൨. പവത്തിവാരവണ്ണനാ

൫൦-൨൦൫. ഇദാനി യസ്സ രൂപക്ഖന്ധോതിആദിനാ നയേന പവത്തിവാരോ ആരദ്ധോ. കസ്മാ പനേത്ഥ ഉദ്ദേസവാരോ ന വുത്തോതി? ഹേട്ഠാ ദസ്സിതനയത്താ. പണ്ണത്തിവാരസ്മിഞ്ഹി ഉദ്ദേസവാരേ നയോ ദസ്സിതോ. തേന പന നയേന സക്കാ സോ ഇധ അവുത്തോപി ജാനിതുന്തി തം അവത്വാ നിദ്ദേസവാരോവ ആരദ്ധോ. ഇമസ്മിം പന പവത്തിവാരസങ്ഖാതേ മഹാവാരേ ഉപ്പാദവാരോ, നിരോധവാരോ, ഉപ്പാദനിരോധവാരോതി തയോ അന്തരവാരാ ഹോന്തി. തേസു പഠമോ ധമ്മാനം ഉപ്പാദലക്ഖണസ്സ ദീപിതത്താ ഉപ്പാദവാരോതി വുച്ചതി. ദുതിയോ തേസഞ്ഞേവ നിരോധലക്ഖണസ്സ ദീപിതത്താ നിരോധവാരോതി വുച്ചതി. തതിയോ ഉഭിന്നമ്പി ലക്ഖണാനം ദീപിതത്താ ഉപ്പാദനിരോധവാരോതി വുച്ചതി. ഉപ്പാദവാരേന ചേത്ഥ ധമ്മാനം ഉപ്പജ്ജനാകാരോവ ദീപിതോ. നിരോധവാരേന ‘ഉപ്പന്നം നാമ നിച്ചം നത്ഥീ’തി തേസഞ്ഞേവ അനിച്ചതാ ദീപിതാ. ഉപ്പാദനിരോധവാരേന തദുഭയം.

തത്ഥ ഉപ്പാദവാരേ താവ തിണ്ണം അദ്ധാനം വസേന ഛ കാലഭേദാ ഹോന്തി – പച്ചുപ്പന്നോ, അതീതോ, അനാഗതോ, പച്ചുപ്പന്നേനാതീതോ, പച്ചുപ്പന്നേനാനാഗതോ, അതീതേനാനാഗതോതി. തേസു ‘യസ്സ രൂപക്ഖന്ധോ ഉപ്പജ്ജതീ’തി പച്ചുപ്പന്നാഭിധാനവസേന പച്ചുപ്പന്നോ വേദിതബ്ബോ. സോ പച്ചുപ്പന്നാനം ധമ്മാനം പച്ചക്ഖതോ ഗഹേതബ്ബത്താ അതിവിയ സുവിഞ്ഞേയ്യോതി പഠമം വുത്തോ. യസ്സ രൂപക്ഖന്ധോ ഉപ്പജ്ജിത്ഥാതി അതീതാഭിധാനവസേന അതീതോ വേദിതബ്ബോ. സോ പച്ചക്ഖതോ അനുഭൂതപുബ്ബാനം അതീതധമ്മാനം അനുമാനേന അനാഗതേഹി സുവിഞ്ഞേയ്യതരത്താ ദുതിയം വുത്തോ. യസ്സ രൂപക്ഖന്ധോ ഉപ്പജ്ജിസ്സതീതി അനാഗതാഭിധാനവസേന അനാഗതോ വേദിതബ്ബോ. സോ പച്ചക്ഖതോ ച അനുഭൂതപുബ്ബവസേന ച ഗഹിതധമ്മാനുമാനേന ‘അനാഗതേപി ഏവരൂപാ ധമ്മാ ഉപ്പജ്ജിസ്സന്തീ’തി ഗഹേതബ്ബതോ തതിയം വുത്തോ.

യസ്സ രൂപക്ഖന്ധോ ഉപ്പജ്ജതി, തസ്സ വേദനാക്ഖന്ധോ ഉപ്പജ്ജിത്ഥാതി പച്ചുപ്പന്നേന സദ്ധിം അതീതാഭിധാനവസേന പച്ചുപ്പന്നേനാതീതോ വേദിതബ്ബോ. സോ മിസ്സകേസു തീസു സുവിഞ്ഞേയ്യതരത്താ ചതുത്ഥം വുത്തോ. യസ്സ രൂപക്ഖന്ധോ ഉപ്പജ്ജതി തസ്സ വേദനാക്ഖന്ധോ ഉപ്പജ്ജിസ്സതീതി പച്ചുപ്പന്നേന സദ്ധിം അനാഗതാഭിധാനവസേന പച്ചുപ്പന്നേനാനാഗതോ വേദിതബ്ബോ. സോ പച്ചക്ഖതോ ഗഹേതബ്ബാനം ധമ്മാനം അത്ഥിതായ അത്ഥതോ സുവിഞ്ഞേയ്യതരോതി പഞ്ചമം വുത്തോ. യസ്സ രൂപക്ഖന്ധോ ഉപ്പജ്ജിത്ഥ, തസ്സ വേദനാക്ഖന്ധോ ഉപ്പജ്ജിസ്സതീതി അതീതേന സദ്ധിം അനാഗതാഭിധാനവസേന അതീതേനാനാഗതോ വേദിതബ്ബോ. സോ പുരിമേഹി ദുവിഞ്ഞേയ്യോതി ഛട്ഠം വുത്തോ.

ഏവമേതേസു ഛസു കാലഭേദേസു യ്വായം പഠമോ പച്ചുപ്പന്നോ, തത്ഥ പുഗ്ഗലതോ, ഓകാസതോ, പുഗ്ഗലോകാസതോതി തയോ വാരാ ഹോന്തി. തേസു യസ്സാതി പുഗ്ഗലവസേന ഖന്ധാനം ഉപ്പത്തിദീപനോ പുഗ്ഗലവാരോ. യത്ഥാതി ഓകാസവസേന ഖന്ധാനം ഉപ്പത്തിദീപനോ ഓകാസവാരോ. യസ്സ യത്ഥാതി പുഗ്ഗലോകാസവസേന ഖന്ധാനം ഉപ്പത്തിദീപനോ പുഗ്ഗലോകാസവാരോ. ഇമേ പന തയോപി വാരാ പഠമം അനുലോമനയേന നിദ്ദിസിത്വാ പച്ഛാ പടിലോമനയേന നിദ്ദിട്ഠാ. തേസു ‘ഉപ്പജ്ജതി’ ‘ഉപ്പജ്ജിത്ഥ,’ ‘ഉപ്പജ്ജിസ്സതീ’തി വചനതോ ഉപ്പത്തിദീപനോ അനുലോമനയോ. ‘നുപ്പജ്ജതി’, ‘നുപ്പജ്ജിത്ഥ,’ ‘നുപ്പജ്ജിസ്സതീ’തി വചനതോ അനുപ്പത്തിദീപനോ പടിലോമനയോ.

തത്ഥ പച്ചുപ്പന്നകാലേ താവ പുഗ്ഗലവാരസ്സ അനുലോമനയേ ‘‘യസ്സ രൂപക്ഖന്ധോ ഉപ്പജ്ജതി, തസ്സ വേദനാക്ഖന്ധോ ഉപ്പജ്ജതി. യസ്സ വാ പന വേദനാക്ഖന്ധോ ഉപ്പജ്ജതി, തസ്സ രൂപക്ഖന്ധോ ഉപ്പജ്ജതി. യസ്സ രൂപക്ഖന്ധോ ഉപ്പജ്ജതി, തസ്സ സഞ്ഞാക്ഖന്ധോ സങ്ഖാരക്ഖന്ധോ, വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ, ഉപ്പജ്ജതി. യസ്സ വാ പന വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ ഉപ്പജ്ജതി, തസ്സ രൂപക്ഖന്ധോ ഉപ്പജ്ജതീ’’തി ഏവം രൂപക്ഖന്ധമൂലകാനി ചത്താരി യമകാനി; ‘‘യസ്സ വേദനാക്ഖന്ധോ ഉപ്പജ്ജതി, തസ്സ സഞ്ഞാക്ഖന്ധോ ഉപ്പജ്ജതീ’’തിആദിനാ നയേന വേദനാക്ഖന്ധമൂലകാനി തീണി; സഞ്ഞാക്ഖന്ധമൂലകാനി ദ്വേ; സങ്ഖാരക്ഖന്ധമൂലകം ഏകന്തി അഗ്ഗഹിതഗ്ഗഹണേന ദസ യമകാനി ഹോന്തി.

തത്ഥ രൂപക്ഖന്ധമൂലകേസു ചതൂസു ആദിതോ ഏകമേവ വിസ്സജ്ജിതം. സേസാനി തേന സദിസവിസ്സജ്ജനാനീതി തന്തിയാ ലഹുഭാവത്ഥം സങ്ഖിത്താനി. വേദനാക്ഖന്ധാദിമൂലകേസുപി ‘ആമന്താ’തി ഏകസദിസമേവ വിസ്സജ്ജനം. തസ്മാ താനിപി തന്തിയാ ലഹുഭാവത്ഥം സങ്ഖിത്താനേവാതി ഏവമേതാനി പച്ചുപ്പന്നകാലേ പുഗ്ഗലവാരേ അനുലോമനയേ ഏകയമകവിസ്സജ്ജനേനേവ ദസ യമകാനി വിസ്സജ്ജിതാനി നാമ ഹോന്തീതി വേദിതബ്ബാനി. യഥാ ച പുഗ്ഗലവാരേ ദസ, ഏവം ഓകാസവാരേ ദസ, പുഗ്ഗലോകാസവാരേ ദസാതി പച്ചുപ്പന്നകാലേ തീസു വാരേസു അനുലോമനയേ തിംസ യമകാനി ഹോന്തി. യഥാ ച അനുലോമനയേ, ഏവം പടിലോമനയേപീതി സബ്ബാനിപി പച്ചുപ്പന്നകാലേ സട്ഠി യമകാനി ഹോന്തി. തേസു വീസപുച്ഛാസതം, ചത്താരീസാനി ച ദ്വേ അത്ഥസതാനി ഹോന്തീതി വേദിതബ്ബാനി. ഏവം സേസേസുപി പഞ്ചസു കാലഭേദേസു പുഗ്ഗലാദിഭേദതോ അനുലോമപടിലോമനയവസേന ഛ ഛ വാരാ. ഏകേകസ്മിം വാരേ ദസ ദസ കത്വാ സട്ഠി സട്ഠി യമകാനീതി തീണി യമകസതാനി. താനി പുരിമേഹി സദ്ധിം സട്ഠാധികാനി തീണി യമകസതാനി, വീസാധികാനി സത്തപുച്ഛാസതാനി, ചത്താരീസാനി ച ചുദ്ദസ അത്ഥസതാനി ഹോന്തി. ഇദം താവ ഉപ്പാദവാരേ പാളിവവത്ഥാനം. യഥാ ച ഉപ്പാദവാരേ, തഥാ നിരോധവാരേപി, ഉപ്പാദനിരോധവാരേപീതി സബ്ബസ്മിമ്പി പവത്തിമഹാവാരേ അസീതി യമകസഹസ്സം, സട്ഠിസതാധികാനി ദ്വേ പുച്ഛാസഹസ്സാനി, വീസം തിസതാധികാനി ച ചത്താരി അത്ഥസഹസ്സാനി വേദിതബ്ബാനി.

പാളി പന ഉപ്പാദവാരേ നിരോധവാരേ ച തീസു അസമ്മിസ്സകകാലഭേദേസു തസ്മിം തസ്മിം വാരേ ഏകേകമേവ യമകം വിസ്സജ്ജേത്വാ സങ്ഖിത്താ. തീസു മിസ്സകകാലഭേദേസു ‘യസ്സ വേദനാക്ഖന്ധോ ഉപ്പജ്ജതി, തസ്സ സഞ്ഞാക്ഖന്ധോ ഉപ്പജ്ജിത്ഥാ’തിആദിനാ നയേന വേദനാക്ഖന്ധാദിമൂലകേസുപി ഏകം യമകം വിസ്സജ്ജിതം. ഉപ്പാദനിരോധവാരേ പന ഛസുപി കാലഭേദേസു തം വിസ്സജ്ജിതമേവ. സേസാനി തേന സമാനവിസ്സജ്ജനത്താ സങ്ഖിത്താനീതി. ഇദം സകലേപി പവത്തിമഹാവാരേ പാളിവവത്ഥാനം.

അത്ഥവിനിച്ഛയത്ഥം പനസ്സ ഇദം ലക്ഖണം വേദിതബ്ബം – ഇമസ്മിഞ്ഹി പവത്തിമഹാവാരേ ചതുന്നം പഞ്ഹാനം പഞ്ച വിസ്സജ്ജനാനി സത്തവീസതിയാ ഠാനേസു പക്ഖിപിത്വാ അത്ഥവിനിച്ഛയോ വേദിതബ്ബോ. തത്ഥ പുരേപഞ്ഹോ, പച്ഛാപഞ്ഹോ, പരിപുണ്ണപഞ്ഹോ, മോഘപഞ്ഹോതി ഇമേ ചത്താരോ പഞ്ഹാ നാമ. ഏകേകസ്മിഞ്ഹി യമകേ ദ്വേ ദ്വേ പുച്ഛാ. ഏകേകപുച്ഛായപി ദ്വേ ദ്വേ പദാനി. തത്ഥ യായ പുച്ഛായ വിസ്സജ്ജനേ ഏകേനേവ പദേന ഗഹിതക്ഖന്ധസ്സ ഉപ്പാദോ വാ നിരോധോ വാ ലബ്ഭതി, അയം പുരേപഞ്ഹോ നാമ. യായ പന പുച്ഛായ വിസ്സജ്ജനേ ദ്വീഹിപി പദേഹി ഗഹിതക്ഖന്ധാനം ഉപ്പാദോ വാ നിരോധോ വാ ലബ്ഭതി, അയം പച്ഛാപഞ്ഹോ നാമ. യായ പന പുച്ഛായ വിസ്സജ്ജനേ ഏകേനപി പദേന ഗഹിതക്ഖന്ധസ്സ ദ്വീഹിപി പദേഹി ഗഹിതക്ഖന്ധാനം ഉപ്പാദോ വാ, നിരോധോ വാ ലബ്ഭതി, അയം പരിപുണ്ണപഞ്ഹോ നാമ. യായ പന പുച്ഛായ വിസ്സജ്ജനേ പടിക്ഖേപോ വാ, പടിസേധോ വാ ലബ്ഭതി, അയം മോഘപഞ്ഹോ നാമ. യസ്മാ പനേസ അദസ്സിയമാനോ ന സക്കാ ജാനിതും, തസ്മാ നം ദസ്സയിസ്സാമ.

‘യത്ഥ രൂപക്ഖന്ധോ നുപ്പജ്ജതി, തത്ഥ വേദനാക്ഖന്ധോ നുപ്പജ്ജതീ’തി പുച്ഛായ താവ ഉപ്പജ്ജതീതി ഇമസ്മിം വിസ്സജ്ജനേ ഏകേനേവ പദേന ഗഹിതസ്സ വേദനാക്ഖന്ധസ്സ ഉപ്പാദോ ലബ്ഭതി, ഇതി അയഞ്ചേവ അഞ്ഞോ ച ഏവരൂപോ പഞ്ഹോ പുരേപഞ്ഹോതി വേദിതബ്ബോ. ‘യസ്സ രൂപക്ഖന്ധോ ഉപ്പജ്ജിത്ഥ, തസ്സ വേദനാക്ഖന്ധോ ഉപ്പജ്ജിത്ഥാ’തി പുച്ഛായ പന ‘ആമന്താ’തി ഇമസ്മിം വിസ്സജ്ജനേ ദ്വീഹി പദേഹി ഗഹിതാനം രൂപവേദനാക്ഖന്ധാനം യസ്സ കസ്സചി സത്തസ്സ അതീതേ ഉപ്പാദോ ലബ്ഭതി. ഇതി അയഞ്ചേവ അഞ്ഞോ ച ഏവരൂപോ പഞ്ഹോ പച്ഛാപഞ്ഹോതി വേദിതബ്ബോ.

‘യസ്സ രൂപക്ഖന്ധോ ഉപ്പജ്ജതി, തസ്സ വേദനാക്ഖന്ധോ ഉപ്പജ്ജതീ’തി ഇമായ പന പഠമപുച്ഛായ ‘അസഞ്ഞസത്തം ഉപപജ്ജന്താന’ന്തിആദികേ ഇമസ്മിം വിസ്സജ്ജനേ ‘അസഞ്ഞസത്തം ഉപപജ്ജന്താനം തേസം രൂപക്ഖന്ധോ ഉപ്പജ്ജതി, നോ ച തേസം വേദനാക്ഖന്ധോ ഉപ്പജ്ജതീ’തി ഇമസ്മിം കോട്ഠാസേ ഏകേനേവ പദേന ഗഹിതസ്സ രൂപക്ഖന്ധസ്സപി ഉപ്പാദോ ലബ്ഭതി. ‘പഞ്ചവോകാരം ഉപപജ്ജന്താനം തേസം രൂപക്ഖന്ധോ ച ഉപ്പജ്ജതി വേദനാക്ഖന്ധോ ച ഉപ്പജ്ജതീ’തി ഇമസ്മിം കോട്ഠാസേ ദ്വീഹിപി പദേഹി സങ്ഗഹിതാനം രൂപവേദനാക്ഖന്ധാനമ്പി ഉപ്പാദോ ലബ്ഭതി. ഇതി അയഞ്ചേവ അഞ്ഞോ ച ഏവരൂപോ പഞ്ഹോ പരിപുണ്ണപഞ്ഹോതി വേദിതബ്ബോ. പുരേപച്ഛാപഞ്ഹോതിപി ഏതസ്സേവ നാമം. ഏതസ്സ ഹി വിസ്സജ്ജനേ പുരിമകോട്ഠാസേ ഏകേന പദേന സങ്ഗഹിതസ്സ രൂപക്ഖന്ധസ്സേവ ഉപ്പാദോ ദസ്സിതോ. ദുതിയകോട്ഠാസേ ദ്വീഹി പദേഹി സങ്ഗഹിതാനം രൂപവേദനാക്ഖന്ധാനം. ഇമിനായേവ ച ലക്ഖണേന യത്ഥ ഏകേന പദേന സങ്ഗഹിതസ്സ ഖന്ധസ്സ ഉപ്പാദോ വാ നിരോധോ വാ ലബ്ഭതി, സോ പുരേപഞ്ഹോതി വുത്തോ. യത്ഥ ദ്വീഹിപി പദേഹി സങ്ഗഹിതാനം ഖന്ധാനം ഉപ്പാദോ വാ നിരോധോ വാ ലബ്ഭതി, സോ പച്ഛാപഞ്ഹോതി വുത്തോ.

‘യസ്സ രൂപക്ഖന്ധോ നുപ്പജ്ജിത്ഥ, തസ്സ വേദനാക്ഖന്ധോ നുപ്പജ്ജിത്ഥാ’തി ഇമായ പന പുച്ഛായ ‘നത്ഥീ’തി ഇമസ്മിം വിസ്സജ്ജനേ പടിക്ഖേപോ ലബ്ഭതി. ‘യസ്സ രൂപക്ഖന്ധോ ഉപ്പജ്ജതി, തസ്സ വേദനാക്ഖന്ധോ നിരുജ്ഝതീ’തി പുച്ഛായ ‘നോ’തി ഇമസ്മിം വിസ്സജ്ജനേ പടിസേധോ ലബ്ഭതി. തസ്മാ അയഞ്ചേവ ദുവിധോ അഞ്ഞോ ച ഏവരൂപോ പഞ്ഹോ മോഘപഞ്ഹോതി വേദിതബ്ബോ. തുച്ഛപഞ്ഹോതിപി വുച്ചതി. ഏവം താവ ചത്താരോ പഞ്ഹാ വേദിതബ്ബാ.

പാളിഗതിയാ വിസ്സജ്ജനം, പടിവചനവിസ്സജ്ജനം, സരൂപദസ്സനേന വിസ്സജ്ജനം, പടിക്ഖേപേന വിസ്സജ്ജനം, പടിസേധേന വിസ്സജ്ജനന്തി ഇമാനി പന പഞ്ച വിസ്സജ്ജനാനി നാമ. തത്ഥ യം വിസ്സജ്ജനം പാളിപദമേവ ഹുത്വാ അത്ഥം വിസ്സജ്ജേതി, ഇദം പാളിഗതിയാ വിസ്സജ്ജനം നാമ. തം പുരേപഞ്ഹേ ലബ്ഭതി. ‘യത്ഥ രൂപക്ഖന്ധോ നുപ്പജ്ജതി തത്ഥ വേദനാക്ഖന്ധോ നുപ്പജ്ജതീ’തി ഹി പഞ്ഹേ ‘ഉപ്പജ്ജതീ’തി ഇദം വിസ്സജ്ജനം പാളിപദമേവ ഹുത്വാ അത്ഥം വിസ്സജ്ജയമാനം ഗതം, തസ്മാ ഏവരൂപേസു ഠാനേസു പാളിഗതിയാ വിസ്സജ്ജനം വേദിതബ്ബം. യം പന വിസ്സജ്ജനം പടിവചനഭാവേന അത്ഥം വിസ്സജ്ജേതി, ഇദം പടിവചനവിസ്സജ്ജനം നാമ. തം പച്ഛാപഞ്ഹേ ലബ്ഭതി. ‘യസ്സ രൂപക്ഖന്ധോ ഉപ്പജ്ജിത്ഥ, തസ്സ വേദനാക്ഖന്ധോ ഉപ്പജ്ജിത്ഥാ’തി ഹി പഞ്ഹേ ‘ആമന്താ’തി ഇദം വിസ്സജ്ജനം പടിവചനവസേനേവ അത്ഥം വിസ്സജ്ജയമാനം ഗതം, തസ്മാ ഏവരൂപേസു ഠാനേസു പടിവചനവിസ്സജ്ജനം വേദിതബ്ബം. യം വിസ്സജ്ജനം സരൂപേന ദസ്സേത്വാ അത്ഥം വിസ്സജ്ജേതി; ഇദം സരൂപദസ്സനേന വിസ്സജ്ജനം നാമ. തം പരിപുണ്ണപഞ്ഹേ ലബ്ഭതി. ‘യസ്സ രൂപക്ഖന്ധോ ഉപ്പജ്ജതി; തസ്സ വേദനാക്ഖന്ധോ ഉപ്പജ്ജതീ’തി ഹി പഞ്ഹേ ‘അസഞ്ഞസത്തം ഉപപജ്ജന്താന’ന്തി ഇദം വിസ്സജ്ജനം ‘ഇമേസം രൂപക്ഖന്ധോ ഉപ്പജ്ജതി, നോ ച വേദനാക്ഖന്ധോ, ഇമേസം രൂപക്ഖന്ധോ ച ഉപ്പജ്ജതി, വേദനാക്ഖന്ധോ ചാ’തി സരൂപദസ്സനേനേവ അത്ഥം വിസ്സജ്ജയമാനം ഗതം. തസ്മാ ഏവരൂപേസു ഠാനേസു സരൂപദസ്സനേന വിസ്സജ്ജനം വേദിതബ്ബം. യം പന വിസ്സജ്ജനം തഥാരൂപസ്സ അത്ഥസ്സാഭാവതോ അത്ഥപടിക്ഖേപേന പഞ്ഹം വിസ്സജ്ജേതി, ഇദം പടിക്ഖേപേന വിസ്സജ്ജനം നാമ. യം തഥാരൂപസ്സ അത്ഥസ്സ ഏകക്ഖണേ അലാഭതോ അത്ഥപടിസേധനേന പഞ്ഹം വിസ്സജ്ജേതി, ഇദം പടിസേധേന വിസ്സജ്ജനം നാമ. തം മോഘപഞ്ഹേ ലബ്ഭതി. ‘യസ്സ രൂപക്ഖന്ധോ നുപ്പജ്ജിത്ഥ, തസ്സ വേദനാക്ഖന്ധോ നുപ്പജ്ജിത്ഥാ’തി ഹി പഞ്ഹേ ‘നത്ഥീ’തി ഇദം വിസ്സജ്ജനം; ഏവരൂപോ നാമ സത്തോ നത്ഥീതി അത്ഥപടിക്ഖേപേന പഞ്ഹം വിസ്സജ്ജയമാനം ഗതം; തസ്മാ ഏവരൂപേസു ഠാനേസു പടിക്ഖേപേന വിസ്സജ്ജനം വേദിതബ്ബം. ‘യസ്സ രൂപക്ഖന്ധോ ഉപ്പജ്ജതി, തസ്സ വേദനാക്ഖന്ധോ നിരുജ്ഝതീ’തി പഞ്ഹേ പന ‘നോ’തി ഇദം വിസ്സജ്ജനം ഏകസ്മിം പടിസന്ധിക്ഖണേ ഉപ്പാദേന സദ്ധിം നിരോധോ നാമ ന ലബ്ഭതീതി അത്ഥപടിസേധനേന പഞ്ഹം വിസ്സജ്ജയമാനം ഗതം, തസ്മാ ഏവരൂപേസു ഠാനേസു പടിസേധേന വിസ്സജ്ജനം വേദിതബ്ബം.

ഇദാനി ഇമേ ചത്താരോ പഞ്ഹാ, ഇമാനി ച പഞ്ച വിസ്സജ്ജനാനി, യേസു സത്തവീസതിയാ ഠാനേസു പക്ഖിപിതബ്ബാനി, താനി ഏവം വേദിതബ്ബാനി – അസഞ്ഞസത്തം ഉപപജ്ജന്താനന്തി ഏകം ഠാനം, അസഞ്ഞസത്തേ തത്ഥാതി ഏകം, അസഞ്ഞസത്താനന്തി ഏകം; അസഞ്ഞസത്താ ചവന്താനന്തി ഏകം; അരൂപം ഉപപജ്ജന്താനന്തി ഏകം, അരൂപേ തത്ഥാതി ഏകം, അരൂപാനന്തി ഏകം, അരൂപാ ചവന്താനന്തി ഏകം, അരൂപേ പച്ഛിമഭവികാനന്തി ഏകം, അരൂപേ പരിനിബ്ബന്താനന്തി ഏകം; യേ ച അരൂപം ഉപപജ്ജിത്വാ പരിനിബ്ബായിസ്സന്തീതി ഏകം; പഞ്ചവോകാരം ഉപപജ്ജന്താനന്തി ഏകം, പഞ്ചവോകാരേ തത്ഥാതി ഏകം, പഞ്ചവോകാരാനന്തി ഏകം പഞ്ചവോകാരാ ചവന്താനന്തി ഏകം, പഞ്ചവോകാരേ പച്ഛിമഭവികാനന്തി ഏകം, പഞ്ചവോകാരേ പരിനിബ്ബന്താനന്തി ഏകം; സുദ്ധാവാസം ഉപപജ്ജന്താനന്തി ഏകം, സുദ്ധാവാസേ തത്ഥാതി ഏകം, സുദ്ധാവാസാനന്തി ഏകം, സുദ്ധാവാസേ പരിനിബ്ബന്താനന്തി ഏകം; സബ്ബേസം ഉപപജ്ജന്താനന്തി ഏകം, സബ്ബേസം ചവന്താനന്തി ഏകം; സബ്ബസാധാരണവസേന പച്ഛിമഭവികാനന്തി ഏകം, പരിനിബ്ബന്താനന്തി ഏകം, ചതുവോകാരം പഞ്ചവോകാരം ഉപപജ്ജന്താനന്തി ഏകം, ചവന്താനന്തി ഏകം. ഏവം ഇമേസം ചതുന്നം പഞ്ഹാനം ഇമാനി പഞ്ച വിസ്സജ്ജനാനി ഇമേസു സത്തവീസതിയാ ഠാനേസു പക്ഖിപിത്വാ ഇമസ്മിം പവത്തിമഹാവാരേ അത്ഥവിനിച്ഛയോ വേദിതബ്ബോ. ഏവം വിദിത്വാ ഹി പഞ്ഹം വിസ്സജ്ജന്തേന സുവിസ്സജ്ജിതോ ഹോതി, അത്ഥഞ്ച വിനിച്ഛയന്തേന സുവിനിച്ഛിതോ ഹോതി.

തത്ഥായം നയോ – യസ്സ രൂപക്ഖന്ധോ ഉപ്പജ്ജതീതി യസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ ഉപ്പാദക്ഖണസമങ്ഗിതായ രൂപക്ഖന്ധോ ഉപ്പജ്ജതി. തസ്സ വേദനാക്ഖന്ധോ ഉപ്പജ്ജതീതി വേദനാക്ഖന്ധോപി തസ്സ തസ്മിഞ്ഞേവ ഖണേ ഉപ്പജ്ജതീതി പുച്ഛതി. അസഞ്ഞസത്തം ഉപപജ്ജന്താനന്തി അചിത്തകപടിസന്ധിവസേന അസഞ്ഞസത്തഭവം ഉപപജ്ജന്താനം. തേസം രൂപക്ഖന്ധോ ഉപ്പജ്ജതീതി തേസം ഏകന്തേന രൂപക്ഖന്ധോ ഉപ്പജ്ജതിയേവ. പവത്തേ ഉപ്പന്നാനം രൂപക്ഖന്ധോ ഉപ്പജ്ജതിപി നിരുജ്ഝതിപി, തസ്മാ ‘അസഞ്ഞസത്താന’ന്തി അവത്വാ’അസഞ്ഞസത്തം ഉപപജ്ജന്താന’ന്തി വുത്തം. നോ ച തേസം വേദനാക്ഖന്ധോ ഉപ്പജ്ജതീതി അചിത്തകത്താ പന തേസം വേദനാക്ഖന്ധോ നുപ്പജ്ജതേവ. ഇദം സത്തവീസതിയാ ഠാനേസു പഠമേ ഠാനേ പരിപുണ്ണപഞ്ഹസ്സ പുരിമകോട്ഠാസേ സരൂപദസ്സനേന വിസ്സജ്ജനം. പഞ്ചവോകാരം ഉപപജ്ജന്താനന്തി രൂപാരൂപമിസ്സകപടിസന്ധിവസേന പഞ്ചവോകാരഭവം ഉപപജ്ജന്താനം. തേസം രൂപക്ഖന്ധോ ച ഉപ്പജ്ജതി, വേദനാക്ഖന്ധോ ചാതി തേസം ഏകന്തേന രൂപവേദനാക്ഖന്ധസങ്ഖാതാ ദ്വേപി ഖന്ധാ ഉപ്പജ്ജന്തിയേവ. പവത്തേ പന തത്ഥ ഉപ്പന്നാനം തേ ഖന്ധാ ഉപ്പജ്ജന്തിപി നിരുജ്ഝന്തിപി, തസ്മാ ‘പഞ്ചവോകാരാന’ന്തി അവത്വാ ‘പഞ്ചവോകാരം ഉപപജ്ജന്താന’ന്തി വുത്തം. ഇദം പഞ്ചവോകാരം ഉപപജ്ജന്താനന്തി ഠാനേ പരിപുണ്ണപഞ്ഹസ്സ പച്ഛിമകോട്ഠാസേ സരൂപദസ്സനേന വിസ്സജ്ജനം. ഇമിനാ ഉപായേന സബ്ബാനി വിസ്സജ്ജനാനി വേദിതബ്ബാനി.

ഇദം പനേത്ഥ ഉപ്പാദനിരോധേസു നിയമലക്ഖണം – സകലേപി ഹി ഇമസ്മിം ഖന്ധയമകേ തത്ഥ തത്ഥ ഉപ്പന്നാനം പവത്തേ യാവ മരണാ ഖന്ധാനം അപരിയന്തേസു ഉപ്പാദനിരോധേസു വിജ്ജമാനേസുപി ലഹുപരിവത്താനം ധമ്മാനം വിനിബ്ഭോഗം കത്വാ ഉപ്പാദനിരോധേ ദസ്സേതും ന സുകരന്തി പവത്തിയം ഉപ്പാദനിരോധേ അനാമസിത്വാ അഭിനവം വിപാകവട്ടം നിപ്ഫാദയമാനേന നാനാകമ്മേന നിബ്ബത്താനം പടിസന്ധിഖന്ധാനം ഉപ്പാദം ദസ്സേതും സുഖന്തി പടിസന്ധികാലേ ഉപ്പാദവസേനേവ ഉപ്പാദവാരോ കഥിതോ. ഉപ്പന്നസ്സ പന വിപാകവട്ടസ്സ പരിയോസാനേന നിരോധം ദസ്സേതും സുഖന്തി മരണകാലേ നിരോധവസേന നിരോധവാരോ കഥിതോ.

കിം പനേത്ഥ പവത്തിയം ഉപ്പാദനിരോധാനം അനാമട്ഠഭാവേ പമാണന്തി? പാളിയേവ. പാളിയഞ്ഹി വിസേസേന ഉപ്പാദവാരസ്സ അനാഗതകാലവാരേ ‘പച്ഛിമഭവികാനം തേസം രൂപക്ഖന്ധോ ച നുപ്പജ്ജിസ്സതി, വേദനാക്ഖന്ധോ ച നുപ്പജ്ജിസ്സതീ’തി അയം പാളി അതിപമാണമേവ. പച്ഛിമഭവികാനഞ്ഹി പവത്തേ രൂപാരൂപധമ്മാനം ഉപ്പജ്ജിതും യുത്തഭാവേ സതിപി ‘രൂപക്ഖന്ധോ ച നുപ്പജ്ജിസ്സതി, വേദനാക്ഖന്ധോ ച നുപ്പജ്ജിസ്സതീ’തി സന്നിട്ഠാനം കത്വാ വുത്തഭാവേന പവത്തേ ഉപ്പാദോ ന ഗഹിതോതി വേദിതബ്ബോ. ‘സുദ്ധാവാസേ പരിനിബ്ബന്താനം തേസം തത്ഥ സഞ്ഞാക്ഖന്ധോ ന നിരുജ്ഝിത്ഥ, നോ ച തേസം തത്ഥ വേദനാക്ഖന്ധോ ന നിരുജ്ഝതീ’തി അയം പന പാളി പവത്തേ നിരോധസ്സ അനാമട്ഠഭാവേ അതിവിയ പമാണം. സുദ്ധാവാസേ പരിനിബ്ബന്താനഞ്ഹി ചുതിചിത്തസ്സ ഭങ്ഗക്ഖണേ ഠിതാനം പടിസന്ധിതോ പട്ഠായ പവത്തേ ഉപ്പജ്ജിത്വാ നിരുദ്ധസഞ്ഞാക്ഖന്ധാനം ഗണനപഥോ നത്ഥി. ‘ഏവം സന്തേപി തേസം തത്ഥ സഞ്ഞാക്ഖന്ധോ ന നിരുജ്ഝിത്ഥാ’തി സന്നിട്ഠാനം കത്വാ വുത്തഭാവേന പവത്തേ നിരോധോ ന ഗഹിതോതി വേദിതബ്ബോ.

ഏവമേത്ഥ ഉപ്പാദനിരോധേസു നിയമലക്ഖണം വിദിത്വാ പടിസന്ധിഉപ്പാദമേവ ചുതിനിരോധമേവ ച ഗഹേത്വാ തേസു തേസു ഠാനേസു ആഗതാനം വിസ്സജ്ജനാനം അത്ഥവിനിച്ഛയോ വേദിതബ്ബോ. സോ പന സക്കാ ആദിവിസ്സജ്ജനേ വുത്തനയേന സബ്ബത്ഥ വിദിതുന്തി വിസ്സജ്ജനപടിപാടിയാ ന വിത്ഥാരിതോ. ഇമിനാ പന ഏവം ദിന്നേനപി നയേന യോ ഏതേസം അത്ഥവിനിച്ഛയം ജാനിതും ന സക്കോതി, തേന ആചരിയേ പയിരുപാസിത്വാ സാധുകം സുത്വാപി ജാനിതബ്ബോ.

ഉപ്പാദസ്സ നിരോധസ്സ, ഉപ്പന്നഞ്ചാപി ഏകതോ;

നയസ്സ അനുലോമസ്സ, പടിലോമനയസ്സ ച.

വസേന യാനി ഖന്ധേസു, യമകാനി ച പഞ്ചസു;

പുഗ്ഗലം അഥ ഓകാസം, പുഗ്ഗലോകാസമേവ ച.

ആമസിത്വാ പവത്തേസു, ഠാനേസു കഥയീ ജിനോ;

തേസം പാളിവവത്ഥാനം, ദസ്സിതം അനുപുബ്ബതോ.

വിനിച്ഛയത്ഥം അത്ഥസ്സ, പഞ്ഹാവിസ്സജ്ജനാനി ച;

വിസ്സജ്ജനാനം ഠാനാനി, യാനി താനി ച സബ്ബസോ.

ദസ്സേത്വാ ഏകപഞ്ഹസ്മിം, യോജനാപി പകാസിതാ;

വിത്ഥാരേന ഗതേ ഏത്ഥ, പഞ്ഹാവിസ്സജ്ജനക്കമേ.

അത്ഥം വണ്ണയതാ കാതും, കിം നു സക്കാ ഇതോ പരം;

നയേന ഇമിനാ തസ്മാ, അത്ഥം ജാനന്തു പണ്ഡിതാതി.

പവത്തിമഹാവാരവണ്ണനാ.