ഠാനേ ‘‘ഇമേസു ദിവസേസു കിം കരോഥാ’’തി വുത്താ, ‘‘ചിത്തകമ്മം കരോമ, കട്ഠകമ്മം കരോമാ’’തി വദന്തി. തേ കിഞ്ചാപി തസ്മിം ഖണേ ന കരോന്തി അവിച്ഛിന്നകമ്മന്തത്താ പന കതഖണഞ്ച കത്തബ്ബഖണഞ്ച ഉപാദായ കരോന്തിയേവ നാമ ഹോന്തി. ഏവമേവ യമ്ഹി സന്താനേ അനുസയാ അപ്പഹീനാ, യമ്ഹി വാ പന നേസം സന്താനേ ഉപ്പത്തിപച്ചയേ സതി ഉപ്പത്തി അനിവാരിതാ, തത്ഥ അനുപ്പജ്ജനക്ഖണേപി ഉപ്പന്നപുബ്ബഞ്ചേവ കാലന്തരേ ഉപ്പജ്ജനകഞ്ച ഉപാദായ യസ്സ കാമരാഗാനുസയോ ഉപ്പജ്ജതി, തസ്സ പടിഘാനുസയോ ഉപ്പജ്ജതിയേവ നാമാതി ഏവമത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. ഇതോ പരേസുപി ഏവരൂപേസു വിസ്സജ്ജനേസു ഏസേവ നയോ. നോ ച തസ്സാതി ഇദം അനാഗാമിസ്സ കാമരാഗബ്യാപാദാനം അനവസേസതോ പഹീനത്താ വുത്തം. തിണ്ണം പുഗ്ഗലാനന്തി പുഥുജ്ജനസോതാപന്നസകദാഗാമീനം. ദ്വിന്നം പുഗ്ഗലാനന്തി സോതാപന്നസകദാഗാമീനം. പരതോപി ഏവരൂപേസു ഠാനേസു ഏസേവ നയോ.

൧൪. ഓകാസവാരസ്സ പഠമദുതിയപുച്ഛാസു യസ്മാ കാമരാഗാനുസയോ കാമധാതുയാ ദ്വീസു വേദനാസു അനുസേതി, പടിഘാനുസയോ ദുക്ഖവേദനായ; തസ്മാ ‘നോ’തി പടിസേധോ കതോ. തതിയപുച്ഛായം ഉഭിന്നമ്പി കാമധാതുയാ ദ്വീസു വേദനാസു അനുസയനതോ ‘ആമന്താ’തി പടിവചനം ദിന്നം. രൂപധാതുഅരൂപധാതുയാ പന മാനാനുസയസ്സ കാമരാഗാനുസയേന സദ്ധിം അസാധാരണം ഉപ്പത്തിട്ഠാനം. തസ്മാ നോ ച തത്ഥ കാമരാഗാനുസയോതി വുത്തം. ഇമിനാ നയേന സബ്ബേസം ഉപ്പത്തിട്ഠാനവാരം ഓലോകേത്വാ സാധാരണാസാധാരണം ഉപ്പത്തിട്ഠാനം വേദിതബ്ബം.

൨൦. ദുകമൂലകപുച്ഛായം യസ്മാ കാമരാഗപടിഘാനുസയാ നാപി ഏകസ്മിം ഠാനേ ഉപ്പജ്ജന്തി, ന ഏകം ധമ്മം ആരമ്മണം കരോന്തി, തസ്മാ നത്ഥീതി പടിക്ഖേപോ കതോ. അയഞ്ഹേത്ഥ അധിപ്പായോ. യസ്മിം ഇമേ ദ്വേ അനുസയാ അനുസയേയ്യും, തം ഠാനമേവ നത്ഥി. തസ്മാ ‘‘കത്ഥ മാനാനുസയോ അനുസേതീ’’തി അയം പുച്ഛാ അപുച്ഛായേവാതി. അഞ്ഞേസുപി ഏവരൂപേസു ഏസേവ നയോ.

൨൭. പുഗ്ഗലോകാസവാരേ ചതുന്നന്തി പുഥുജ്ജനസോതാപന്നസകദാഗാമിഅനാഗാമീനം.

൩൬. പടിലോമനയേ യസ്സ കാമരാഗാനുസയോ നാനുസേതീതി അയം പുച്ഛാ അനാഗാമിം ഗഹേത്വാ പുച്ഛതി.

൫൬. ദ്വിന്നം പുഗ്ഗലാനം സബ്ബത്ഥ കാമരാഗാനുസയോ നാനുസേതീതി അനാഗാമിഅരഹന്താനം. കാമധാതുയാ തീസു വേദനാസൂതി ച വേദനാഗ്ഗഹണേന വേദനാസമ്പയുത്തകാനമ്പി തേസം വത്ഥാരമ്മണാനമ്പീതി സബ്ബേസമ്പി കാമാവചരധമ്മാനം ഗഹണം വേദിതബ്ബം. അയം അനുസയവാരേ വിനിച്ഛയകഥാ.

അനുസയവാരവണ്ണനാ.

൨. സാനുസയവാരവണ്ണനാ

൬൬-൧൩൧. സാനുസയവാരേ പന യോ കാമരാഗാനുസയേന സാനുസയോതി യഥാ ഏകന്തരികജരാദിരോഗേന ആബാധികോ യാവ തമ്ഹാ രോഗാ ന മുച്ചതി, താവ തസ്സ രോഗസ്സ അനുപ്പത്തിക്ഖണേപി സരോഗോയേവ നാമ ഹോതി. ഏവം സസംകിലേസസ്സ വട്ടഗാമിസത്തസ്സ യാവ അരിയമഗ്ഗേന അനുസയാ സമുഗ്ഘാതം ന ഗച്ഛന്തി, താവ തേസം അനുസയാനം അനുപ്പത്തിക്ഖണേപി സാനുസയോയേവ നാമ ഹോതി. ഏവരൂപം സാനുസയതം സന്ധായ ‘ആമന്താ’തി വുത്തം. സേസമേത്ഥ അനുസയവാരസദിസമേവ.

ഓകാസവാരേ പന ‘‘രൂപധാതുയാ അരൂപധാതുയാ ഏത്ഥ മാനാനുസയേന സാനുസയോ’’തി വുത്തേ താസു ധാതൂസു പുഗ്ഗലസ്സ സാനുസയതാ പഞ്ഞായേയ്യ, അനുസയസ്സ ഉപ്പത്തിട്ഠാനം ന പഞ്ഞായേയ്യ. അനുസയസ്സ ച ഉപ്പത്തിട്ഠാനദസ്സനത്ഥം അയം വാരോ ആരദ്ധോ, തസ്മാ തതോ മാനാനുസയേന സാനുസയോതി വുത്തം. ഏവഞ്ഹി സതി തതോ ധാതുദ്വയതോ ഉപ്പന്നേന മാനാനുസയേന സാനുസയോതി അനുസയസ്സ ഉപ്പത്തിട്ഠാനം ദസ്സിതം ഹോതി. ഇമസ്സ പന പഞ്ഹസ്സ അത്ഥേ അവുത്തേ ആദിപഞ്ഹസ്സ അത്ഥോ പാകടോ ന ഹോതീതി പഠമം ന വുത്തോ, തസ്മാ സോ ഏവം വേദിതബ്ബോ. യതോ കാമരാഗാനുസയേനാതി യതോ ഉപ്പന്നേന കാമരാഗാനുസയേന സാനുസയോ, കിം സോ തതോ ഉപ്പന്നേന പടിഘാനുസയേനപി സാനുസയോതി? യസ്മാ പനേതേ ദ്വേ ഏകസ്മാ ഠാനാ നുപ്പജ്ജന്തി; തസ്മാ ‘‘നോ’’തി പടിസേധോ കതോ. അരഹാ സബ്ബത്ഥാതി അരഹാ സബ്ബധമ്മേസു ഉപ്പജ്ജനകേന കേനചി അനുസയേന നിരാനുസയോതി. ഇമിനാ അത്ഥവസേന നിപ്പദേസട്ഠാനേസു ഭുമ്മവചനമേവ കതന്തി. ഇമിനാ ഉപായേന സബ്ബത്ഥ അത്ഥവിനിച്ഛയോ വേദിതബ്ബോതി.

സാനുസയവാരവണ്ണനാ.

൩. പജഹനവാരവണ്ണനാ

൧൩൨-൧൯൭. പജഹനവാരേ പജഹതീതി തേന തേന മഗ്ഗേന പഹാനപരിഞ്ഞാവസേന പജഹതി, ആയതിം അനുപ്പത്തിധമ്മതം ആപാദേതി. ആമന്താതി അനാഗാമീമഗ്ഗട്ഠം സന്ധായ പടിവചനം. തദേകട്ഠം പജഹതീതി പഹാനേകട്ഠതം സന്ധായ വുത്തം. നോതി അരഹത്തമഗ്ഗട്ഠം സന്ധായ പടിസേധോ.

യതോ കാമരാഗാനുസയം പജഹതീതി യതോ ഉപ്പജ്ജനകം കാമരാഗാനുസയം പജഹതീതി അത്ഥോ. അട്ഠമകോതി അരഹത്തഫലട്ഠതോ പട്ഠായ പച്ചോരോഹനഗണനായ ഗണിയമാനോ സോതാപത്തിമഗ്ഗട്ഠോ അട്ഠമകോ നാമ. ദക്ഖിണേയ്യഗണനായ ഹി അരഹാ അഗ്ഗദക്ഖിണേയ്യത്താ പഠമോ, അരഹത്തമഗ്ഗട്ഠോ ദുതിയോ, അനാഗാമീ തതിയോ…പേ… സോതാപത്തിമഗ്ഗട്ഠോ അട്ഠമോ. സോ ഇധ ‘‘അട്ഠമകോ’’തി വുത്തോ. നാമസഞ്ഞായേവ വാ ഏസാ തസ്സാതി. അനാഗാമിമഗ്ഗസമങ്ഗിഞ്ച അട്ഠമകഞ്ച ഠപേത്വാ അവസേസാതി സദ്ധിം പുഥുജ്ജനേന സേക്ഖാസേക്ഖാ. തേസു ഹി പുഥുജ്ജനോ പഹാനപരിഞ്ഞായ അഭാവേന നപ്പജഹതി. സേസാ തേസം അനുസയാനം പഹീനത്താ. ദ്വിന്നം മഗ്ഗസമങ്ഗീനന്തി ദ്വേ മഗ്ഗസമങ്ഗിനോ ഠപേത്വാതി അത്ഥോ. ഇമിനാ നയേന സബ്ബത്ഥ വിനിച്ഛയോ വേദിതബ്ബോതി.

പജഹനവാരവണ്ണനാ.

൪. പരിഞ്ഞാവാരവണ്ണനാ

൧൯൮-൨൬൩. പരിഞ്ഞാവാരേ പരിജാനാതീതി തീഹി പരിഞ്ഞാഹി പരിജാനാതി. സേസമേത്ഥ ഹേട്ഠാ വുത്തനയമേവ. അയമ്പി ഹി വാരോ പജഹനവാരോ വിയ മഗ്ഗട്ഠാനഞ്ഞേവ വസേന വിസ്സജ്ജിതോതി.

പരിഞ്ഞാവാരവണ്ണനാ.

൫. പഹീനവാരവണ്ണനാ

൨൬൪-൨൭൪. പഹീനവാരേ ഫലട്ഠവസേനേവ ദേസനാ ആരദ്ധാ. അനാഗാമിസ്സ ഹി ഉഭോപേതേ അനുസയാ പഹീനാ, തസ്മാ ‘‘ആമന്താ’’തി വുത്തം.

൨൭൫-൨൯൬. ഓകാസവാരേ യത്ഥ കാമരാഗാനുസയോ പഹീനോ തത്ഥ പടിഘാനുസയോ പഹീനോതി പുച്ഛിത്വാ ന വത്തബ്ബോ പഹീനോതി വാ അപ്പഹീനോതി വാതി വുത്തം തം കസ്മാതി? ഉപ്പത്തിട്ഠാനസ്സ അസാധാരണത്താ. അഞ്ഞം ഹി കാമരാഗാനുസയസ്സ ഉപ്പത്തിട്ഠാനം, അഞ്ഞം പടിഘാനുസയസ്സ. അഭാവിതമഗ്ഗസ്സ ച യത്ഥ അനുസയോ ഉപ്പജ്ജതി, മഗ്ഗേ ഭാവിതേ തത്ഥേവ സോ പഹീനോ നാമ ഹോതി. തത്ഥ യസ്മാ നേവ കാമരാഗാനുസയട്ഠാനേ പടിഘാനുസയോ ഉപ്പജ്ജതി, ന പടിഘാനുസയട്ഠാനേ കാമരാഗാനുസയോ, തസ്മാ തത്ഥ സോ പഹീനോതി വാ അപ്പഹീനോതി വാ ന വത്തബ്ബോ. സോ ഹി യസ്മിം അത്തനോ ഉപ്പത്തിട്ഠാനേ കാമരാഗാനുസയോ പഹീനോ, തസ്മിം അപ്പഹീനത്താ തത്ഥ പഹീനോതി ന വത്തബ്ബോ. യം കാമരാഗാനുസയസ്സ ഉപ്പത്തിട്ഠാനം, തസ്മിം അട്ഠിതത്താ തത്ഥ അപ്പഹീനോതി ന വത്തബ്ബോ.

യത്ഥ കാമരാഗാനുസയോ പഹീനോ, തത്ഥ മാനാനുസയോ പഹീനോതി ഏത്ഥ പന സാധാരണട്ഠാനം സന്ധായ ആമന്താതി വുത്തം. കാമരാഗാനുസയോ ഹി കാമധാതുയാ ദ്വീസു വേദനാസു അനുസേതി. മാനാനുസയോ താസു ചേവ രൂപാരൂപധാതൂസു ച. സോ ഠപേത്വാ അസാധാരണട്ഠാനം സാധാരണട്ഠാനേ തേന സദ്ധിം പഹീനോ നാമ ഹോതി. തസ്മാ ‘ആമന്താ’തി വുത്തം. ഇമിനാ നയേന സബ്ബസ്മിമ്പി ഓകാസവാരേ പഹീനതാ ച നവത്തബ്ബതാ ച വേദിതബ്ബാ. ‘നത്ഥീ’തി ആഗതട്ഠാനേസു പന ഹേട്ഠാ വുത്തസദിസോവ വിനിച്ഛയോ. പുഗ്ഗലോകാസവാരോ, ഓകാസവാരഗതികോയേവ.

൨൯൭-൩൦൭. പടിലോമനയേ യസ്സ കാമരാഗാനുസയോ അപ്പഹീനോതി പുഥുജ്ജനസോതാപന്നസകദാഗാമിവസേന പുച്ഛതി. കിഞ്ചാപി ഹി ഇമേ ദ്വേ അനുസയാ പുഥുജ്ജനതോ പട്ഠായ യാവ അനാഗാമിമഗ്ഗട്ഠാ ഛന്നം പുഗ്ഗലാനം അപ്പഹീനാ. ഇധ പന പരതോ ‘‘തിണ്ണം പുഗ്ഗലാനം ദ്വിന്നം പുഗ്ഗലാന’’ന്തിആദിവചനതോ മഗ്ഗട്ഠാ അനധിപ്പേതാ, തസ്മാ പുഥുജ്ജനസോതാപന്നസകദാഗാമിനോവ സന്ധായ ‘ആമന്താ’തി വുത്തം. ദ്വിന്നം പുഗ്ഗലാനന്തി സോതാപന്നസകദാഗാമീനം. ഇമിനാ നയേന പുഗ്ഗലവാരേ വിനിച്ഛയോ വേദിതബ്ബോ.

൩൦൮-൩൨൯. ഓകാസവാരപുഗ്ഗലോകാസവാരാ പന ഹേട്ഠാ വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബാതി.

പഹീനവാരവണ്ണനാ.

൬. ഉപ്പജ്ജനവാരവണ്ണനാ

൩൩൦. ഉപ്പജ്ജനവാരോ അനുസയവാരസദിസോയേവ.

൭. ധാതുപുച്ഛാവാരവണ്ണനാ

൩൩൨-൩൪൦. ധാതുവാരസ്സ പുച്ഛാവാരേ താവ കതി അനുസയാ അനുസേന്തീതി കതി അനുസയാ സന്താനം അനുഗതാ ഹുത്വാ സയന്തി. കതി അനുസയാ നാനുസേന്തീതി കതി അനുസയാ സന്താനം ന അനുഗതാ ഹുത്വാ സയന്തി. കതി അനുസയാ ഭങ്ഗാതി കതി അനുസയാ അനുസേന്തി നാനുസേന്തീതി ഏവം വിഭജിതബ്ബാതി അത്ഥോ. സേസമേത്ഥ യം വത്തബ്ബം സിയാ, തം ഹേട്ഠാ പാളിവവത്ഥാനേ വുത്തമേവ.

൭. ധാതുവിസ്സജ്ജനാവാരവണ്ണനാ

൩൪൧-൩൪൯. നിദ്ദേസവാരേ പനസ്സ കസ്സചി സത്ത അനുസയാ അനുസേന്തീതി പുഥുജ്ജനവസേന വുത്തം. കസ്സചി പഞ്ചാതി സോതാപന്നസകദാഗാമിവസേന വുത്തം. തേസഞ്ഹി ദിട്ഠാനുസയോ ച വിചികിച്ഛാനുസയോ ച പഹീനാതി പഞ്ചേവ അനുസേന്തി. തത്ഥ യഥാ അനുസയവാരേ ‘‘അനുസേന്തീ’’തി പദസ്സ ഉപ്പജ്ജന്തീതി അത്ഥോ ഗഹിതോ, ഏവമിധ ന ഗഹേതബ്ബോ. കസ്മാ? തസ്മിം ഖണേ അനുപ്പജ്ജനതോ. കാമധാതും ഉപപജ്ജന്തസ്സ ഹി വിപാകചിത്തഞ്ചേവ കമ്മസമുട്ഠാനരൂപഞ്ച ഉപ്പജ്ജതി, അകുസലചിത്തം നത്ഥി. അനുസയാ ച അകുസലചിത്തക്ഖണേ ഉപ്പജ്ജന്തി, ന വിപാകചിത്തക്ഖണേതി തസ്മിം ഖണേ അനുപ്പജ്ജനതോ തഥാ അത്ഥോ ന ഗഹേതബ്ബോ. കഥം പന ഗഹേതബ്ബോതി? യഥാ ലബ്ഭതി തഥാ ഗഹേതബ്ബോ. കഥഞ്ച ലബ്ഭതി? അപ്പഹീനട്ഠേന. യഥാ ഹി രാഗദോസമോഹാനം അപ്പഹീനത്താ. കുസലാബ്യാകതചിത്തസമങ്ഗീ പുഗ്ഗലോ ‘‘സരാഗോ സദോസോ സമോഹോ’’തി വുച്ചതി, ഏവം മഗ്ഗഭാവനായ അപ്പഹീനത്താ പടിസന്ധിക്ഖണേപി തസ്സ തസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ തേ തേ അനുസയാ അനുസേന്തീതി വുച്ചന്തി. ന കേവലഞ്ച വുച്ചന്തി, അപ്പഹീനത്താ പന തേ അനുസേന്തിയേവ നാമാതി വേദിതബ്ബാ.

അനുസയാ ഭങ്ഗാ നത്ഥീതി യസ്സ ഹി യോ അനുസേതി, സോ അനുസേതിയേവ; യോ നാനുസേതി, സോ നാനുസേതിയേവ. അയം അനുസേതി ച നാനുസേതി ച, അയം സിയാ അനുസേതി സിയാ നാനുസേതീതി, ഏവം വിഭജിതബ്ബോ അനുസയോ നാമ നത്ഥി. രൂപധാതും ഉപപജ്ജന്തസ്സ കസ്സചി തയോതി അനാഗാമിവസേന വുത്തം. തസ്സ ഹി കാമരാഗപടിഘദിട്ഠിവിചികിച്ഛാനുസയാ ചത്താരോപി അനവസേസതോ പഹീനാ. ഇതരേ തയോവ അപ്പഹീനാ. തേന വുത്തം – ‘‘കസ്സചി തയോ അനുസയാ അനുസേന്തീ’’തി.

ന കാമധാതുന്തി കാമധാതുയാ പടിസിദ്ധത്താ സേസാ ദ്വേ ധാതുയോ ഉപപജ്ജന്തസ്സാതി അത്ഥോ. സത്തേ വാതി യസ്മാ അരിയസാവകസ്സ രൂപധാതുയാ ചുതസ്സ കാമധാതുയം ഉപപത്തി നാമ നത്ഥി, പുഥുജ്ജനസ്സേവ ഹോതി, തസ്മാ സത്തേവാതി നിയമേത്വാ വുത്തം. ‘‘അരൂപധാതുയാ ചുതസ്സ കാമധാതും ഉപപജ്ജന്തസ്സ സത്തേവാ’’തി ഏത്ഥാപി ഏസേവ നയോ. രൂപധാതുയാ ഉപപത്തി നത്ഥീതി കസ്മാ നത്ഥി? ഉപപത്തിനിപ്ഫാദകസ്സ രൂപാവചരജ്ഝാനസ്സ അഭാവാ. സോ ഹി സബ്ബസോ രൂപസഞ്ഞാനം സമതിക്കമാ തം ധാതും ഉപപന്നോതി നാസ്സ തത്ഥ രൂപാവചരജ്ഝാനം അത്ഥി. തദഭാവാ രൂപധാതുയം ഉപപത്തി നത്ഥീതി വേദിതബ്ബാ. അരൂപധാതുയാ ചുതസ്സ ന കാമധാതുന്തി ഏത്ഥ അരൂപധാതുയേവ അധിപ്പേതാ. ഇമിനാ നയേന സബ്ബവിസ്സജ്ജനേസു അത്ഥോ വേദിതബ്ബോതി.

ധാതുവാരവണ്ണനാ.

അനുസയയമകവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.