(൧൬) ൧. സദ്ധമ്മവഗ്ഗോ

൧. പഠമസമ്മത്തനിയാമസുത്തവണ്ണനാ

൧൫൧. ചതുത്ഥസ്സ പഠമേ അഭബ്ബോ നിയാമം ഓക്കമിതും കുസലേസു ധമ്മേസു സമ്മത്തന്തി കുസലേസു ധമ്മേസു സമ്മത്തഭൂതം മഗ്ഗനിയാമം ഓക്കമിതും അഭബ്ബോ അഭാജനം. കഥം പരിഭോതീതിആദീസു ‘‘കിം കഥാ നാമ ഏസാ’’തി വദന്തോ കഥം പരിഭോതി നാമ. ‘‘കിം നാമേസ കഥേതി, കിം അയം ജാനാതീ’’തി വദന്തോ കഥികം പരിഭോതി നാമ. ‘‘മയം കിം ജാനാമ, കുതോ അമ്ഹാകം ഏതം സോതും ബല’’ന്തി വദന്തോ അത്താനം പരിഭോതി നാമ. വിപരിയായേന സുക്കപക്ഖോ വേദിതബ്ബോ.

൨. ദുതിയസമ്മത്തനിയാമസുത്തവണ്ണനാ

൧൫൨. ദുതിയേ അനഞ്ഞാതേ അഞ്ഞാതമാനീതി അവിഞ്ഞാതസ്മിംയേവ ‘‘വിഞ്ഞാതമിദം മയാ’’തി ഏവംമാനീ.

൩. തതിയസമ്മത്തനിയാമസുത്തവണ്ണനാ

൧൫൩. തതിയേ മക്ഖീ ധമ്മം സുണാതീതി മക്ഖീ ഹുത്വാ ഗുണമക്ഖനചിത്തേന ധമ്മം സുണാതി. ഉപാരമ്ഭചിത്തോതി നിഗ്ഗഹാരോപനചിത്തോ. രന്ധഗവേസീതി ഗുണരന്ധം ഗുണച്ഛിദ്ദം ഗവേസന്തോ.

൪. പഠമസദ്ധമ്മസമ്മോസസുത്തവണ്ണനാ

൧൫൪. ചതുത്ഥേ ന സക്കച്ചം ധമ്മം സുണന്തീതി ഓഹിതസോതാ സുകതകാരിനോ ഹുത്വാ ന സുണന്തി. ന പരിയാപുണന്തീതി യഥാസുതം ധമ്മം വളഞ്ജന്താപി സക്കച്ചം ന വളഞ്ജേന്തി. പഞ്ചമം ഉത്താനമേവ.

൬. തതിയസദ്ധമ്മസമ്മോസസുത്തവണ്ണനാ

൧൫൬. ഛട്ഠേ അപ്പടിസരണോതി അപ്പതിട്ഠോ. ആചരിയാ ഹി സുത്തന്തസ്സ പടിസരണം നാമ, തേസം അഭാവാ അപ്പടിസരണോ ഹോതി. സേസമേത്ഥ ഹേട്ഠാ വുത്തനയമേവ.

൭. ദുക്കഥാസുത്തവണ്ണനാ

൧൫൭. സത്തമേ പുഗ്ഗലം ഉപനിധായാതി തം തം പുഗ്ഗലം ഉപനിക്ഖിപിത്വാ, സക്ഖിം കത്വാതി അത്ഥോ. കച്ഛമാനായാതി കഥിയമാനായ. സേസമേത്ഥ അട്ഠമഞ്ച ഉത്താനത്ഥമേവാതി.

൯. ഉദായീസുത്തവണ്ണനാ

൧൫൯. നവമേ അനുപുബ്ബിം കഥം കഥേസ്സാമീതി ദാനാനന്തരം സീലം, സീലാനന്തരം സഗ്ഗന്തി ഏവം ദേസനാനുപുബ്ബിം കഥം വാ, യം യം സുത്തപദം വാ ഗാഥാപദം വാ നിക്ഖിത്തം ഹോതി, തസ്സ തസ്സ അനുരൂപകഥം കഥേസ്സാമീതി ചിത്തം ഉപട്ഠപേത്വാ പരേസം ധമ്മോ ദേസേതബ്ബോ. പരിയായദസ്സാവീതി തസ്സ തസ്സ അത്ഥസ്സ തം തം കാരണം ദസ്സേന്തോ. കാരണഞ്ഹി ഇധ പരിയായോതി വുത്തം. അനുദ്ദയതം പടിച്ചാതി ‘‘മഹാസമ്ബാധപ്പത്തേ സത്തേ സമ്ബാധതോ മോചേസ്സാമീ’’തി അനുകമ്പം ആഗമ്മ. ന ആമിസന്തരോതി ന ആമിസഹേതുകോ, അത്തനോ ചതുപച്ചയലാഭം അനാസീസന്തോതി അത്ഥോ. അത്താനഞ്ച പരഞ്ച അനുപഹച്ചാതി അത്തുക്കംസനപരവമ്ഭനാദിവസേന അത്താനഞ്ച പരഞ്ച ഗുണുപഘാതേന അനുപഹന്ത്വാ.

൧൦. ദുപ്പടിവിനോദയസുത്തവണ്ണനാ

൧൬൦. ദസമേ ദുപ്പടിവിനോദയാതി യാനി ഹസ്സാദീനി കിച്ചാനി നിപ്ഫാദേതും ഠാനാനി ഉപ്പന്നാനി ഹോന്തി, തേസു മത്ഥകം അസമ്പത്തേസു അന്തരായേവ ദുന്നീഹാരാ ദുവിക്ഖമ്ഭയാ ഹോന്തി. പടിഭാനന്തി കഥേതുകാമതാ വുച്ചതി. ഇമാനി പഞ്ച ദുപ്പടിവിനോദയാനി, ന സുപ്പടിവിനോദയാനി. ഉപായേന പന കാരണേന അനുരൂപാഹി പച്ചവേക്ഖണഅനുസാസനാദീഹി സക്കാ പടിവിനോദേതുന്തി.

സദ്ധമ്മവഗ്ഗോ പഠമോ.