൮. ഉപകസുത്തവണ്ണനാ

൧൮൮. അട്ഠമേ ഉപകോതി തസ്സ നാമം. മണ്ഡികാപുത്തോതി മണ്ഡികായ പുത്തോ. ഉപസങ്കമീതി സോ കിര ദേവദത്തസ്സ ഉപട്ഠാകോ, ‘‘കിം നു ഖോ സത്ഥാ മയി അത്തനോ സന്തികം ഉപഗതേ വണ്ണം കഥേസ്സതി, ഉദാഹു അവണ്ണ’’ന്തി പരിഗ്ഗണ്ഹനത്ഥം ഉപസങ്കമി. ‘‘നേരയികോ ദേവദത്തോ കപ്പട്ഠോ അതേകിച്ഛോ’’തി (ചൂളവ. ൩൪൮) വചനം സുത്വാ സത്ഥാരം ഘട്ടേതുകാമോ ഉപസങ്കമീതിപി വദന്തി. പരൂപാരമ്ഭം വത്തേതീതി പരഗരഹം കഥേതി. സബ്ബോ സോ ന ഉപപാദേതീതി സബ്ബോപി സോ കുസലധമ്മം ന ഉപ്പാദേതി, അത്തനോ വാ വചനം ഉപപാദേതും അനുച്ഛവികം കാതും ന സക്കോതി. അനുപപാദേന്തോ ഗാരയ്ഹോ ഹോതീതി കുസലം ധമ്മം ഉപ്പാദേതും അസക്കോന്തോ അത്തനോ ച വചനം ഉപപന്നം അനുച്ഛവികം കാതും അസക്കോന്തോ ഗാരയ്ഹോ ഹോതി. ഉപവജ്ജോതി ഉപവദിതബ്ബോ ച ഹോതി, വജ്ജേന വാ ഉപേതോ ഹോതി, സദോസോ ഹോതീതി അത്ഥോ.

അഥ ഭഗവാ തസ്സ വാദം ഗഹേത്വാ തസ്സേവ ഗീവായ പടിമുഞ്ചന്തോ പരൂപാരമ്ഭന്തിആദിമാഹ. ഉമ്മുജ്ജമാനകംയേവാതി ഉദകതോ സീസം ഉക്ഖിപന്തംയേവ. തത്ഥ അപരിമാണാ പദാതിആദീസു തസ്മിം അകുസലന്തി പഞ്ഞാപനേ പദാനിപി അക്ഖരാനിപി ധമ്മദേസനാപി അപരിമാണായേവ. ഇതിപിദം അകുസലന്തി ഇദമ്പി അകുസലം ഇദമ്പി അകുസലം ഇമിനാപി കാരണേന ഇമിനാപി കാരണേന അകുസലന്തി ഏവം അകുസലപഞ്ഞത്തിയം ആഗതാനിപി അപരിമാണാനി. അഥാപി അഞ്ഞേനാകാരേന തഥാഗതോ തം ധമ്മം ദേസേയ്യ, ഏവമ്പിസ്സ ദേസനാ അപരിമാണാ ഭവേയ്യ. യഥാഹ – ‘‘അപരിയാദിന്നാവസ്സ തഥാഗതസ്സ ധമ്മദേസനാ, അപരിയാദിന്നം ധമ്മപദബ്യഞ്ജന’’ന്തി (മ. നി. ൧.൧൬൧). ഇമിനാ ഉപായേന സബ്ബവാരേസു അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. യാവ ധംസീ വതായന്തി യാവ ഗുണധംസീ വത അയം. ലോണകാരദാരകോതി ലോണകാരഗാമദാരകോ. യത്ര ഹി നാമാതി യോ ഹി നാമ. ആസാദേതബ്ബം മഞ്ഞിസ്സതീതി ഘട്ടേതബ്ബം മഞ്ഞിസ്സതി. അപേഹീതി അപഗച്ഛ, മാ മേ പുരതോ അട്ഠാസി. ഏവഞ്ച പന വത്വാ ഗീവായ ഗണ്ഹാപേത്വാ നിക്കഡ്ഢാപേസിയേവാതി.