൧൨. ഉപാദാപഞ്ഞത്താനുയോഗവണ്ണനാ

൯൫. ഇദാനി ഉപാദാപഞ്ഞത്താനുയോഗോ ഹോതി. തത്ഥ പുച്ഛാ സകവാദിസ്സ, പടിഞ്ഞാപടിക്ഖേപോ പരവാദിസ്സ. സോ ഹി രുക്ഖം ഉപാദായ ഛായായ വിയ, ഇന്ധനം ഉപാദായ അഗ്ഗിസ്സ വിയ ച, രൂപാദീനി ഉപാദായ പുഗ്ഗലസ്സ പഞ്ഞത്തിം പഞ്ഞാപനം അവബോധനം ഇച്ഛതി, തസ്മാ ‘‘രൂപം ഉപാദായാ’’തി പുട്ഠോ പടിജാനാതി. പുന യഥാ രുക്ഖുപാദാനാ ഛായാ രുക്ഖോ വിയ, ഇന്ധനുപാദാനോ ച അഗ്ഗി ഇന്ധനം വിയ അനിച്ചാദിധമ്മോ, ഏവം തേ രൂപാദിഉപാദാനോ പുഗ്ഗലോ രൂപാദയോ വിയ അനിച്ചോതി ഇമമത്ഥം പുട്ഠോ അത്തനോ ലദ്ധിയം ഠത്വാ പടിക്ഖിപതി.

൯൭. നീലം രൂപം ഉപാദായ നീലോതിആദീസു നീലരൂപേന സദ്ധിം പുഗ്ഗലസ്സ ഏകത്തം, ഏകസരീരേ നീലാദീനം ബഹൂനം വസേന ബഹുഭാവഞ്ച അനിച്ഛന്തോ പടിക്ഖിപതി.

൯൮. കുസലം വേദനന്തി ഏത്ഥാപി വേദനായ സദ്ധിം ഏകത്തം ഏകസന്താനേ ബഹൂനം കുസലവേദനാനം വസേന ബഹുഭാവഞ്ച അനിച്ഛന്തോ പടിക്ഖിപതി. ദുതിയനയേ മഗ്ഗകുസലോതിആദിവചനസബ്ഭാവതോ ഛേകട്ഠം സന്ധായ പടിജാനാതി. സഫലോതിആദീനി പുട്ഠോ തഥാരൂപസ്സ വോഹാരസ്സ അഭാവതോ പടിക്ഖിപതി.

൯൯. അകുസലപക്ഖേ അഛേകട്ഠം സന്ധായ പടിജാനാതി.

൧൦൦. അബ്യാകതപക്ഖേ സസ്സതാദിവസേന അബ്യാകതഭാവം സന്ധായ പടിജാനാതി. സേസമേത്ഥ ഹേട്ഠാ വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബം.

൧൦൪. ചക്ഖും ഉപാദായാതിആദീസു ‘‘ചക്ഖുമാ വിസമാനീവ…പേ… പാപാനി പരിവജ്ജയേ’’തി(ഉദാ. ൪൩) ആദിവോഹാരസബ്ഭാവതോ പടിജാനാതി. ചക്ഖുമത്താദിനിരോധേന പുഗ്ഗലനിരോധം അനിച്ഛന്തോ പടിക്ഖിപതി.

൧൦൭. രൂപം ഉപാദായ വേദനം ഉപാദായാതി ഏത്ഥ അഞ്ഞേപി രൂപമൂലകാ ദുകതികചതുക്കാ വേദിതബ്ബാ. യസ്മാ പന ഖന്ധേ ഉപാദായ പുഗ്ഗലസ്സ പഞ്ഞത്തി, തസ്മാ ദ്വേപി തയോപി ചത്താരോപി പഞ്ചപി ഉപാദായ പഞ്ഞത്തിം പടിജാനാതി. ഏകസന്താനേ പന ദ്വിന്നം പഞ്ചന്നം വാ അഭാവാ പടിക്ഖിപതി. ആയതനാദീസുപി ഏസേവ നയോ.

൧൧൨. ഇദാനി യം ഉപാദായ യസ്സ പഞ്ഞത്തി, യഥാ തസ്സ അനിച്ചതായ തസ്സാപി അനിച്ചതാ, തതോ ച അഞ്ഞത്തം സിദ്ധം, ഏവം തസ്സ പുഗ്ഗലസ്സാപി ആപജ്ജതീതി ദസ്സേതും യഥാ രുക്ഖന്തിആദിമാഹ. തത്ഥ ഉപാദായാതി പടിച്ച ആഗമ്മ, ന വിനാ തന്തി അത്ഥോ. പരവാദീ പന തഥാ അനിച്ഛന്തോ ലദ്ധിയം ഠത്വാ പടിക്ഖിപതി.

൧൧൫. നിഗളോതി സങ്ഖലികബന്ധനം. നേഗളികോതി തേന ബന്ധകോ യസ്സ രൂപം സോ രൂപവാതി യസ്മാ യസ്സ രൂപം സോ രൂപവാ ഹോതി, തസ്മാ യഥാ ന നിഗളോ …പേ… അഞ്ഞോ രൂപവാതി അത്ഥോ.

൧൧൬. ചിത്തേ ചിത്തേതിആദീസു സരാഗാദിചിത്തവസേന സരാഗാദിതം സന്ധായ ചിത്താനുപസ്സനാവസേന പടിജാനാതി. ജായതീതിആദിനാ നയേന പുട്ഠോ പുഗ്ഗലസ്സ ഖണികഭാവം അനിച്ഛന്തോ പടിക്ഖിപതി. ‘‘സോ’’തി വാ ‘‘അഞ്ഞോ’’തി വാ പുട്ഠോ സസ്സതുച്ഛേദഭയേന പടിക്ഖിപതി. പുന ന വത്തബ്ബം ‘‘കുമാരകോ’’തി വാ ‘‘കുമാരികാ’’തി വാ പുട്ഠോ ലോകവോഹാരസമുച്ഛേദഭയേന വത്തബ്ബന്തി പടിജാനാതി. സേസമേത്ഥ പാകടമേവ.

൧൧൮. ഇദാനി പരവാദീ അഞ്ഞേനാകാരേന ലദ്ധിം പതിട്ഠാപേതുകാമോ ന വത്തബ്ബം പുഗ്ഗലോ ഉപലബ്ഭതീതിആദിമാഹ. തത്ഥ ന വത്തബ്ബന്തി കിം തേ ഇമിനാ ഏവം ബഹുനാ ഉപാദാപഞ്ഞത്താനുയോഗേന, ഇദം താവ വദേഹി, കിം ന വത്തബ്ബം ‘‘പുഗ്ഗലോ ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേനാ’’തി. തതോ സകവാദിനാ ആമന്താതി വുത്തേ നനു യോ പസ്സതീതിആദിമാഹ. തത്ഥ യോതി പുഗ്ഗലോ. യന്തി രൂപം. യേനാതി ചക്ഖുനാ. സോതി പുഗ്ഗലോ. തന്തി രൂപം. തേനാതി ചക്ഖുനാ. ഇദം വുത്തം ഹോതി – നനു യോ യം രൂപം യേന ചക്ഖുനാ പസ്സതി, സോ തം രൂപം തേന ചക്ഖുനാ പസ്സന്തോ പുഗ്ഗലോതി. സകവാദീ കിഞ്ചാപി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണസ്സ നിസ്സയഭാവം ഗച്ഛന്തം ചക്ഖുമേവ രൂപം പസ്സതി, തഥാ സോതമേവ സദ്ദം സുണാതി…പേ… വിഞ്ഞാണമേവ ധമ്മം വിജാനാതി, ‘‘അത്ഥി അരഹതോ ചക്ഖു, പസ്സതി അരഹാ ചക്ഖുനാ രൂപ’’ന്തിആദിസമ്മുതിവസേന പന ആമന്താതി പടിജാനാതി.

൧൨൦. തതോ ഛലവാദം നിസ്സായ പരവാദിനാ പുഗ്ഗലസ്സ വത്തബ്ബതായ സാധിതായ തമേവ വാദം പരിവത്തേത്വാ പുഗ്ഗലോ ഉപലബ്ഭതീതിആദിമാഹ. തത്ഥ യോ ന പസ്സതീതി അന്ധോ അസഞ്ഞസത്തോ അരൂപം ഉപപന്നോ നിരോധം സമാപന്നോ, അനന്ധോപി ച അഞ്ഞത്ര ദസ്സനസമയാ ന പസ്സതി നാമ. സേസവാരേസുപി ഏസേവ നയോ. സേസം പാളിവസേനേവ അത്ഥതോ വേദിതബ്ബം.

൧൨൨. സുത്തസംസന്ദനായം ദിബ്ബസ്സ ചക്ഖുനോ രൂപഗോചരത്താ രൂപം പസ്സതീതി ആഹ. ദുതിയവാരേ ‘‘സത്തേ പസ്സാമീ’’തിവചനതോ പുഗ്ഗലം പസ്സതീതി ആഹ. തതിയവാരേ ‘‘രൂപം ദിസ്വാ പുഗ്ഗലം വിഭാവേതീ’’തി ലദ്ധിതോ ഉഭോ പസ്സതീതി ആഹ. യസ്മാ പന പസ്സിതബ്ബം നാമ ദിട്ഠം സുതം മുതം വിഞ്ഞാതന്തി ചതുബ്ബിധേ രൂപസങ്ഗഹേ രൂപായതനമേവ സങ്ഗഹിതം, തസ്മാ സകവാദീ ‘‘രൂപം പുഗ്ഗലോ, പുഗ്ഗലോ രൂപം, ഉഭോ രൂപ’’ന്തി അനുയോഗം കരോതി. തസ്സത്ഥോ പാകടോയേവാതി.

ഉപാദാപഞ്ഞത്താനുയോഗവണ്ണനാ.