൫. ധമ്മികവഗ്ഗോ

൧. നാഗസുത്തവണ്ണനാ

൪൩. പഞ്ചമസ്സ പഠമേ ആയസ്മതാ ആനന്ദേന സദ്ധിന്തി ഇദം ‘‘ആയാമാനന്ദാ’’തി ഥേരം ആമന്തേത്വാ ഗതത്താ വുത്തം, സത്ഥാ പന അനൂനേഹി പഞ്ചഹി ഭിക്ഖുസതേഹി പരിവുതോ തത്ഥ അഗമാസീതി വേദിതബ്ബോ. തേനുപസങ്കമീതി തേഹേവ പഞ്ചഹി ഭിക്ഖുസതേഹി പരിവുതോ ഉപസങ്കമി. പരിസിഞ്ചിത്വാതി വോഹാരവചനമേതം, ന്ഹായിത്വാതി അത്ഥോ. പുബ്ബാപയമാനോതി രത്തദുപട്ടം നിവാസേത്വാ ഉത്തരാസങ്ഗചീവരം ദ്വീഹി ഹത്ഥേഹി ഗഹേത്വാ പച്ഛിമലോകധാതും പിട്ഠിതോ കത്വാ പുരത്ഥിമലോകധാതും അഭിമുഖോ വോദകഭാവേന ഗത്താനി പുബ്ബസദിസാനി കുരുമാനോ അട്ഠാസീതി അത്ഥോ. ഭിക്ഖുസങ്ഘോപി തേന തേന ഠാനേന ഓതരിത്വാ ന്ഹത്വാ പച്ചുത്തരിത്വാ സത്ഥാരംയേവ പരിവാരേത്വാ അട്ഠാസി. ഇതി തസ്മിം സമയേ ആകാസതോ പതമാനം രത്തസുവണ്ണകുണ്ഡലം വിയ സൂരിയോ പച്ഛിമലോകധാതും പടിപജ്ജി, പരിസുദ്ധരജതമണ്ഡലോ വിയ പാചീനലോകധാതുതോ ചന്ദോ അബ്ഭുഗ്ഗഞ്ഛി, മജ്ഝട്ഠാനേപി പഞ്ചഭിക്ഖുസതപരിവാരോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ ഛബ്ബണ്ണബുദ്ധരസ്മിയോ വിസ്സജ്ജേത്വാ പുബ്ബകോട്ഠകനദീതീരേ ലോകം അലങ്കുരുമാനോ അട്ഠാസി.

തേന ഖോ പന സമയേന…പേ… സേതോ നാമ നാഗോതി സേതവണ്ണതായ ഏവം ലദ്ധനാമോ ഹത്ഥിനാഗോ. മഹാതൂരിയതാളിതവാദിതേനാതി മഹന്തേന തൂരിയതാളിതവാദിതേന. തത്ഥ പഠമം സങ്ഘട്ടനം താളിതം നാമ ഹോതി, തതോ പരം വാദിതം. ജനോതി ഹത്ഥിദസ്സനത്ഥം സന്നിപതിതമഹാജനോ. ദിസ്വാ ഏവമാഹാതി അങ്ഗപച്ചങ്ഗാനി ഘംസിത്വാ ന്ഹാപേത്വാ ഉത്താരേത്വാ ബഹിതീരേ ഠപേത്വാ ഗത്താനി വോദകാനി കത്വാ ഹത്ഥാലങ്കാരേന അലങ്കതം തം മഹാനാഗം ദിസ്വാ ഇദം ‘‘അഭിരൂപോ വത, ഭോ’’തി പസംസാവചനമാഹ. കായുപപന്നോതി സരീരസമ്പത്തിയാ ഉപപന്നോ, പരിപുണ്ണങ്ഗപച്ചങ്ഗോതി അത്ഥോ. ആയസ്മാ ഉദായീതി പടിസമ്ഭിദാപ്പത്തോ കാളുദായിത്ഥേരോ. ഏതദവോചാതി തം മഹാജനം ഹത്ഥിസ്സ വണ്ണം ഭണന്തം ദിസ്വാ ‘‘അയം ജനോ അഹേതുകപടിസന്ധിയം നിബ്ബത്തഹത്ഥിനോ വണ്ണം കഥേതി, ന ബുദ്ധഹത്ഥിസ്സ. അഹം ദാനി ഇമിനാ ഹത്ഥിനാഗേന ഉപമം കത്വാ ബുദ്ധനാഗസ്സ വണ്ണം കഥേസ്സാമീ’’തി ചിന്തേത്വാ ഏതം ‘‘ഹത്ഥിമേവ നു ഖോ, ഭന്തേ’’തിആദിവചനം അവോച. തത്ഥ മഹന്തന്തി ആരോഹസമ്പന്നം. ബ്രഹന്തന്തി പരിണാഹസമ്പന്നം. ഏവമാഹാതി ഏവം വദതി. അഥ ഭഗവാ യസ്മാ അയം നാഗസദ്ദോ ഹത്ഥിമ്ഹിചേവ അസ്സഗോണഉരഗരുക്ഖമനുസ്സേസു ചാപി പവത്തതി, തസ്മാ ഹത്ഥിമ്പി ഖോതിആദിമാഹ.

ആഗുന്തി പാപകം ലാമകം അകുസലധമ്മം. തമഹം നാഗോതി ബ്രൂമീതി തം അഹം ഇമേഹി തീഹി ദ്വാരേഹി ദസന്നം അകുസലകമ്മപഥാനം ദ്വാദസന്നഞ്ച അകുസലചിത്താനം അകരണതോ നാഗോതി വദാമി. അയഞ്ഹി ന ആഗും കരോതീതി ഇമിനാ അത്ഥേന നാഗോ. ഇമാഹി ഗാഥാഹി അനുമോദാമീതി ഇമാഹി ചതുസട്ഠിപദാഹി സോളസഹി ഗാഥാഹി അനുമോദാമി അഭിനന്ദാമി.

മനുസ്സഭൂതന്തി ദേവാദിഭാവം അനുപഗന്ത്വാ മനുസ്സമേവ ഭൂതം. അത്തദന്തന്തി അത്തനായേവ ദന്തം, ന അഞ്ഞേഹി ദമഥം ഉപനീതം. ഭഗവാ ഹി അത്തനാ ഉപ്പാദിതേനേവ മഗ്ഗദമഥേന ചക്ഖുതോപി ദന്തോ, സോതതോപി, ഘാനതോപി, ജിവ്ഹാതോപി, കായതോപി, മനതോപീതി ഇമേസു ഛസു ഠാനേസു ദന്തോ സന്തോ നിബ്ബുതോ പരിനിബ്ബുതോ. തേനാഹ – ‘‘അത്തദന്ത’’ന്തി. സമാഹിതന്തി ദുവിധേനാപി സമാധിനാ സമാഹിതം. ഇരിയമാനന്തി വിഹരമാനം. ബ്രഹ്മപഥേതി സേട്ഠപഥേ, അമതപഥേ, നിബ്ബാനപഥേ. ചിത്തസ്സൂപസമേ രതന്തി പഠമജ്ഝാനേന പഞ്ച നീവരണാനി വൂപസമേത്വാ, ദുതിയജ്ഝാനേന വിതക്കവിചാരേ, തതിയജ്ഝാനേന പീതിം, ചതുത്ഥജ്ഝാനേന സുഖദുക്ഖം വൂപസമേത്വാ തസ്മിം ചിത്തസ്സൂപസമേ രതം അഭിരതം.

നമസ്സന്തീതി കായേന നമസ്സന്തി, വാചായ നമസ്സന്തി, മനസാ നമസ്സന്തി, ധമ്മാനുധമ്മപടിപത്തിയാ നമസ്സന്തി, സക്കരോന്തി ഗരും കരോന്തി. സബ്ബധമ്മാനപാരഗുന്തി സബ്ബേസം ഖന്ധായതനധാതുധമ്മാനം അഭിഞ്ഞാപാരഗൂ, പരിഞ്ഞാപാരഗൂ, പഹാനപാരഗൂ, ഭാവനാപാരഗൂ, സച്ഛികിരിയാപാരഗൂ, സമാപത്തിപാരഗൂതി ഛബ്ബിധേന പാരഗമനേന പാരഗതം പാരപ്പത്തം മത്ഥകപ്പത്തം. ദേവാപി തം നമസ്സന്തീതി ദുക്ഖപ്പത്താ സുബ്രഹ്മദേവപുത്താദയോ സുഖപ്പത്താ ച സബ്ബേവ ദസസഹസ്സചക്കവാളവാസിനോ ദേവാപി തുമ്ഹേ നമസ്സന്തി. ഇതി മേ അരഹതോ സുതന്തി ഇതി മയാ ചതൂഹി കാരണേഹി അരഹാതി ലദ്ധവോഹാരാനം തുമ്ഹാകംയേവ സന്തികേ സുതന്തി ദീപേതി.

സബ്ബസംയോജനാതീതന്തി സബ്ബാനി ദസവിധസംയോജനാനി അതിക്കന്തം. വനാ നിബ്ബനമാഗതന്തി കിലേസവനതോ നിബ്ബനം കിലേസവനരഹിതം നിബ്ബാനം ആഗതം സമ്പത്തം. കാമേഹി നേക്ഖമ്മരതന്തി ദുവിധേഹി കാമേഹി നിക്ഖന്തത്താ പബ്ബജ്ജാ അട്ഠ സമാപത്തിയോ ചത്താരോ ച അരിയമഗ്ഗാ കാമേഹി നേക്ഖമ്മം നാമ, തത്ഥ രതം അഭിരതം. മുത്തം സേലാവ കഞ്ചനന്തി സേലധാതുതോ മുത്തം കഞ്ചനസദിസം.

സബ്ബേ അച്ചരുചീതി സബ്ബസത്തേ അതിക്കമിത്വാ പവത്തരുചി. അട്ഠമകഞ്ഹി അതിക്കമിത്വാ പവത്തരുചിതായ സോതാപന്നോ അച്ചരുചി നാമ, സോതാപന്നം അതിക്കമിത്വാ പവത്തരുചിതായ സകദാഗാമീ…പേ… ഖീണാസവം അതിക്കമിത്വാ പവത്തരുചിതായ പച്ചേകസമ്ബുദ്ധോ, പച്ചേകസമ്ബുദ്ധം അതിക്കമിത്വാ പവത്തരുചിതായ സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ അച്ചരുചി നാമ. ഹിമവാവഞ്ഞേ സിലുച്ചയേതി യഥാ ഹിമവാ പബ്ബതരാജാ അഞ്ഞേ പബ്ബതേ അതിരോചതി, ഏവം അതിരോചതീതി അത്ഥോ. സച്ചനാമോതി തച്ഛനാമോ ഭൂതനാമോ ആഗും അകരണേനേവ നാഗോതി ഏവം അവിതഥനാമോ.

സോരച്ചന്തി സുചിസീലം. അവിഹിംസാതി കരുണാ ച കരുണാപുബ്ബഭാഗോ ച. പാദാ നാഗസ്സ തേ ദുവേതി തേ ബുദ്ധനാഗസ്സ ദുവേ പുരിമപാദാ.

തപോതി ധുതസമാദാനം. ബ്രഹ്മചരിയന്തി അരിയമഗ്ഗസീലം. ചരണാ നാഗസ്സ ത്യാപരേതി തേ ബുദ്ധനാഗസ്സ അപരേ ദ്വേ പച്ഛിമപാദാ. സദ്ധാഹത്ഥോതി സദ്ധാമയായ സോണ്ഡായ സമന്നാഗതോ. ഉപേക്ഖാസേതദന്തവാതി ഛളങ്ഗുപേക്ഖാമയേഹി സേതദന്തേഹി സമന്നാഗതോ.

സതി ഗീവാതി യഥാ നാഗസ്സ അങ്ഗപച്ചങ്ഗസ്മിം സിരാജാലാനം ഗീവാ പതിട്ഠാ, ഏവം ബുദ്ധനാഗസ്സ സോരച്ചാദീനം ധമ്മാനം സതി. തേന വുത്തം – ‘‘സതി ഗീവാ’’തി. സിരോ പഞ്ഞാതി യഥാ ഹത്ഥിനാഗസ്സ സിരോ ഉത്തമങ്ഗോ, ഏവം ബുദ്ധനാഗസ്സ സബ്ബഞ്ഞുതഞാണം. തേന ഹി സോ സബ്ബധമ്മേ ജാനാതി. തേന വുത്തം – ‘‘സിരോ പഞ്ഞാ’’തി. വീമംസാ ധമ്മചിന്തനാതി യഥാ ഹത്ഥിനാഗസ്സ അഗ്ഗസോണ്ഡോ വീമംസാ നാമ ഹോതി. സോ തായ ഥദ്ധമുദുകം ഖാദിതബ്ബാഖാദിതബ്ബഞ്ച വീമംസതി, തതോ പഹാതബ്ബം പജഹതി, ആദാതബ്ബം ആദിയതി, ഏവമേവ ബുദ്ധനാഗസ്സ ധമ്മകോട്ഠാസപരിച്ഛേദകഞാണസങ്ഖാതാ ധമ്മചിന്തനാ വീമംസാ. തേന ഹി ഞാണേന സോ ഭബ്ബാഭബ്ബേ ജാനാതി. തേന വുത്തം – ‘‘വീമംസാ ധമ്മചിന്തനാ’’തി. ധമ്മകുച്ഛിസമാതപോതി ധമ്മോ വുച്ചതി ചതുത്ഥജ്ഝാനസമാധി, കുച്ഛിയേവ സമാതപോ കുച്ഛിസമാതപോ. സമാതപോ നാമ സമാതപനട്ഠാനം. ധമ്മോ കുച്ഛിസമാതപോ അസ്സാതി ധമ്മകുച്ഛിസമാതപോ. ചതുത്ഥജ്ഝാനസമാധിസ്മിം ഠിതസ്സ ഹി തേ തേ ഇദ്ധിവിധാദിധമ്മാ ഇജ്ഝന്തി, തസ്മാ സോ കുച്ഛിസമാതപോതി വുത്തോ. വിവേകോതി കായചിത്തഉപധിവിവേകോ. യഥാ നാഗസ്സ വാലധി മക്ഖികാ വാരേതി, ഏവം തഥാഗതസ്സ വിവേകോ ഗഹട്ഠപബ്ബജിതേ വാരേതി. തസ്മാ സോ വാലധീതി വുത്തോ.

ഝായീതി ദുവിധേന ഝാനേന ഝായീ. അസ്സാസരതോതി നാഗസ്സ ഹി അസ്സാസപസ്സാസാ വിയ ബുദ്ധനാഗസ്സ ഫലസമാപത്തി, തത്ഥ രതോ, അസ്സാസപസ്സാസേഹി വിയ തായ വിനാ ന വത്തതീതി അത്ഥോ. സബ്ബത്ഥ സംവുതോതി സബ്ബദ്വാരേസു സംവുതോ. അനവജ്ജാനീതി സമ്മാആജീവേന ഉപ്പന്നഭോജനാനി. സാവജ്ജാനീതി പഞ്ചവിധമിച്ഛാജീവവസേന ഉപ്പന്നഭോജനാനി.

അണുംഥൂലന്തി ഖുദ്ദകഞ്ച മഹന്തഞ്ച. സബ്ബം ഛേത്വാന ബന്ധനന്തി സബ്ബം ദസവിധമ്പി സംയോജനം ഛിന്ദിത്വാന. നുപലിപ്പതി ലോകേനാതി ലോകേന സദ്ധിം തണ്ഹാമാനദിട്ഠിലേപേഹി ന ലിപ്പതി. മഹാഗിനീതി മഹാഅഗ്ഗി. വിഞ്ഞൂഹി ദേസിതാതി ഇധ പടിസമ്ഭിദാപ്പത്തോ കാളുദായിത്ഥേരോവ വിഞ്ഞൂ പണ്ഡിതോ, തേന ദേസിതാതി അത്ഥോ. വിഞ്ഞസ്സന്തി മഹാനാഗാ, നാഗം നാഗേന ദേസിതന്തി ഉദായിത്ഥേരനാഗേന ദേസിതം ബുദ്ധനാഗം ഇതരേ ഖീണാസവാ നാഗാ വിജാനിസ്സന്തി.

സരീരം വിജഹം നാഗോ, പരിനിബ്ബിസ്സതീതി ബോധിപല്ലങ്കേ കിലേസപരിനിബ്ബാനേന പരിനിബ്ബുതോ, യമകസാലന്തരേ അനുപാദിസേസായ നിബ്ബാനധാതുയാ പരിനിബ്ബായിസ്സതി. ഏവം പടിസമ്ഭിദാപ്പത്തോ ഉദായിത്ഥേരോ സോളസഹി ഗാഥാഹി ചതുസട്ഠിയാ പദേഹി ദസബലസ്സ വണ്ണം കഥേന്തോ ദേസനം നിട്ഠാപേസി. ഭഗവാ അനുമോദി. ദേസനാവസാനേ ചതുരാസീതിപാണസഹസ്സാനി അമതപാനം പിവിംസൂതി.

൨. മിഗസാലാസുത്തവണ്ണനാ

൪൪. ദുതിയേ കഥം കഥം നാമാതി കേന കേന കാരണേന. അഞ്ഞേയ്യോതി ആജാനിതബ്ബോ. യത്ര ഹി നാമാതി യസ്മിം നാമ ധമ്മേ. സമസമഗതികാതി സമഭാവേനേവ സമഗതികാ. ഭവിസ്സന്തീതി ജാതാ. സകദാഗാമിപത്തോ തുസിതം കായം ഉപപന്നോതി സകദാഗാമിപുഗ്ഗലോ ഹുത്വാ തുസിതഭവനേയേവ നിബ്ബത്തോ. കഥം കഥം നാമാതി കേന കേന നു ഖോ കാരണേന, കിം നു ഖോ ജാനിത്വാ ദേസിതോ, ഉദാഹു അജാനിത്വാതി. ഥേരോ കാരണം അജാനന്തോ ഏവം ഖോ പനേതം ഭഗിനി ഭഗവതാ ബ്യാകതന്തി ആഹ.

അമ്മകാ അമ്മകപഞ്ഞാതി ഇത്ഥീ ഹുത്വാ ഇത്ഥിസഞ്ഞായ ഏവ സമന്നാഗതാ. കേ ച പുരിസപുഗ്ഗലപരോപരിയഞാണേതി ഏത്ഥ പുരിസപുഗ്ഗലപരോപരിയഞാണം വുച്ചതി പുരിസപുഗ്ഗലാനം തിക്ഖമുദുവസേന ഇന്ദ്രിയപരോപരിയഞാണം. തസ്മാ കാ ച ബാലാ മിഗസാലാ, കേ ച പുരിസപുഗ്ഗലാനം ഇന്ദ്രിയപരോപരിയഞാണേ അപ്പടിഹതവിസയാ സമ്മാസമ്ബുദ്ധാ, ഉഭയമേതം ദൂരേ സുവിദൂരേതി അയമേത്ഥ സങ്ഖേപോ.

ഇദാനി മിഗസാലായ അത്തനോ ദൂരഭാവം ദസ്സേന്തോ ഛയിമേ, ആനന്ദാതിആദിമാഹ. സോരതോ ഹോതീതി പാപതോ സുട്ഠു ഓരതോ വിരതോ ഹോതി. സുരതോതിപി പാഠോ. അഭിനന്ദന്തി സബ്രഹ്മചാരീ ഏകത്തവാസേനാതി തേന സദ്ധിം ഏകതോവാസേന സബ്രഹ്മചാരീ അഭിനന്ദന്തി തുസ്സന്തി. ഏകന്തവാസേനാതിപി പാഠോ, സതതവാസേനാതി അത്ഥോ. സവനേനപി അകതം ഹോതീതി സോതബ്ബയുത്തകം അസുതം ഹോതി. ബാഹുസച്ചേനപി അകതം ഹോതീതി ഏത്ഥ ബാഹുസച്ചം വുച്ചതി വീരിയം, വീരിയേന കത്തബ്ബയുത്തകം അകതം ഹോതീതി അത്ഥോ. ദിട്ഠിയാപി അപ്പടിവിദ്ധം ഹോതീതി ദിട്ഠിയാ പടിവിജ്ഝിതബ്ബം അപ്പടിവിദ്ധം ഹോതി. സാമായികമ്പി വിമുത്തിം ന ലഭതീതി കാലാനുകാലം ധമ്മസ്സവനം നിസ്സായ പീതിപാമോജ്ജം ന ലഭതി. ഹാനഗാമീയേവ ഹോതീതി പരിഹാനിമേവ ഗച്ഛതി.

പമാണികാതി പുഗ്ഗലേസു പമാണഗ്ഗാഹകാ. പമിനന്തീതി പമേതും തുലേതും ആരഭന്തി. ഏകോ ഹീനോതി ഏകോ ഗുണേഹി ഹീനോ. ഏകോ പണീതോതി ഏകോ ഗുണേഹി പണീതോ. തം ഹീതി തം പമാണകരണം.

അഭിക്കന്തതരോതി സുന്ദരതരോ. പണീതതരോതി ഉത്തമതരോ. ധമ്മസോതോ നിബ്ബഹതീതി സൂരം ഹുത്വാ പവത്തമാനവിപസ്സനാഞാണം നിബ്ബഹതി, അരിയഭൂമിം സമ്പാപേതി. തദന്തരം കോ ജാനേയ്യാതി തം അന്തരം തം കാരണം അഞ്ഞത്ര തഥാഗതേന കോ ജാനേയ്യാതി അത്ഥോ.

കോധമാനോതി കോധോ ച മാനോ ച. ലോഭധമ്മാതി ലോഭോയേവ. വചീസങ്ഖാരാതി ആലാപസല്ലാപവസേന വചനാനേവ. യോ വാ പനസ്സ മാദിസോതി യോ വാ പന അഞ്ഞോപി മയാ സദിസോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധോയേവ അസ്സ, സോ പുഗ്ഗലേസു പമാണം ഗണ്ഹേയ്യാതി അത്ഥോ. ഖഞ്ഞതീതി ഗുണഖണനം പാപുണാതി. ഇമേ ഖോ, ആനന്ദ, ഛ പുഗ്ഗലാതി ദ്വേ സോരതാ, ദ്വേ അധിഗതകോധമാനലോഭധമ്മാ, ദ്വേ അധിഗതകോധമാനവചീസങ്ഖാരാതി ഇമേ ഛ പുഗ്ഗലാ. ഗതിന്തി ഞാണഗതിം. ഏകങ്ഗഹീനാതി ഏകേകേന ഗുണങ്ഗേന ഹീനാ. പൂരണോ സീലേന വിസേസീ അഹോസി, ഇസിദത്തോ പഞ്ഞായ. പൂരണസ്സ സീലം ഇസിദത്തസ്സ പഞ്ഞാഠാനേ ഠിതം, ഇസിദത്തസ്സ പഞ്ഞാ പൂരണസ്സ സീലട്ഠാനേ ഠിതാതി.

൩. ഇണസുത്തവണ്ണനാ

൪൫. തതിയേ ദാലിദ്ദിയന്തി ദലിദ്ദഭാവോ. കാമഭോഗിനോതി കാമേ ഭുഞ്ജനകസത്തസ്സ. അസ്സകോതി അത്തനോ സന്തകേന രഹിതോ. അനാള്ഹികോതി ന അഡ്ഢോ. ഇണം ആദിയതീതി ജീവിതും അസക്കോന്തോ ഇണം ആദിയതി. വഡ്ഢിം പടിസ്സുണാതീതി ദാതും അസക്കോന്തോ വഡ്ഢിം ദസ്സാമീതി പടിജാനാതി. അനുചരന്തിപി നന്തി പരിസമജ്ഝഗണമജ്ഝാദീസു ആതപഠപനപംസുഓകിരണാദീഹി വിപ്പകാരം പാപേന്തോ പച്ഛതോ പച്ഛതോ അനുബന്ധന്തി. സദ്ധാ നത്ഥീതി ഓകപ്പനകസദ്ധാമത്തകമ്പി നത്ഥി. ഹിരീ നത്ഥീതി ഹിരീയനാകാരമത്തകമ്പി നത്ഥി. ഓത്തപ്പം നത്ഥീതി ഭായനാകാരമത്തകമ്പി നത്ഥി. വീരിയം നത്ഥീതി കായികവീരിയമത്തകമ്പി നത്ഥി. പഞ്ഞാ നത്ഥീതി കമ്മസ്സകതപഞ്ഞാമത്തകമ്പി നത്ഥി. ഇണാദാനസ്മിം വദാമീതി ഇണഗ്ഗഹണം വദാമി. മാ മം ജഞ്ഞൂതി മാ മം ജാനാതു.

ദാലിദ്ദിയം ദുക്ഖന്തി ധനദലിദ്ദഭാവോ ദുക്ഖം. കാമലാഭാഭിജപ്പിനന്തി കാമലാഭം പത്ഥേന്താനം. പാപകമ്മവിനിബ്ബയോതി പാപകമ്മവഡ്ഢകോ. സംസപ്പതീതി പരിപ്ഫന്ദതി. ജാനന്തി ജാനന്തോ. യസ്സ വിപ്പടിസാരജാതി യേ അസ്സ വിപ്പടിസാരതോ ജാതാ. യോനിമഞ്ഞതരന്തി ഏകം തിരച്ഛാനയോനിം. ദദം ചിത്തം പസാദയന്തി ചിത്തം പസാദേന്തോ ദദമാനോ.

കടഗ്ഗാഹോതി ജയഗ്ഗാഹോ, അനപരാധഗ്ഗാഹോ ഹോതി. ഘരമേസിനോതി ഘരാവാസം പരിയേസന്തസ്സ വസമാനസ്സ വാ. ചാഗോ പുഞ്ഞം പവഡ്ഢതീതി ചാഗോതി സങ്ഖം ഗതം പുഞ്ഞം വഡ്ഢതി. ചാഗാ പുഞ്ഞന്തി വാ പാഠോ. പതിട്ഠിതാതി പതിട്ഠിതസദ്ധാ നാമ സോതാപന്നസ്സ സദ്ധാ. ഹിരിമനോതി ഹിരിസമ്പയുത്തചിത്തോ. നിരാമിസം സുഖന്തി തീണി ഝാനാനി നിസ്സായ ഉപ്പജ്ജനകസുഖം. ഉപേക്ഖന്തി ചതുത്ഥജ്ഝാനുപേക്ഖം. ആരദ്ധവീരിയോതി പരിപുണ്ണപഗ്ഗഹിതവീരിയോ. ഝാനാനി ഉപസമ്പജ്ജാതി ചത്താരി ഝാനാനി പത്വാ. ഏകോദി നിപകോ സതോതി ഏകഗ്ഗചിത്തോ കമ്മസ്സകതഞാണസതീഹി ച സമന്നാഗതോ.

ഏവം ഞത്വാ യഥാഭൂതന്തി ഏവം ഏത്തകം കാരണം യഥാസഭാവം ജാനിത്വാ. സബ്ബസംയോജനക്ഖയേതി നിബ്ബാനേ. സബ്ബസോതി സബ്ബാകാരേന. അനുപാദായാതി അഗ്ഗഹേത്വാ. സമ്മാ ചിത്തം വിമുച്ചതീതി ഇദം വുത്തം ഹോതി – സബ്ബസംയോജനക്ഖയസങ്ഖാതേ നിബ്ബാനേ സബ്ബസോ അനുപാദിയിത്വാ സമ്മാ ഹേതുനാ നയേന മഗ്ഗചിത്തം വിമുച്ചതി. ‘‘ഏതം ഞത്വാ യഥാഭൂതം, സബ്ബസംയോജനക്ഖയ’’ന്തിപി പാളിയം ലിഖിതം, തസ്സ ഏതം സബ്ബസംയോജനക്ഖയസങ്ഖാതം നിബ്ബാനം യഥാഭൂതം ഞത്വാതി അത്ഥോ. പുരിമപച്ഛിമേഹി പന സദ്ധിം ന ഘടീയതി.

തസ്സ സമ്മാ വിമുത്തസ്സാതി തസ്സ സമ്മാ വിമുത്തസ്സ ഖീണാസവസ്സ. ഞാണം ഹോതീതി പച്ചവേക്ഖണഞാണം ഹോതി. താദിനോതി തംസണ്ഠിതസ്സ. അകുപ്പാതി അകുപ്പാരമ്മണത്താ കുപ്പകാരണാനം കിലേസാനഞ്ച അഭാവേന അകുപ്പാ. വിമുത്തീതി മഗ്ഗവിമുത്തിപി ഫലവിമുത്തിപി. ഭവസംയോജനക്ഖയേതി ഭവസംയോജനക്ഖയസങ്ഖാതേ നിബ്ബാനേ ഭവസംയോജനാനഞ്ച ഖയന്തേ ഉപ്പന്നാ. ഏതം ഖോ പരമം ഞാണന്തി ഏതം മഗ്ഗഫലഞാണം പരമഞാണം നാമ. സുഖമനുത്തരന്തി ഏതദേവ മഗ്ഗഫലസുഖം അനുത്തരം സുഖം നാമ. ആണണ്യമുത്തമന്തി സബ്ബേസം അണണാനം ഖീണാസവോ ഉത്തമഅണണോ, തസ്മാ അരഹത്തഫലം ആണണ്യമുത്തമന്തി അരഹത്തഫലേന ദേസനായ കൂടം ഗണ്ഹി. ഇമസ്മിഞ്ച സുത്തേ വട്ടമേവ കഥേത്വാ ഗാഥാസു വട്ടവിവട്ടം കഥിതന്തി.

൪. മഹാചുന്ദസുത്തവണ്ണനാ

൪൬. ചതുത്ഥേ ചേതീസൂതി ചേതിരട്ഠേ. സയംജാതിയന്തി ഏവംനാമകേ നിഗമേ. മഹാചുന്ദോതി ധമ്മസേനാപതിസ്സ കനിട്ഠഭാതികോ. ധമ്മേ യോഗോ അനുയോഗോ ഏതേസന്തി ധമ്മയോഗാ. ധമ്മകഥികാനം ഏതം നാമം. ഝായന്തീതി ഝായീ. അപസാദേന്തീതി ഘട്ടേന്തി ഹിംസന്തി. ഝായന്തീതി ചിന്തേന്തി. പജ്ഝായന്തീതിആദീനി ഉപസഗ്ഗവസേന വഡ്ഢിതാനി. കിമിമേ ഝായന്തീതി കിം നാമ ഇമേ ഝായന്തി. കിന്തിമേ ഝായന്തീതി കിമത്ഥം ഇമേ ഝായന്തി. കഥം ഇമേ ഝായന്തീതി കേന കാരണേന ഇമേ ഝായന്തി. അമതം ധാതും കായേന ഫുസിത്വാ വിഹരന്തീതി മരണവിരഹിതം നിബ്ബാനധാതും സന്ധായ കമ്മട്ഠാനം ഗഹേത്വാ വിഹരന്താ അനുക്കമേന തം നാമകായേന ഫുസിത്വാ വിഹരന്തി. ഗമ്ഭീരം അത്ഥപദന്തി ഗുള്ഹം പടിച്ഛന്നം ഖന്ധധാതുആയതനാദിഅത്ഥം. പഞ്ഞായ അതിവിജ്ഝ പസ്സന്തീതി സഹവിപസ്സനായ മഗ്ഗപഞ്ഞായ പടിവിജ്ഝിത്വാ പസ്സന്തി. ഇമസ്മിം പനത്ഥേ സമ്മസനപടിവേധപഞ്ഞാപി ഉഗ്ഗഹപരിപുച്ഛാപഞ്ഞാപി വട്ടതിയേവാതി.

൫-൬. സന്ദിട്ഠികസുത്തദ്വയവണ്ണനാ

൪൭-൪൮. പഞ്ചമേ സന്തം വാ അജ്ഝത്തന്തി നിയകജ്ഝത്തേ വിജ്ജമാനം. ലോഭോതിആദീഹി തീണി അകുസലമൂലാനി ദസ്സിതാനി. ലോഭധമ്മാതിആദീഹി തംസമ്പയുത്തകാ ധമ്മാ. ഛട്ഠേ കായസന്ദോസന്തി കായദ്വാരസ്സ ദുസ്സനാകാരം. സേസദ്വയേപി ഏസേവ നയോ. ഇമേസു ദ്വീസു സുത്തേസു പച്ചവേക്ഖണാവ കഥിതാ.

൭. ഖേമസുത്തവണ്ണനാ

൪൯. സത്തമേ വുസിതവാതി വുത്ഥബ്രഹ്മചരിയവാസോ. കതകരണീയോതി ചതൂഹി മഗ്ഗേഹി കത്തബ്ബം കത്വാ ഠിതോ. ഓഹിതഭാരോതി ഖന്ധഭാരം കിലേസഭാരം അഭിസങ്ഖാരഭാരഞ്ച ഓതാരേത്വാ ഠിതോ. അനുപ്പത്തസദത്ഥോതി സദത്ഥോ വുച്ചതി അരഹത്തം, തം പത്തോതി അത്ഥോ. പരിക്ഖീണഭവസംയോജനോതി ഖീണഭവബന്ധനോ. സമ്മദഞ്ഞാ വിമുത്തോതി സമ്മാ ഹേതുനാ കാരണേന ജാനിത്വാ വിമുത്തോ. തസ്സ ന ഏവം ഹോതി അത്ഥി മേ സേയ്യോതി വാതിആദീഹി സേയ്യസ്സ സേയ്യോഹമസ്മീതി മാനാദയോ തയോ മാനാ പടിക്ഖിത്താ. ന ഹി ഖീണാസവസ്സ ‘‘അത്ഥി മയ്ഹം സേയ്യോ, അത്ഥി സദിസോ, അത്ഥി ഹീനോ’’തി മാനോ ഹോതി. നത്ഥി മേ സേയ്യോതിആദീഹിപി തേയേവ പടിക്ഖിത്താ. ന ഹി ഖീണാസവസ്സ ‘‘അഹമേവ സേയ്യോ, അഹം സദിസോ, അഹം ഹീനോ, അഞ്ഞേ സേയ്യാദയോ നത്ഥീ’’തി ഏവം മാനോ ഹോതി.

അചിരപക്കന്തേസൂതി അരഹത്തം ബ്യാകരിത്വാ അചിരംയേവ പക്കന്തേസു. അഞ്ഞം ബ്യാകരോന്തീതി അരഹത്തം കഥേന്തി. ഹസമാനകാ മഞ്ഞേ അഞ്ഞം ബ്യാകരോന്തീതി ഹസമാനാ വിയ കഥേന്തി. വിഘാതം ആപജ്ജന്തീതി ദുക്ഖം ആപജ്ജന്തി.

ന ഉസ്സേസു ന ഓമേസു, സമത്തേ നോപനീയരേതി ഏത്ഥ ഉസ്സാതി ഉസ്സിതതാ സേയ്യപുഗ്ഗലാ. ഓമാതി ഹീനാ. സമത്തോതി സദിസോ. ഇതി ഇമേസു തീസുപി സേയ്യഹീനസദിസേസു ഖീണാസവാ മാനേന ന ഉപനീയരേ, ന ഉപനേന്തി, ന ഉപഗച്ഛന്തീതി അത്ഥോ. ഖീണാ ജാതീതി ഖീണാ തേസം ജാതി. വുസിതം ബ്രഹ്മചരിയന്തി വുത്ഥം മഗ്ഗബ്രഹ്മചരിയം. ചരന്തി സംയോജനവിപ്പമുത്താതി സബ്ബസംയോജനേഹി വിമുത്താ ഹുത്വാ ചരന്തി. സുത്തേപി ഗാഥായമ്പി ഖീണാസവോ കഥിതോ.

൮. ഇന്ദ്രിയസംവരസുത്തവണ്ണനാ

൫൦. അട്ഠമേ ഹതൂപനിസം ഹോതീതി ഹതൂപനിസ്സയം ഹോതി. സീലവിപന്നസ്സാതി വിപന്നസീലസ്സ. യഥാഭൂതഞാണദസ്സനന്തി തരുണവിപസ്സനാഞാണം. നിബ്ബിദാവിരാഗോതി ഏത്ഥ നിബ്ബിദാ ബലവവിപസ്സനാ, വിരാഗോ അരിയമഗ്ഗോ. വിമുത്തിഞാണദസ്സനന്തി ഏത്ഥ വിമുത്തീതി അരഹത്തഫലം, ഞാണദസ്സനന്തി പച്ചവേക്ഖണഞാണം. ഉപനിസ്സയസമ്പന്നം ഹോതീതി സമ്പന്നഉപനിസ്സയം ഹോതി. ഇമസ്മിം സുത്തേ സീലാനുരക്ഖണഇന്ദ്രിയസംവരോ കഥിതോ.

൯. ആനന്ദസുത്തവണ്ണനാ

൫൧. നവമേ കിത്താവതാതി കിത്തകേന. അസ്സുതഞ്ചേവാതി അഞ്ഞസ്മിം കാലേ അസ്സുതപുബ്ബം. ന സമ്മോസം ഗച്ഛന്തീതി വിനാസം ന ഗച്ഛന്തി. ചേതസോ സമ്ഫുട്ഠപുബ്ബാതി ചിത്തേന ഫുസിതപുബ്ബാ. സമുദാചരന്തീതി മനോദ്വാരേ ചരന്തി. അവിഞ്ഞാതഞ്ച വിജാനാതീതി അഞ്ഞസ്മിം കാലേ അവിഞ്ഞാതകാരണം ജാനാതി. പരിയാപുണാതീതി വളഞ്ജേതി കഥേതി. ദേസേതീതി പകാസേതി. പരം വാചേതീതി പരം ഉഗ്ഗണ്ഹാപേതി.

ആഗതാഗമാതി ദീഘാദീസു യോ കോചി ആഗമോ ആഗതോ ഏതേസന്തി ആഗതാഗമാ. ധമ്മധരാതി സുത്തന്തപിടകധരാ. വിനയധരാതി വിനയപിടകധരാ. മാതികാധരാതി ദ്വേപാതിമോക്ഖധരാ. പരിപുച്ഛതീതി അനുസന്ധിപുബ്ബാപരം പുച്ഛതി. പരിപഞ്ഹതീതി ഇദഞ്ചിദഞ്ച പുച്ഛിസ്സാമീതി പരിതുലതി പരിച്ഛിന്ദതി. ഇദം, ഭന്തേ, കഥന്തി, ഭന്തേ, ഇദം അനുസന്ധിപുബ്ബാപരം കഥം ഹോതീതി പുച്ഛതി. ഇമസ്സ ക്വത്ഥോതി ഇമസ്സ ഭാസിതസ്സ കോ അത്ഥോതി പുച്ഛതി. അവിവടന്തി അവിവരിതം. വിവരന്തീതി പാകടം കരോന്തി. കങ്ഖാഠാനിയേസൂതി കങ്ഖായ കാരണഭൂതേസു. തത്ഥ യസ്മിം ധമ്മേ കങ്ഖാ ഉപ്പജ്ജതി, സ്വേവ കങ്ഖാഠാനിയോ നാമാതി വേദിതബ്ബോ.

൧൦. ഖത്തിയസുത്തവണ്ണനാ

൫൨. ദസമേ ഭോഗാധിപ്പായാതി ഭോഗസംഹരണത്ഥം ഠപിതാധിപ്പായാ പവത്തഅജ്ഝാസയാ. പഞ്ഞൂപവിചാരാതി പഞ്ഞവന്തോ ഭവേയ്യാമാതി ഏവം പഞ്ഞത്ഥായ പവത്തൂപവിചാരാ. അയമേവ നേസം വിചാരോ ചിത്തേ ഉപവിചരതി. ബലാധിട്ഠാനാതി ബലകായാധിട്ഠാനാ. ബലകായഞ്ഹി ലദ്ധാ തേ ലദ്ധപതിട്ഠാ നാമ ഹോന്തി. പഥവിഭിനിവേസാതി പഥവിസാമിനോ ഭവിസ്സാമാതി ഏവം പഥവിഅത്ഥായ കതചിത്താഭിനിവേസാ. ഇസ്സരിയപരിയോസാനാതി രജ്ജാഭിസേകപരിയോസാനാ. അഭിസേകഞ്ഹി പത്വാ തേ പരിയോസാനപ്പത്താ നാമ ഹോന്തി. ഇമിനാ നയേന സബ്ബത്ഥ അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ.

സേസപദേസു പനേത്ഥ അയമധിപ്പായോ – ബ്രാഹ്മണാ താവ മന്തേ ലഭിത്വാ ലദ്ധപതിട്ഠാ നാമ ഹോന്തി, ഗഹപതികാ യംകിഞ്ചി സിപ്പം, ഇത്ഥീ കുലദായജ്ജസാമികം പുത്തം, ചോരാ യംകിഞ്ചി ആവുധസത്ഥം, സമണാ സീലപരിപുണ്ണാ ലദ്ധപതിട്ഠാ നാമ ഹോന്തി. തസ്മാ മന്താധിട്ഠാനാതിആദീനി വുത്താനി.

ബ്രാഹ്മണാനഞ്ച ‘‘യഞ്ഞം യജിസ്സാമാ’’തി ചിത്തം അഭിനിവിസതി, ബ്രഹ്മലോകേ പത്തേ പരിയോസാനപ്പത്താ നാമ ഹോന്തി. തസ്മാ തേ യഞ്ഞാഭിനിവേസാ ബ്രഹ്മലോകപരിയോസാനാതി വുത്താ. കമ്മന്തകരണത്ഥായ മനോ ഏതേസം അഭിനിവിസതീതി കമ്മന്താഭിനിവേസാ. കമ്മേ നിട്ഠിതേ പരിയോസാനപ്പത്താ നാമ ഹോന്തീതി നിട്ഠിതകമ്മന്തപരിയോസാനാ.

പുരിസാധിപ്പായാതി പുരിസേസു പവത്തഅജ്ഝാസയാ. അലങ്കാരത്ഥായ മനോ ഉപവിചരതി ഏതിസ്സാതി അലങ്കാരൂപവിചാരാ. അസപത്തീ ഹുത്വാ ഏകികാവ ഘരേ വസേയ്യന്തി ഏവമസ്സാ ചിത്തം അഭിനിവിസതീതി അസപത്തീഭിനിവേസാ. ഘരാവാസിസ്സരിയേ ലദ്ധേ പരിയോസാനപ്പത്താ നാമ ഹോന്തീതി ഇസ്സരിയപരിയോസാനാ.

പരഭണ്ഡസ്സ ആദാനേ അധിപ്പായോ ഏതേസന്തി ആദാനാധിപ്പായാ. ഗഹനേ നിലീയനട്ഠാനേ ഏതേസം മനോ ഉപവിചരതീതി ഗഹനൂപവിചാരാ. അന്ധകാരത്ഥായ ഏതേസം ചിത്തം അഭിനിവിസതീതി അന്ധകാരാഭിനിവേസാ. അദസ്സനപ്പത്താ പരിയോസാനപ്പത്താ ഹോന്തീതി അദസ്സനപരിയോസാനാ.

അധിവാസനക്ഖന്തിയഞ്ച സുചിഭാവസീലേ ച അധിപ്പായോ ഏതേസന്തി ഖന്തിസോരച്ചാധിപ്പായാ. അകിഞ്ചനഭാവേ നിഗ്ഗഹണഭാവേ ചിത്തം ഏതേസം അഭിനിവിസതീതി ആകിഞ്ചഞ്ഞാഭിനിവേസാ. നിബ്ബാനപ്പത്താ പരിയോസാനപ്പത്താ ഹോന്തീതി നിബ്ബാനപരിയോസാനാ.

൧൧. അപ്പമാദസുത്തവണ്ണനാ

൫൩. ഏകാദസമേ സമധിഗ്ഗയ്ഹാതി സുട്ഠു ഗണ്ഹിത്വാ. ജങ്ഗലാനം പാണാനന്തി പഥവീതലചാരീനം സപാദകപാണാനം. പദജാതാനീതി പദാനി. സമോധാനം ഗച്ഛന്തീതി ഓധാനം ഉപനിക്ഖേപം ഗച്ഛന്തി. അഗ്ഗമക്ഖായതീതി സേട്ഠം അക്ഖായതി. പബ്ബജലായകോതി പബ്ബജതിണച്ഛേദകോ. ഓധുനാതീതി ഹേട്ഠാ മുഖം ധുനാതി. നിധുനാതീതി ഉഭോഹി പസ്സേഹി ധുനാതി. നിച്ഛാദേതീതി ബാഹായ വാ പഹരതി, രുക്ഖേ വാ പഹരതി. അമ്ബപിണ്ഡിയാതി അമ്ബഫലപിണ്ഡിയാ. വണ്ടൂപനിബന്ധനാനീതി വണ്ടേ ഉപനിബന്ധനാനി, വണ്ടേ വാ പതിട്ഠിതാനി. തദന്വയാനി ഭവന്തീതി വണ്ടാനുവത്തകാനി ഭവന്തി, അമ്ബപിണ്ഡിദണ്ഡകാനുവത്തകാനി ഭവന്തീതിപി അത്ഥോ. ഖുദ്ദരാജാനോതി ഖുദ്ദകരാജാനോ, പകതിരാജാനോ വാ.

൧൨. ധമ്മികസുത്തവണ്ണനാ

൫൪. ദ്വാദസമേ സബ്ബസോതി സബ്ബേസു. സത്തസു വിഹാരേസൂതി സത്തസു പരിവേണേസു. പരിഭാസതീതി പരിഭവതി ഭയം ഉപദംസേതി. വിഹിംസതീതി വിഹേഠേതി. വിതുദതീതി വിജ്ഝതി. രോസേതി വാചായാതി വാചായ ഘട്ടേതി. പക്കമന്തീതി ദിസാ പക്കമന്തി. ന സണ്ഠഹന്തീതി നപ്പതിട്ഠഹന്തി. രിഞ്ചന്തീതി ഛഡ്ഡേന്തി വിസ്സജ്ജേന്തി. പബ്ബാജേയ്യാമാതി നീഹരേയ്യാമ. ഹന്ദാതി വവസ്സഗ്ഗത്ഥേ നിപാതോ. അലന്തി യുത്തമേതം, യം തം പബ്ബാജേയ്യുന്തി അത്ഥോ. കിം തേ ഇമിനാതി കിം തവ ഇമിനാ ജാതിഭൂമിയം വാസേന. തീരദസ്സിം സകുണന്തി ദിസാകാകം. മുഞ്ചന്തീതി ദിസാദസ്സനത്ഥം വിസ്സജ്ജേന്തി. സാമന്താതി അവിദൂരേ. സമന്താതിപി പാഠോ, സമന്തതോതി അത്ഥോ. അഭിനിവേസോതി പത്ഥരിത്വാ ഠിതസാഖാനം നിവേസോ. മൂലസന്താനകാനന്തി മൂലാനം നിവേസോ.

ആള്ഹകഥാലികാതി തണ്ഡുലാള്ഹകസ്സ ഭത്തപചനഥാലികാ. ഖുദ്ദം മധുന്തി ഖുദ്ദമക്ഖികാഹി കതം ദണ്ഡകമധും. അനേലകന്തി നിദ്ദോസം. ന ച സുദം അഞ്ഞമഞ്ഞസ്സ ഫലാനി ഹിംസന്തീതി അഞ്ഞമഞ്ഞസ്സ കോട്ഠാസേ ഫലാനി ന ഹിംസന്തി. അത്തനോ കോട്ഠാസേഹി മൂലം വാ തചം വാ പത്തം വാ ഛിന്ദന്തോ നാമ നത്ഥി, അത്തനോ അത്തനോ സാഖായ ഹേട്ഠാ പതിതാനേവ പരിഭുഞ്ജന്തി. അഞ്ഞസ്സ കോട്ഠാസതോ അഞ്ഞസ കോട്ഠാസം പരിവത്തിത്വാ ഗതമ്പി ‘‘ന അമ്ഹാകം സാഖായ ഫല’’ന്തി ഞത്വാ നോ ഖാദന്തി. യാവദത്ഥം ഭക്ഖിത്വാതി കണ്ഠപ്പമാണേന ഖാദിത്വാ. സാഖം ഭഞ്ജിത്വാതി ഛത്തപ്പമാണമത്തം ഛിന്ദിത്വാ ഛായം കത്വാ പക്കാമി. യത്ര ഹി നാമാതി യോ ഹി നാമ. പക്കമിസ്സതീതി പക്കന്തോ. നാദാസീതി ദേവതായ ആനുഭാവേന ഫലമേവ ന ഗണ്ഹി. ഏവഞ്ഹി സാ അധിട്ഠാസി.

തേനുപസങ്കമീതി ജനപദവാസീഹി ഗന്ത്വാ, ‘‘മഹാരാജ, രുക്ഖോ ഫലം ന ഗണ്ഹി, അമ്ഹാകം നു ഖോ ദോസോ തുമ്ഹാക’’ന്തി വുത്തേ ‘‘നേവ മയ്ഹം ദോസോ അത്ഥി, ന ജാനപദാനം, അമ്ഹാകം വിജിതേ അധമ്മോ നാമ ന വത്തതി, കേന നു ഖോ കാരണേന രുക്ഖോ ന ഫലിതോ, സക്കം ഉപസങ്കമിത്വാ പുച്ഛിസ്സാമീ’’തി ചിന്തേത്വാ യേന സക്കോ ദേവാനമിന്ദോ തേനുപസങ്കമി. പവത്തേസീതി പരിവത്തേസി. ഉമ്മൂലമകാസീതി ഉദ്ധംമൂലം അകാസി. അപി നു ത്വന്തി അപി നു തവ. അട്ഠിതായേവാതി അട്ഠിതായ ഏവ. സച്ഛവീനീതി സമാനച്ഛവീനി പകതിട്ഠാനേ ഠിതാനി. ന പച്ചക്കോസതീതി നപ്പടിക്കോസതി. രോസന്തന്തി ഘട്ടേന്തം. ഭണ്ഡന്തന്തി പഹരന്തം.

സുനേത്തോതി നേത്താ വുച്ചന്തി അക്ഖീനി, തേസം സുന്ദരതായ സുനേത്തോ. തിത്ഥകരോതി സുഗതിഓഗാഹനതിത്ഥസ്സ കാരകോ. വീതരാഗോതി വിക്ഖമ്ഭനവസേന വിഗതരാഗോ. പസവതീതി പടിലഭതി. ദിട്ഠിസമ്പന്നന്തി ദസ്സനസമ്പന്നം, സോതാപന്നന്തി അത്ഥോ. ഖന്തിന്തി അത്തനോ ഗുണഖണനം. യഥാമം സബ്രഹ്മചാരീസൂതി യഥാ ഇമം സബ്രഹ്മചാരീസു അക്കോസനപരിഭാസനം, അഞ്ഞം ഏവരൂപം ഗുണഖന്തിം ന വദാമീതി അത്ഥോ. ന നോ സമസബ്രഹ്മചാരീസൂതി ഏത്ഥ സമജനോ നാമ സകജനോ വുച്ചതി. തസ്മാ ന നോ സകേസു സമാനബ്രഹ്മചാരീസു ചിത്താനി പദുട്ഠാനി ഭവിസ്സന്തീതി അയമേത്ഥ അത്ഥോ.

ജോതിപാലോ ച ഗോവിന്ദോതി നാമേന ജോതിപാലോ ഠാനേന മഹാഗോവിന്ദോ. സത്തപുരോഹിതോതി രേണുആദീനം സത്തന്നം രാജൂനം പുരോഹിതോ. അഹിംസകാ അതീതംസേതി ഏതേ ഛ സത്ഥാരോ അതീതംസേ അഹിംസകാ അഹേസും. നിരാമഗന്ധാതി കോധാമഗന്ധേന നിരാമഗന്ധാ. കരുണേവിമുത്താതി കരുണജ്ഝാനേ അധിമുത്താ, കരുണായ ച കരുണാപുബ്ബഭാഗേ ച ഠിതാ. യേതേതി ഏതേ, അയമേവ വാ പാഠോ. ന സാധുരൂപം ആസീദേതി സാധുസഭാവം ന ഘട്ടേയ്യ. ദിട്ഠിട്ഠാനപ്പഹായിനന്തി ദ്വാസട്ഠിദിട്ഠിഗതപ്പഹായിനം. സത്തമോതി അരഹത്തതോ പട്ഠായ സത്തമോ. അവീതരാഗോതി അവിഗതരാഗോ. ഏതേന അനാഗാമിഭാവം പടിക്ഖിപതി. പഞ്ചിന്ദ്രിയാ മുദൂതി പഞ്ച വിപസ്സനിന്ദ്രിയാനി മുദൂനി. തസ്സ ഹി താനി സകദാഗാമിം ഉപാദായ മുദൂനി നാമ ഹോന്തി. വിപസ്സനാതി സങ്ഖാരപരിഗ്ഗഹഞാണം. പുബ്ബേവ ഉപഹഞ്ഞതീതി പഠമതരഞ്ഞേവ ഉപഹഞ്ഞതി. അക്ഖതോതി ഗുണഖണനേന അക്ഖതോ അനുപഹതോ ഹുത്വാ. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനമേവാതി.

ധമ്മികവഗ്ഗോ പഞ്ചമോ.