(൧൬) ൧. ഇന്ദ്രിയവഗ്ഗോ

൧. ഇന്ദ്രിയസുത്താദിവണ്ണനാ

൧൫൧. ചതുത്ഥസ്സ പഠമേ സദ്ധാധുരേന ഇന്ദട്ഠം കരോതീതി സദ്ധിന്ദ്രിയം. സേസേസുപി ഏസേവ നയോ. ദുതിയേ അസ്സദ്ധിയേ അകമ്പനട്ഠേന സദ്ധാബലം. സേസേസുപി ഏസേവ നയോ. തതിയേ അനവജ്ജബലന്തി നിദ്ദോസബലം. സങ്ഗഹബലന്തി സങ്ഗണ്ഹിതബ്ബയുത്തകാനം സങ്ഗണ്ഹനബലം. ചതുത്ഥപഞ്ചമാനി ഉത്താനാനേവ.

൬. കപ്പസുത്തവണ്ണനാ

൧൫൬. ഛട്ഠേ സംവട്ടതീതി ഏത്ഥ തയോ സംവട്ടാ ആപോസംവട്ടോ, തേജോസംവട്ടോ, വായോസംവട്ടോതി. തിസ്സോ സംവട്ടസീമാ ആഭസ്സരാ, സുഭകിണ്ഹാ, വേഹപ്ഫലാതി. യദാ കപ്പോ തേജേന സംവട്ടതി, ആഭസ്സരതോ ഹേട്ഠാ അഗ്ഗിനാ ഡയ്ഹതി. യദാ ആപേന സംവട്ടതി, സുഭകിണ്ഹതോ ഹേട്ഠാ ഉദകേന വിലീയതി. യദാ വാതേന സംവട്ടതി, വേഹപ്ഫലതോ ഹേട്ഠാ വാതേന വിദ്ധംസതി. വിത്ഥാരതോ പന സദാപി ഏകം ബുദ്ധക്ഖേത്തം വിനസ്സതി. അയമേത്ഥ സങ്ഖേപോ, വിത്ഥാരകഥാ പന വിസുദ്ധിമഗ്ഗേ (വിസുദ്ധി. ൨.൪൦൩-൪൦൪ ആദയോ) വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബാ.

൭. രോഗസുത്തവണ്ണനാ

൧൫൭. സത്തമേ വിഘാതവാതി മഹിച്ഛാപച്ചയേന വിഘാതേന ദുക്ഖേന സമന്നാഗതോ. അസന്തുട്ഠോതി ചതൂസു പച്ചയേസു തീഹി സന്തോസേഹി അസന്തുട്ഠോ. അനവഞ്ഞപ്പടിലാഭായാതി പരേഹി അനവജാനനസ്സ പടിലാഭത്ഥായ. ലാഭസക്കാരസിലോകപ്പടിലാഭായാതി സുസങ്ഖതചതുപച്ചയസങ്ഖാതസ്സ ലാഭസക്കാരസ്സ ചേവ വണ്ണഭണനസങ്ഖാതസ്സ സിലോകസ്സ ച പടിലാഭത്ഥായ. സങ്ഖായ കുലാനി ഉപസങ്കമതീതി ‘‘ഇതി മം ഏതേ ജാനിസ്സന്തീ’’തി ജാനനത്ഥായ കുലാനി ഉപസങ്കമതി. സേസപദേസുപി ഏസേവ നയോ.

൮. പരിഹാനിസുത്തവണ്ണനാ

൧൫൮. അട്ഠമേ ഗമ്ഭീരേസൂതി അത്ഥഗമ്ഭീരേസു. ഠാനാഠാനേസൂതി കാരണാകാരണേസു. ന കമതീതി നാവഗാഹതി നപ്പവത്തതി. പഞ്ഞാചക്ഖൂതി ഏത്ഥ ഉഗ്ഗഹപരിപുച്ഛാപഞ്ഞാപി വട്ടതി, സമ്മസനപ്പടിവേധപഞ്ഞാപി വട്ടതിയേവ.

൯. ഭിക്ഖുനീസുത്തവണ്ണനാ

൧൫൯. നവമേ ഏഹി ത്വന്തി ഥേരേ പടിബദ്ധചിത്താ തം പഹിണിതും ഏവമാഹ. സസീസം പാരുപിത്വാതി സഹ സീസേന കായം പാരുപിത്വാ. മഞ്ചകേ നിപജ്ജീതി വേഗേന മഞ്ചകം പഞ്ഞാപേത്വാ തത്ഥ നിപജ്ജി. ഏതദവോചാതി തസ്സാകാരം സല്ലക്ഖേത്വാ ലോഭപ്പഹാനത്ഥായ സണ്ഹേനേവ അസുഭകഥം കഥേതും ഏതം അവോച. ആഹാരസമ്ഭൂതോതി ആഹാരേന സമ്ഭൂതോ ആഹാരം നിസ്സായ വഡ്ഢിതോ. ആഹാരം നിസ്സായ ആഹാരം പജഹതീതി പച്ചുപ്പന്നം കബളീകാരാഹാരം നിസ്സായ തം ഏവം യോനിസോ സേവമാനോ പുബ്ബകമ്മസങ്ഖാതം ആഹാരം പജഹതി. പച്ചുപ്പന്നേപി പന കബളീകാരാഹാരേ നികന്തിതണ്ഹാ പജഹിതബ്ബാ.

തണ്ഹം പജഹതീതി ഇദാനി ഏവം പവത്തം പച്ചുപ്പന്നതണ്ഹം നിസ്സായ വട്ടമൂലികം പുബ്ബതണ്ഹം പജഹതി. അയം പന പച്ചുപ്പന്നതണ്ഹാ കുസലാ അകുസലാതി? അകുസലാ. സേവിതബ്ബാ ന സേവിതബ്ബാതി? സേവിതബ്ബാ. പടിസന്ധിം ആകഡ്ഢതി നാകഡ്ഢതീതി? നാകഡ്ഢതി. ഏതിസ്സാപി പന പച്ചുപ്പന്നായ സേവിതബ്ബതണ്ഹായ നികന്തി പജഹിതബ്ബായേവ. സോ ഹി നാമ ആയസ്മാ ആസവാനം ഖയാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരിസ്സതി, കിമങ്ഗം പനാഹന്തി ഏത്ഥ കിമങ്ഗം പനാതി കാരണപരിവിതക്കനമേതം. ഇദം വുത്തം ഹോതി – സോ ആയസ്മാ അരഹത്തഫലം സച്ഛികത്വാ വിഹരിസ്സതി, അഹം കേന കാരണേന ന സച്ഛികത്വാ വിഹരിസ്സാമി. സോപി ഹി ആയസ്മാ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സേവ പുത്തോ, അഹമ്പി സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സേവ പുത്തോ, മയ്ഹമ്പേതം ഉപ്പജ്ജിസ്സതീതി. മാനം നിസ്സായാതി ഇദം ഏവം ഉപ്പന്നസേവിതബ്ബമാനം നിസ്സായ. മാനം പജഹതീതി വട്ടമൂലകം പുബ്ബമാനം പജഹതി. യം നിസ്സായ പനേസ തം പജഹതി, സോപി തണ്ഹാ വിയ അകുസലോ ചേവ സേവിതബ്ബോ ച, നോ ച പടിസന്ധിം ആകഡ്ഢതി. നികന്തി പന തസ്മിമ്പി പജഹിതബ്ബാവ.

സേതുഘാതോ വുത്തോ ഭഗവതാതി പദഘാതോ പച്ചയഘാതോ ബുദ്ധേന ഭഗവതാ കഥിതോ. ഇതി ഇമേഹി ചതൂഹി അങ്ഗേഹി ഥേരേ ദേസനം വിനിവട്ടേന്തേ തസ്സാ ഭിക്ഖുനിയാ ഥേരം ആരബ്ഭ ഉപ്പന്നോ ഛന്ദരാഗോ അപഗഞ്ഛി. സാപി ഥേരം ഖമാപേതും അച്ചയം ദേസേസി, ഥേരോപിസ്സാ പടിഗ്ഗണ്ഹി. തം ദസ്സേതും അഥ ഖോ സാ ഭിക്ഖുനീതിആദി വുത്തം.

൧൦. സുഗതവിനയസുത്തവണ്ണനാ

൧൬൦. ദസമേ ദുഗ്ഗഹിതന്തി ഉപ്പടിപാടിയാ ഗഹിതം. പരിയാപുണന്തീതി വളഞ്ജേന്തി കഥേന്തി. പദബ്യഞ്ജനേഹീതി ഏത്ഥ പദമേവ അത്ഥസ്സ ബ്യഞ്ജനതോ ബ്യഞ്ജനന്തി വുത്തം. ദുന്നിക്ഖിത്തസ്സാതി ദുട്ഠു നിക്ഖിത്തസ്സ ഉപ്പടിപാടിയാ ഠപിതസ്സ. അത്ഥോപി ദുന്നയോ ഹോതീതി അട്ഠകഥാ നീഹരിത്വാ കഥേതും ന സക്കാ ഹോതി. ഛിന്നമൂലകോതി മൂലഭൂതാനം ഭിക്ഖൂനം ഉപച്ഛിന്നത്താ ഛിന്നമൂലകോ. അപ്പടിസരണോതി അപ്പതിട്ഠോ. ബാഹുലികാതി പച്ചയബാഹുല്ലായ പടിപന്നാ. സാഥലികാതി തിസ്സോ സിക്ഖാ സിഥിലഗ്ഗഹണേന ഗണ്ഹനകാ. ഓക്കമനേ പുബ്ബങ്ഗമാതി പഞ്ച നീവരണാനി അവഗമനതോ ഓക്കമനന്തി വുച്ചന്തി, തത്ഥ പുബ്ബങ്ഗമാതി അത്ഥോ. പവിവേകേതി തിവിധേ വിവേകേ. നിക്ഖിത്തധുരാതി നിബ്ബീരിയാ. ഇമിനാ നയേന പന സബ്ബത്ഥ അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ.

ഇന്ദ്രിയവഗ്ഗോ പഠമോ.