൧൩. പുരിസകാരാനുയോഗവണ്ണനാ

൧൨൩. ഇദാനി പുരിസകാരാനുയോഗോ ഹോതി. തത്ഥ കമ്മേ സതി നിയമതോ തസ്സ കാരകേനപി ഭവിതബ്ബന്തി ലദ്ധിയാ പുച്ഛാ പരവാദിസ്സ, തഥാരൂപാനം കമ്മാനം അത്ഥിതായ പടിഞ്ഞാ സകവാദിസ്സ. പുന കത്താ കാരേതാതി പുച്ഛാ പരവാദിസ്സ. തത്ഥ കത്താതി തേസം കമ്മാനം കാരകോ. കാരേതാതി ആണത്തിദേസനാദീഹി ഉപായേഹി കാരാപകോ. ഇദാനി യസ്മാ പരവാദീ പുഗ്ഗലം സന്ധായ കത്താതി പുച്ഛതി, ന കരണമത്തം, തസ്മാ പടിക്ഖേപോ സകവാദിസ്സ.

൧൨൪. തസ്സ കത്താ കാരേതാതി ഏത്ഥ യദി യം യം ഉപലബ്ഭതി, തസ്സ തസ്സ കത്താ പുഗ്ഗലോ തേ ഉപലബ്ഭതി, കിം തസ്സാപി കാരകോ ച കാരാപകോ ച അഞ്ഞോ പുഗ്ഗലോ ഉപലബ്ഭതീതി അത്ഥോ. പരവാദീ തഥാ അനിച്ഛന്തോ ഇസ്സരനിമ്മാനവാദഭയേന പടിക്ഖിപതി. പുന പുട്ഠോ യസ്മാ പുഗ്ഗലം മാതാപിതരോ ജനേന്തി നാമം കരോന്തി പോസേന്തി, തസ്മാസ്സ തേ കാരകാ. യേ ച പന തം കല്യാണമിത്താ വാ ആചരിയാ വാ താനി താനി വിജ്ജാട്ഠാനസിപ്പായതനാനി സിക്ഖാപേന്തി, തേ കാരാപകാ നാമാതി ഇമമത്ഥം സന്ധായ പടിജാനാതി. പുരിമകമ്മമേവ തസ്സ കത്താ ചേവ കാരാപേതാ ചാതി അധിപ്പേതം.

൧൨൫. തസ്സ തസ്സേവാതി ഇമിനാ ഇദം പുച്ഛതി – യദി കമ്മാനം കാരകസ്സ കത്താ തസ്സാപി കത്താ തസ്സാപി കത്താ അത്ഥേവ, ഏവം സന്തേ പുരിമേന പുരിമേന അവസ്സം പച്ഛാ പച്ഛാ പുഗ്ഗലോ കാതബ്ബോതി ഇമിനാപി തേ കമ്മാനം കാരകേന പുഗ്ഗലേന ആയതിം അഞ്ഞോ പുഗ്ഗലോ കാതബ്ബോ, തേനാപി അഞ്ഞോതി നത്ഥി ദുക്ഖസ്സ അന്തകിരിയാ, നത്ഥി വട്ടസ്സ ഉപച്ഛേദോ, നത്ഥി അപ്പച്ചയപരിനിബ്ബാനം. പച്ചയാഭാവേന പച്ചയപടിബദ്ധസ്സ ദുക്ഖസ്സ അഭാവാ യം നിബ്ബാനം വുത്തം, നത്ഥി തേ തന്തി. അഥ വാ തസ്സ തസ്സേവാതി യദി കമ്മം കമ്മമത്തം ന ഹോതി, തസ്സ പന കാരകോ പുഗ്ഗലോ, തസ്സാപി കാരകോ, തസ്സാപി കാരകോതി ഏവം പുഗ്ഗലപരമ്പരാ അത്ഥി. ഏവം സന്തേ യാ ഏസാ കമ്മവട്ടസ്സ അപ്പവത്തികരണേന ദുക്ഖസ്സ അന്തകിരിയാ വുത്താ, സാ നത്ഥീതി അത്ഥോ. പരവാദീ തം അനിച്ഛന്തോ പടിക്ഖിപതി. ഇതോ അപരാസുപി ഉപലബ്ഭതി സാമഞ്ഞേന കാരകപുച്ഛാസു പുഗ്ഗലംയേവ സന്ധായ ‘‘കത്താ കാരേതാ’’തി വുത്തം, ന പച്ചയേ. ന ഹി മഹാപഥവീആദീനം പച്ചയാ നത്ഥി.

൧൩൫. അഞ്ഞോ കല്യാണപാപകാനം കമ്മാനം കത്താതി പഞ്ഹോ ‘‘സങ്ഖാരവന്തം വാ അത്താന’’ന്തിആദിദിട്ഠിഭയാ പടിക്ഖിത്തോ.

൧൩൬. വിപാകോ ഉപലബ്ഭതീതിആദി വിപാകപടിസംവേദീവസേന പുഗ്ഗലം ദസ്സേന്തസ്സ ലദ്ധിഭിന്ദനത്ഥം വുത്തം. തത്ഥ വിപാകപടിസംവേദീതി അനുയോഗോ പരവാദിസ്സ, വിപാകപവത്തിതോ അഞ്ഞസ്സ വേദകസ്സ അഭാവാ പടിക്ഖേപോ സകവാദിസ്സ. പുന പുച്ഛാ സകവാദിസ്സ, പടിഞ്ഞാ ഇതരസ്സ.

൧൩൮. തസ്സ പടിസംവേദീതി തസ്സ വിപാകപടിസംവേദകസ്സ പടിസംവേദീ യസ്മാ പന പടിസംവേദിതബ്ബോ നാമ വിപാകോ, ന ച പുഗ്ഗലോ വിപാകോ, തസ്മാ പടിക്ഖേപോ പരവാദിസ്സ. പുന പുട്ഠോ യസ്മാ പുഞ്ഞവിപാകേ ഠിതത്താ വിപാകപടിസംവേദീ പുത്തം വാ പതിം വാ മാതാ വാ ജായാ വാ പരിചുമ്ബതി പരിസജ്ജതി, തസ്മാ തഥാരൂപം പടിസംവേദിതം സന്ധായ പടിജാനാതി പരവാദീ.

തസ്സ തസ്സേവാതി യദി വിപാകോ വിപാകമത്തം ന ഹോതി, തസ്സ പന പടിസംവേദീ പുഗ്ഗലോ, തസ്സാപി പടിസംവേദീ തസ്സാപി പടിസംവേദീതി ഏവം പുഗ്ഗലപരമ്പരാ അത്ഥി. ഏവം സന്തേ യാ ഏസാ വിപാകവട്ടസ്സ അപ്പവത്തികരണേന ദുക്ഖസ്സ അന്തകിരിയാ വുത്താ, സാ നത്ഥീതി അത്ഥോ. ഇതോ പരം ഉപലബ്ഭതിസാമഞ്ഞേന പടിസംവേദീപുച്ഛാസു ഹേട്ഠാ വുത്തനയേനേവ അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ.

൧൪൨. അഞ്ഞോ കല്യാണപാപകാനം കമ്മാനം വിപാകപടിസംവേദീതി പഞ്ഹോ ‘‘വേദനവന്തം വാ അത്താന’’ന്തിആദിദിട്ഠിഭയാ പടിക്ഖിത്തോ.

൧൪൩. ദിബ്ബം സുഖന്തിആദി കല്യാണപാപകാനം കമ്മാനം വിപാകം ഭാജേത്വാ ദസ്സനവസേന ആരദ്ധം. തം സബ്ബം ഹേട്ഠാ വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബം. സകവാദിനോ ചേത്ഥ പുഗ്ഗലവസേനേവ പടിസംവേദീപടിക്ഖേപോ വേദിതബ്ബോ, ന വേദയിതവസേന.

൧൪൮. മഹാപഥവീആദീനി ഹി ആരമ്മണം കത്വാ വേദയിതാനം ഉപ്പത്തി അപ്പടിസിദ്ധാ.

൧൭൦. കത്താ കാരേതാ വിപാകപടിസംവേദീതിആദി വോമിസ്സകനയവസേന ആരദ്ധം. തത്ഥ സോ കരോതീതി യം ത്വം കത്താതി ച പടിസംവേദീതി ച വദേസി, കിം സോയേവ കരോതി, സോ പടിസംവേദേതി. അയമനുയോഗോ സകവാദിസ്സ, സുത്തവിരോധഭയേന പടിക്ഖേപോ പരവാദിസ്സ.

൧൭൧. പുന പുട്ഠോ ‘‘ഇധ നന്ദതി പേച്ച നന്ദതീ’’തിആദിസുത്തവസേന (ധ. പ. ൧൮) പടിഞ്ഞാ തസ്സേവ. അഥസ്സ വചനോകാസം പടിബാഹന്തോ സകവാദീ സയംകതം സുഖദുക്ഖന്തി ആഹ.

൧൭൨. തത്ഥ അഞ്ഞോ കരോതീതി കാരകവേദകാനം അഞ്ഞത്തപുച്ഛാവസേന വുത്തം. തതോ പരവാദീ സുത്തവിരോധഭയേന പടിക്ഖിപിത്വാ പുന പുട്ഠോ ‘‘മനുസ്സഭൂതോ കത്വാ ദേവഭൂതോ പടിസംവേദേതീ’’തി മഞ്ഞമാനോ പടിജാനാതി. ഏവംവാദിനോ പന പരംകതം സുഖദുക്ഖം ആപജ്ജതീതി തസ്സ വസേന പുട്ഠോ പുന പടിക്ഖിപതി.

൧൭൪. സോ ച അഞ്ഞോ ചാതി കാരകവേദകാനം ഏകത്തഅഞ്ഞത്തപുച്ഛാവസേന വുത്തം. തതോ പരവാദീ സുത്തവിരോധഭയേനേവ പടിക്ഖിപിത്വാ പുന പുട്ഠോ പുരിമേ ദ്വേപി നയേ ഏകതോ കത്വാ പടിജാനാതി. ഏവംവാദിനോ പന സയംകതഞ്ച പരംകതഞ്ച സുഖദുക്ഖം ആപജ്ജതീതി തസ്സ വസേന പുട്ഠോ പുന പടിക്ഖിപതി.

൧൭൬. നേവ സോ കരോതീതി കാരകവേദകാനം ഏകത്തഅഞ്ഞത്തപടിക്ഖേപവസേന വുത്തം. തതോ പരവാദീ സുത്തവിരോധവസേനേവ പടിക്ഖിപിത്വാ പുന പുട്ഠോ യസ്മാ മനുസ്സോ ദേവലോകൂപപത്തിയാ കമ്മം കത്വാ ന മനുസ്സഭൂതോവ പടിസംവേദേതി, നാപി യേന കമ്മം കതം, തതോ അഞ്ഞോവ പടിസംവേദേതി, തസ്മാ കാരകതോ വേദകോ നേവ സോ ഹോതി, ന അഞ്ഞോതി മഞ്ഞമാനോ പടിജാനാതി. ലദ്ധിമത്തമേവേതം? ഏവംവാദിനോ പന അസയംകാരം അപരംകാരം അധിച്ചസമുപ്പന്നം സുഖദുക്ഖം ആപജ്ജതീതി തസ്സ വസേന പുട്ഠോ പുന പടിക്ഖിപതി. അപിച ഇമസ്മിം വോമിസ്സകനയേ ആദിതോ പട്ഠായ ഇമിനാപി നയേന അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. യസ്മാ ഹി അയം പുഗ്ഗലവാദീ കമ്മാനം കാരകഞ്ചേവ വേദകഞ്ച ഇച്ഛതി, തസ്മാസ്സ യോ കാരകോ, തേനേവ വാ വേദകേന ഭവിതബ്ബം, അഞ്ഞേന വാ ഉഭോഹി വാ ഭവിതബ്ബം, ഉഭോഹി വാപി ന ഭവിതബ്ബന്തി ഇദമാപന്നം ഹോതി. ഏവമാപന്നമേവ അനുയോഗം അനുയുഞ്ജന്തോ സകവാദീ ‘‘സോ കരോതീ’’തിആദയോ ചത്താരോപി വികപ്പേ ആഹ. സേസം വുത്തപ്പകാരമേവ.

പരിയോസാനേ പന ചത്താരോപി പഞ്ഹാ ഏകതോ പുട്ഠാ. തത്ഥ പടിക്ഖേപോ ച പടിജാനനാ ച സയംകതാദിദോസപ്പത്തി ച പുരിമനയേനേവ വേദിതബ്ബാ. ഇതോ പരം ‘‘കല്യാണപാപകാനീ’’തി അവത്വാ ഹേട്ഠാ വുത്തനയാ ഏവ ‘‘കമ്മം അത്ഥീ’’തിആദിനാ വികപ്പേന ദസ്സിതാ. തേസമ്പി ഹേട്ഠാ വുത്തനയേനേവ അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ.

പുരിസകാരാനുയോഗവണ്ണനാ.

കല്യാണവഗ്ഗോതിപി ഏതസ്സേവ നാമം.