൬. മഹാസുപിനസുത്തവണ്ണനാ

൧൯൬. ഛട്ഠേ മഹാസുപിനാതി മഹന്തേഹി പുരിസേഹി പസ്സിതബ്ബതോ മഹന്താനഞ്ച അത്ഥാനം നിമിത്തഭാവതോ മഹാസുപിനാ. പാതുരഹേസുന്തി പാകടാ അഹേസും. തത്ഥ സുപിനം പസ്സന്തോ ചതൂഹി കാരണേഹി പസ്സതി ധാതുക്ഖോഭതോ വാ അനുഭൂതപുബ്ബതോ വാ ദേവതോപസംഹാരതോ വാ പുബ്ബനിമിത്തതോ വാതി.

തത്ഥ പിത്താദീനം ഖോഭകരണപച്ചയപ്പയോഗേന ഖുഭിതധാതുകോ ധാതുക്ഖോഭതോ സുപിനം പസ്സതി. പസ്സന്തോ ച നാനാവിധം സുപിനം പസ്സതി പബ്ബതാ പതന്തോ വിയ, ആകാസേന ഗച്ഛന്തോ വിയ, വാളമിഗഹത്ഥിചോരാദീഹി അനുബദ്ധോ വിയ ച. അനുഭൂതപുബ്ബതോ പസ്സന്തോ പുബ്ബേ അനുഭൂതപുബ്ബം ആരമ്മണം പസ്സതി. ദേവതോപസംഹാരതോ പസ്സന്തസ്സ ദേവതാ അത്ഥകാമതായ വാ അനത്ഥകാമതായ വാ അത്ഥായ വാ അനത്ഥായ വാ നാനാവിധാനി ആരമ്മണാനി ഉപസംഹരന്തി. സോ താസം ദേവതാനം ആനുഭാവേന താനി ആരമ്മണാനി പസ്സതി. പുബ്ബനിമിത്തതോ പസ്സന്തോ പുഞ്ഞാപുഞ്ഞവസേന ഉപ്പജ്ജിതുകാമസ്സ അത്ഥസ്സ വാ അനത്ഥസ്സ വാ പുബ്ബനിമിത്തഭൂതം സുപിനം പസ്സതി ബോധിസത്തമാതാ വിയ പുത്തപടിലാഭനിമിത്തം, കോസലരാജാ വിയ സോളസ സുപിനേ, അയമേവ ഭഗവാ ബോധിസത്തഭൂതോ ഇമേ പഞ്ച മഹാസുപിനേ വിയ ചാതി.

തത്ഥ യം ധാതുക്ഖോഭതോ അനുഭൂതപുബ്ബതോ ച സുപിനേ പസ്സതി, ന തം സച്ചം ഹോതി. യം ദേവതോപസംഹാരതോ പസ്സതി, തം സച്ചം വാ ഹോതി അലികം വാ. കുദ്ധാ ഹി ദേവതാ ഉപായേന വിനാസേതുകാമാ വിപരീതമ്പി കത്വാ ദസ്സേന്തി. യം പന പുബ്ബനിമിത്തതോ പസ്സതി, തം ഏകന്തം സച്ചമേവ ഹോതി. ഏതേസം ചതുന്നം മൂലകാരണാനം സംസഗ്ഗഭേദതോപി സുപിനഭേദോ ഹോതിയേവ.

തം പനേതം ചതുബ്ബിധമ്പി സുപിനം സേഖപുഥുജ്ജനാവ പസ്സന്തി അപ്പഹീനവിപല്ലാസത്താ, അസേഖാ ന പസ്സന്തി പഹീനവിപല്ലാസത്താ. കിം പനേതം പസ്സന്തോ സുത്തോ പസ്സതി പടിബുദ്ധോ, ഉദാഹു നേവ സുത്തോ ന പടിബുദ്ധോതി? കിഞ്ചേത്ഥ യദി താവ സുത്തോ പസ്സതി, അഭിധമ്മവിരോധോ ആപജ്ജതി. ഭവങ്ഗചിത്തേന ഹി സുപതി, തം രൂപനിമിത്താദിആരമ്മണം രാഗാദിസമ്പയുത്തം വാ ന ഹോതി. സുപിനം പസ്സന്തസ്സ ച ഈദിസാനി ചിത്താനി ഉപ്പജ്ജന്തി. അഥ പടിബുദ്ധോ പസ്സതി, വിനയവിരോധോ ആപജ്ജതി. യഞ്ഹി പടിബുദ്ധോ പസ്സതി, തം സബ്ബോഹാരികചിത്തേന പസ്സതി. സബ്ബോഹാരികചിത്തേന ച കതേ വീതിക്കമേ അനാപത്തി നാമ നത്ഥി. സുപിനം പസ്സന്തേന പന കതേപി വീതിക്കമേ ഏകന്തം അനാപത്തി ഏവ. അഥ നേവ സുത്തോ ന പടിബുദ്ധോ പസ്സതി, ന നാമ പസ്സതി. ഏവഞ്ച സതി സുപിനസ്സ അഭാവോ ച ആപജ്ജതി? ന അഭാവോ. കസ്മാ? യസ്മാ കപിമിദ്ധപരേതോ പസ്സതി. വുത്തഞ്ഹേതം – ‘‘കപിമിദ്ധപരേതോ ഖോ, മഹാരാജ, സുപിനം പസ്സതീ’’തി.

കപിമിദ്ധപരേതോതി മക്കടനിദ്ദായ യുത്തോ. യഥാ ഹി മക്കടസ്സ നിദ്ദാ ലഹുപരിവത്താ ഹോതി, ഏവം യാ നിദ്ദാ പുനപ്പുനം കുസലാദിചിത്തവോകിണ്ണത്താ ലഹുപരിവത്താ, യസ്സാ പവത്തിയം പുനപ്പുനം ഭവങ്ഗതോ ഉത്തരണം ഹോതി, തായ യുത്തോ സുപിനം പസ്സതി. തേനായം സുപിനോ കുസലോപി ഹോതി അകുസലോപി അബ്യാകതോപി. തത്ഥ സുപിനന്തേ ചേതിയവന്ദനധമ്മസ്സവനധമ്മദേസനാദീനി കരോന്തസ്സ കുസലോ, പാണാതിപാതാദീനി കരോന്തസ്സ അകുസലോ, ദ്വീഹി അന്തേഹി മുത്തോ ആവജ്ജനതദാരമ്മണക്ഖണേ അബ്യാകതോതി വേദിതബ്ബോ. സ്വായം ദുബ്ബലവത്ഥുകത്താ ചേതനായ പടിസന്ധിം ആകഡ്ഢിതും അസമത്ഥോ. പവത്തേ പന അഞ്ഞേഹി കുസലാകുസലേഹി ഉപത്ഥമ്ഭിതോ വിപാകം ദേതി. കിഞ്ചാപി വിപാകം ദേതി, അഥ ഖോ അവിസയേ ഉപ്പന്നത്താ അബ്ബോഹാരികാവ സുപിനന്തചേതനാ. സോ പനേസ സുപിനോ കാലവസേനപി ദിവാ താവ ദിട്ഠോ ന സമേതി, തഥാ പഠമയാമേ മജ്ഝിമയാമേ പച്ഛിമയാമേ ച. ബലവപച്ചൂസേ പന അസിതപീതഖായിതേ സമ്മാ പരിണാമം ഗതേ കായസ്മിം ഓജായ പതിട്ഠിതായ അരുണേ ഉഗ്ഗച്ഛമാനേവ ദിട്ഠോ സുപിനോ സമേതി. ഇട്ഠനിമിത്തം സുപിനം പസ്സന്തോ ഇട്ഠം പടിലഭതി, അനിട്ഠനിമിത്തം പസ്സന്തോ അനിട്ഠം.

ഇമേ പന പഞ്ച മഹാസുപിനേ നേവ ലോകിയമഹാജനോ പസ്സതി, ന മഹാരാജാനോ, ന ചക്കവത്തിരാജാനോ, ന അഗ്ഗസാവകാ, ന പച്ചേകബുദ്ധാ, ന സമ്മാസമ്ബുദ്ധാ, ഏകോ സബ്ബഞ്ഞുബോധിസത്തോയേവ പസ്സതി. അമ്ഹാകം പന ബോധിസത്തോ കദാ ഇമേ സുപിനേ പസ്സീതി? ‘‘സ്വേ ബുദ്ധോ ഭവിസ്സാമീ’’തി ചാതുദ്ദസിയം പക്ഖസ്സ രത്തിവിഭായനകാലേ പസ്സി. തേരസിയന്തിപി വദന്തിയേവ. സോ ഇമേ സുപിനേ ദിസ്വാ ഉട്ഠായ പല്ലങ്കം ആഭുഞ്ജിത്വാ നിസിന്നോ ചിന്തേസി – ‘‘സചേ മയാ കപിലവത്ഥുനഗരേ ഇമേ സുപിനാ ദിട്ഠാ അസ്സു, പിതു മഹാരാജസ്സ കഥേയ്യം. സചേ പന മേ മാതാ ജീവേയ്യ, തസ്സാ കഥേയ്യം. ഇമസ്മിം ഖോ പന ഠാനേ ഇമേസം പടിഗ്ഗാഹകോ നാമ നത്ഥി, അഹമേവ പടിഗണ്ഹിസ്സാമീ’’തി. തതോ ‘‘ഇദം ഇമസ്സ പുബ്ബനിമിത്തം ഇദം ഇമസ്സാ’’തി സയമേവ സുപിനേ പടിഗ്ഗണ്ഹിത്വാ ഉരുവേലഗാമേ സുജാതായ ദിന്നം പായാസം പരിഭുഞ്ജിത്വാ ബോധിമണ്ഡം ആരുയ്ഹ ബോധിം പത്വാ അനുക്കമേന ജേതവനേ വിഹരന്തോ അത്തനോ മകുലബുദ്ധകാലേ ദിട്ഠേ പഞ്ച മഹാസുപിനേ വിത്ഥാരേതും ഭിക്ഖൂ ആമന്തേത്വാ ഇമം ദേസനം ആരഭി.

തത്ഥ മഹാപഥവീതി ചക്കവാളഗബ്ഭം പൂരേത്വാ ഠിതാ മഹാപഥവീ. മഹാസയനം അഹോസീതി സിരിസയനം അഹോസി. ഓഹിതോതി ഠപിതോ. സോ പന ന ഉദകസ്മിംയേവ ഠപിതോ അഹോസി, അഥ ഖോ പാചീനസമുദ്ദസ്സ ഉപരൂപരിഭാഗേന ഗന്ത്വാ പാചീനചക്കവാളമത്ഥകേ ഠപിതോ അഹോസീതി വേദിതബ്ബോ. പച്ഛിമേ സമുദ്ദേ ദക്ഖിണേ സമുദ്ദേതി ഏതേസുപി ഏസേവ നയോ. തിരിയാ നാമ തിണജാതീതി ദബ്ബതിണം വുച്ചതി. നാഭിയാ ഉഗ്ഗന്ത്വാ നഭം ആഹച്ച ഠിതാ അഹോസീതി നങ്ഗലമത്തേന രത്തദണ്ഡേന നാഭിതോ ഉഗ്ഗന്ത്വാ പസ്സന്തസ്സ പസ്സന്തസ്സേവ വിദത്ഥിമത്തം രതനമത്തം ബ്യാമമത്തം യട്ഠിമത്തം ഗാവുതമത്തം അഡ്ഢയോജനമത്തം യോജനമത്തന്തി ഏവം ഉഗ്ഗന്ത്വാ ഉഗ്ഗന്ത്വാ അനേകയോജനസഹസ്സം നഭം ആഹച്ച ഠിതാ അഹോസി. പാദേഹി ഉസ്സക്കിത്വാതി അഗ്ഗനഖതോ പട്ഠായ പാദേഹി അഭിരുഹിത്വാ. നാനാവണ്ണാതി ഏകോ നീലവണ്ണോ, ഏകോ പീതവണ്ണോ, ഏകോ ലോഹിതവണ്ണോ, ഏകോ പണ്ഡുപലാസവണ്ണോതി ഏവം നാനാവണ്ണാ. സേതാതി പണ്ഡരാ പരിസുദ്ധാ. മഹതോ മീള്ഹപബ്ബതസ്സാതി തിയോജനുബ്ബേധസ്സ ഗൂഥപബ്ബതസ്സ. ഉപരൂപരി ചങ്കമതീതി മത്ഥകമത്ഥകേ ചങ്കമതി. ദീഘായുകബുദ്ധാ പന തിയോജനികേ മീള്ഹപബ്ബതേ അനുപവിസിത്വാ നിസിന്നാ വിയ ഹോന്തി.

ഏവം ഏത്തകേന ഠാനേന പുബ്ബനിമിത്താനി ദസ്സേത്വാ ഇദാനി സഹ പുബ്ബനിമിത്തേഹി പടിലാഭം ദസ്സേതും യമ്പി, ഭിക്ഖവേതിആദിമാഹ. തത്ഥ സബ്ബഗുണദായകത്താ ബുദ്ധാനം അരഹത്തമഗ്ഗോ അനുത്തരാ സമ്മാസമ്ബോധി നാമ. തസ്മാ യം സോ ചക്കവാളമഹാപഥവിം സിരിസയനഭൂതം അദ്ദസ, തം ബുദ്ധഭാവസ്സ പുബ്ബനിമിത്തം. യം ഹിമവന്തപബ്ബതരാജാനം ബിമ്ബോഹനം അദ്ദസ, തം സബ്ബഞ്ഞുതഞ്ഞാണബിമ്ബോഹനസ്സ പുബ്ബനിമിത്തം. യം ചത്താരോ ഹത്ഥപാദേ ചക്കവാളമത്ഥകേ ഠിതേ അദ്ദസ, തം ധമ്മചക്കസ്സ അപ്പടിവത്തിയഭാവേ പുബ്ബനിമിത്തം. യം അത്താനം ഉത്താനകം നിപന്നം അദ്ദസ, തം തീസു ഭവേസു അവകുജ്ജാനം സത്താനം ഉത്താനമുഖഭാവസ്സ പുബ്ബനിമിത്തം. യം അക്ഖീനി ഉമ്മീലേത്വാ പസ്സന്തോ വിയ അഹോസി, തം ദിബ്ബചക്ഖുപടിലാഭസ്സ പുബ്ബനിമിത്തം. യം യാവ ഭവഗ്ഗാ ഏകാലോകം അഹോസി, തം അനാവരണഞാണസ്സ പുബ്ബനിമിത്തം. സേസം പാളിവസേനേവ വേദിതബ്ബന്തി.