൨. പവത്തിവാരവണ്ണനാ

൧൯. പവത്തിവാരേ പനേത്ഥ പച്ചുപ്പന്നകാലേ പുഗ്ഗലവാരസ്സ അനുലോമനയേ ‘‘യസ്സ കായസങ്ഖാരോ ഉപ്പജ്ജതി, തസ്സ വചീസങ്ഖാരോ ഉപ്പജ്ജതീ’’തി കായസങ്ഖാരമൂലകാനി ദ്വേ, വചീസങ്ഖാരമൂലകം ഏകന്തി തീണേവ യമകാനി ലബ്ഭന്തി; താനി ഗഹിതാനേവ. തസ്സ പടിലോമനയേപി ഓകാസവാരാദീസുപി ഏസേവ നയോ. ഏവമേത്ഥ സബ്ബവാരേസു തിണ്ണം തിണ്ണം യമകാനം വസേന യമകഗണനാ വേദിതബ്ബാ.

അത്ഥവിനിച്ഛയേ പനേത്ഥ ഇദം ലക്ഖണം – ഇമസ്മിഞ്ഹി സങ്ഖാരയമകേ ‘‘അസ്സാസപസ്സാസാനം ഉപ്പാദക്ഖണേ വിതക്കവിചാരാനം ഉപ്പാദക്ഖണേ’’തിആദിവചനതോ പച്ചുപ്പന്നാദികാലഭേദോ പവത്തിവസേനാപി ഗഹേതബ്ബോ, ന ചുതിപടിസന്ധിവസേനേവ. ‘‘ദുതിയജ്ഝാനേ തതിയജ്ഝാനേ തത്ഥ കായസങ്ഖാരോ ഉപ്പജ്ജതീ’’തിആദിവചനതോ ച ഝാനമ്പി ഓകാസവസേന ഗഹിതന്തി വേദിതബ്ബം. ഏവമേത്ഥ യം യം ലബ്ഭതി, തസ്സ തസ്സ വസേന അത്ഥവിനിച്ഛയോ വേദിതബ്ബോ.

തത്രിദം നയമുഖം – വിനാ വിതക്കവിചാരേഹീതി ദുതിയതതിയജ്ഝാനവസേന വുത്തം. തേസന്തി തേസം ദുതിയതതിയജ്ഝാനസമങ്ഗീനം. കാമാവചരാനന്തി കാമാവചരേ ഉപ്പന്നസത്താനം. രൂപാവചരദേവാനം പന അസ്സാസപസ്സാസാ നത്ഥി. അരൂപാവചരാനം രൂപമേവ നത്ഥി. വിനാ അസ്സാസപസ്സാസേഹീതി രൂപാരൂപഭവേസു നിബ്ബത്തസത്താനം വിതക്കവിചാരുപ്പത്തിം സന്ധായ വുത്തം.

൨൧. പഠമജ്ഝാനേ കാമാവചരേതി കാമാവചരഭൂമിയം ഉപ്പന്നേ പഠമജ്ഝാനേ. അങ്ഗമത്തവസേന ചേത്ഥ പഠമജ്ഝാനം ഗഹേതബ്ബം, ന അപ്പനാവസേനേവ. അനപ്പനാപത്തേപി ഹി സവിതക്കസവിചാരചിത്തേ ഇദം സങ്ഖാരദ്വയം ഉപ്പജ്ജതേവ.

൨൪. ചിത്തസ്സ ഭങ്ഗക്ഖണേതി ഇദം കായസങ്ഖാരസ്സ ഏകന്തചിത്തസമുട്ഠാനത്താ വുത്തം. ഉപ്പജ്ജമാനമേവ ഹി ചിത്തം രൂപം വാ അരൂപം വാ സമുട്ഠാപേതി, ന ഭിജ്ജമാനം.

൩൭. സുദ്ധാവാസാനം ദുതിയേ ചിത്തേ വത്തമാനേതി പടിസന്ധിതോ ദുതിയേ ഭവങ്ഗചിത്തേ. കാമഞ്ചേതം പടിസന്ധിചിത്തേപി വത്തമാനേ തേസം തത്ഥ നുപ്പജ്ജിത്ഥേവ. യാവ പന അബ്ബോകിണ്ണം വിപാകചിത്തം വത്തതി, താവ നുപ്പജ്ജിത്ഥേവ നാമാതി ദസ്സനത്ഥമേതം വുത്തം. യസ്സ വാ ഝാനസ്സ വിപാകചിത്തേന തേ നിബ്ബത്താ, തം സതസോപി സഹസ്സസോപി ഉപ്പജ്ജമാനം പഠമചിത്തമേവ. വിപാകചിത്തേന പന വിസദിസം ഭവനികന്തിയാ ആവജ്ജനചിത്തം ദുതിയചിത്തം നാമ. തം സന്ധായേതം വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം.

൪൪. പച്ഛിമചിത്തസമങ്ഗീനന്തി സബ്ബപച്ഛിമേന അപ്പടിസന്ധികചിത്തേന സമങ്ഗീഭൂതാനം ഖീണാസവാനം. അവിതക്കഅവിചാരം പച്ഛിമചിത്തന്തി രൂപാവചരാനം ദുതിയജ്ഝാനികാദിചുതിചിത്തവസേന, അരൂപാവചരാനഞ്ച ചതുത്ഥജ്ഝാനികചുതിചിത്തവസേനേതം വുത്തം. തേസന്തി തേസം പച്ഛിമചിത്തസമങ്ഗീആദീനം.

൭൯. യസ്സ കായസങ്ഖാരോ നിരുജ്ഝതി, തസ്സ ചിത്തസങ്ഖാരോ നിരുജ്ഝതീതി ഏത്ഥ നിയമതോ കായസങ്ഖാരസ്സ ചിത്തസങ്ഖാരേന സദ്ധിം ഏകക്ഖണേ നിരുജ്ഝനതോ ആമന്താതി പടിവചനം ദിന്നം. ന ചിത്തസങ്ഖാരസ്സ കായസങ്ഖാരേന സദ്ധിം. കിം കാരണാ? ചിത്തസങ്ഖാരോ ഹി കായസങ്ഖാരേന വിനാപി ഉപ്പജ്ജതി ച നിരുജ്ഝതി ച. കായസങ്ഖാരോ പന ചിത്തസമുട്ഠാനോ അസ്സാസപസ്സാസവാതോ. ചിത്തസമുട്ഠാനരൂപഞ്ച ചിത്തസ്സ ഉപ്പാദക്ഖണേ ഉപ്പജ്ജിത്വാ യാവ അഞ്ഞാനി സോളസചിത്താനി ഉപ്പജ്ജന്തി, താവ തിട്ഠതി. തേസം സോളസന്നം സബ്ബപച്ഛിമേന സദ്ധിം നിരുജ്ഝതീതി യേന ചിത്തേന സദ്ധിം ഉപ്പജ്ജതി, തതോ പട്ഠായ സത്തരസമേന സദ്ധിം നിരുജ്ഝതി. ന കസ്സചി ചിത്തസ്സ ഉപ്പാദക്ഖണേ വാ ഠിതിക്ഖണേ വാ നിരുജ്ഝതി, നാപി ഠിതിക്ഖണേ വാ ഭങ്ഗക്ഖണേ വാ ഉപ്പജ്ജതി. ഏസാ ചിത്തസമുട്ഠാനരൂപസ്സ ധമ്മതാതി നിയമതോ ചിത്തസങ്ഖാരേന സദ്ധിം ഏകക്ഖണേ നിരുജ്ഝനതോ ആമന്താതി വുത്തം. യം പന വിഭങ്ഗപ്പകരണസ്സ സീഹളട്ഠകഥായം ‘‘ചിത്തസമുട്ഠാനം രൂപം സത്തരസമസ്സ ചിത്തസ്സ ഉപ്പാദക്ഖണേ നിരുജ്ഝതീ’’തി വുത്തം, തം ഇമായ പാളിയാ വിരൂജ്ഝതി. അട്ഠകഥാതോ ച പാളിയേവ ബലവതരാതി പാളിയം വുത്തമേവ പമാണം.

൧൨൮. യസ്സ കായസങ്ഖാരോ ഉപ്പജ്ജതി, തസ്സ വചീസങ്ഖാരോ നിരുജ്ഝതീതി ഏത്ഥ യസ്മാ കായസങ്ഖാരോ ചിത്തസ്സ ഉപ്പാദക്ഖണേ ഉപ്പജ്ജതി, ന ച തസ്മിം ഖണേ വിതക്കവിചാരാ നിരുജ്ഝന്തി, തസ്മാ നോതി പടിസേധോ കതോതി. ഇമിനാ നയമുഖേന സബ്ബത്ഥ അത്ഥവിനിച്ഛയോ വേദിതബ്ബോ. പരിഞ്ഞാവാരോ പാകതികോയേവാതി.

പവത്തിവാരവണ്ണനാ.

സങ്ഖാരയമകവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.