൧൨. ധമ്മികസുത്തവണ്ണനാ

൫൪. ദ്വാദസമേ സബ്ബസോതി സബ്ബേസു. സത്തസു വിഹാരേസൂതി സത്തസു പരിവേണേസു. പരിഭാസതീതി പരിഭവതി ഭയം ഉപദംസേതി. വിഹിംസതീതി വിഹേഠേതി. വിതുദതീതി വിജ്ഝതി. രോസേതി വാചായാതി വാചായ ഘട്ടേതി. പക്കമന്തീതി ദിസാ പക്കമന്തി. ന സണ്ഠഹന്തീതി നപ്പതിട്ഠഹന്തി. രിഞ്ചന്തീതി ഛഡ്ഡേന്തി വിസ്സജ്ജേന്തി. പബ്ബാജേയ്യാമാതി നീഹരേയ്യാമ. ഹന്ദാതി വവസ്സഗ്ഗത്ഥേ നിപാതോ. അലന്തി യുത്തമേതം, യം തം പബ്ബാജേയ്യുന്തി അത്ഥോ. കിം തേ ഇമിനാതി കിം തവ ഇമിനാ ജാതിഭൂമിയം വാസേന. തീരദസ്സിം സകുണന്തി ദിസാകാകം. മുഞ്ചന്തീതി ദിസാദസ്സനത്ഥം വിസ്സജ്ജേന്തി. സാമന്താതി അവിദൂരേ. സമന്താതിപി പാഠോ, സമന്തതോതി അത്ഥോ. അഭിനിവേസോതി പത്ഥരിത്വാ ഠിതസാഖാനം നിവേസോ. മൂലസന്താനകാനന്തി മൂലാനം നിവേസോ.

ആള്ഹകഥാലികാതി തണ്ഡുലാള്ഹകസ്സ ഭത്തപചനഥാലികാ. ഖുദ്ദം മധുന്തി ഖുദ്ദമക്ഖികാഹി കതം ദണ്ഡകമധും. അനേലകന്തി നിദ്ദോസം. ന ച സുദം അഞ്ഞമഞ്ഞസ്സ ഫലാനി ഹിംസന്തീതി അഞ്ഞമഞ്ഞസ്സ കോട്ഠാസേ ഫലാനി ന ഹിംസന്തി. അത്തനോ കോട്ഠാസേഹി മൂലം വാ തചം വാ പത്തം വാ ഛിന്ദന്തോ നാമ നത്ഥി, അത്തനോ അത്തനോ സാഖായ ഹേട്ഠാ പതിതാനേവ പരിഭുഞ്ജന്തി. അഞ്ഞസ്സ കോട്ഠാസതോ അഞ്ഞസ കോട്ഠാസം പരിവത്തിത്വാ ഗതമ്പി ‘‘ന അമ്ഹാകം സാഖായ ഫല’’ന്തി ഞത്വാ നോ ഖാദന്തി. യാവദത്ഥം ഭക്ഖിത്വാതി കണ്ഠപ്പമാണേന ഖാദിത്വാ. സാഖം ഭഞ്ജിത്വാതി ഛത്തപ്പമാണമത്തം ഛിന്ദിത്വാ ഛായം കത്വാ പക്കാമി. യത്ര ഹി നാമാതി യോ ഹി നാമ. പക്കമിസ്സതീതി പക്കന്തോ. നാദാസീതി ദേവതായ ആനുഭാവേന ഫലമേവ ന ഗണ്ഹി. ഏവഞ്ഹി സാ അധിട്ഠാസി.

തേനുപസങ്കമീതി ജനപദവാസീഹി ഗന്ത്വാ, ‘‘മഹാരാജ, രുക്ഖോ ഫലം ന ഗണ്ഹി, അമ്ഹാകം നു ഖോ ദോസോ തുമ്ഹാക’’ന്തി വുത്തേ ‘‘നേവ മയ്ഹം ദോസോ അത്ഥി, ന ജാനപദാനം, അമ്ഹാകം വിജിതേ അധമ്മോ നാമ ന വത്തതി, കേന നു ഖോ കാരണേന രുക്ഖോ ന ഫലിതോ, സക്കം ഉപസങ്കമിത്വാ പുച്ഛിസ്സാമീ’’തി ചിന്തേത്വാ യേന സക്കോ ദേവാനമിന്ദോ തേനുപസങ്കമി. പവത്തേസീതി പരിവത്തേസി. ഉമ്മൂലമകാസീതി ഉദ്ധംമൂലം അകാസി. അപി നു ത്വന്തി അപി നു തവ. അട്ഠിതായേവാതി അട്ഠിതായ ഏവ. സച്ഛവീനീതി സമാനച്ഛവീനി പകതിട്ഠാനേ ഠിതാനി. ന പച്ചക്കോസതീതി നപ്പടിക്കോസതി. രോസന്തന്തി ഘട്ടേന്തം. ഭണ്ഡന്തന്തി പഹരന്തം.

സുനേത്തോതി നേത്താ വുച്ചന്തി അക്ഖീനി, തേസം സുന്ദരതായ സുനേത്തോ. തിത്ഥകരോതി സുഗതിഓഗാഹനതിത്ഥസ്സ കാരകോ. വീതരാഗോതി വിക്ഖമ്ഭനവസേന വിഗതരാഗോ. പസവതീതി പടിലഭതി. ദിട്ഠിസമ്പന്നന്തി ദസ്സനസമ്പന്നം, സോതാപന്നന്തി അത്ഥോ. ഖന്തിന്തി അത്തനോ ഗുണഖണനം. യഥാമം സബ്രഹ്മചാരീസൂതി യഥാ ഇമം സബ്രഹ്മചാരീസു അക്കോസനപരിഭാസനം, അഞ്ഞം ഏവരൂപം ഗുണഖന്തിം ന വദാമീതി അത്ഥോ. ന നോ സമസബ്രഹ്മചാരീസൂതി ഏത്ഥ സമജനോ നാമ സകജനോ വുച്ചതി. തസ്മാ ന നോ സകേസു സമാനബ്രഹ്മചാരീസു ചിത്താനി പദുട്ഠാനി ഭവിസ്സന്തീതി അയമേത്ഥ അത്ഥോ.

ജോതിപാലോ ച ഗോവിന്ദോതി നാമേന ജോതിപാലോ ഠാനേന മഹാഗോവിന്ദോ. സത്തപുരോഹിതോതി രേണുആദീനം സത്തന്നം രാജൂനം പുരോഹിതോ. അഹിംസകാ അതീതംസേതി ഏതേ ഛ സത്ഥാരോ അതീതംസേ അഹിംസകാ അഹേസും. നിരാമഗന്ധാതി കോധാമഗന്ധേന നിരാമഗന്ധാ. കരുണേവിമുത്താതി കരുണജ്ഝാനേ അധിമുത്താ, കരുണായ ച കരുണാപുബ്ബഭാഗേ ച ഠിതാ. യേതേതി ഏതേ, അയമേവ വാ പാഠോ. ന സാധുരൂപം ആസീദേതി സാധുസഭാവം ന ഘട്ടേയ്യ. ദിട്ഠിട്ഠാനപ്പഹായിനന്തി ദ്വാസട്ഠിദിട്ഠിഗതപ്പഹായിനം. സത്തമോതി അരഹത്തതോ പട്ഠായ സത്തമോ. അവീതരാഗോതി അവിഗതരാഗോ. ഏതേന അനാഗാമിഭാവം പടിക്ഖിപതി. പഞ്ചിന്ദ്രിയാ മുദൂതി പഞ്ച വിപസ്സനിന്ദ്രിയാനി മുദൂനി. തസ്സ ഹി താനി സകദാഗാമിം ഉപാദായ മുദൂനി നാമ ഹോന്തി. വിപസ്സനാതി സങ്ഖാരപരിഗ്ഗഹഞാണം. പുബ്ബേവ ഉപഹഞ്ഞതീതി പഠമതരഞ്ഞേവ ഉപഹഞ്ഞതി. അക്ഖതോതി ഗുണഖണനേന അക്ഖതോ അനുപഹതോ ഹുത്വാ. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനമേവാതി.

ധമ്മികവഗ്ഗോ പഞ്ചമോ.