(൮) ൩. അപണ്ണകവഗ്ഗോ

൧. പധാനസുത്തവണ്ണനാ

൭൧. തതിയവഗ്ഗസ്സ പഠമേ അപണ്ണകപ്പടിപദന്തി അവിരദ്ധപ്പടിപദം. യോനി ചസ്സ ആരദ്ധാ ഹോതീതി കാരണഞ്ചസ്സ പരിപുണ്ണം ഹോതി. ആസവാനം ഖയായാതി അരഹത്തത്ഥായ. ദുതിയം ഉത്താനമേവ.

൩. സപ്പുരിസസുത്തവണ്ണനാ

൭൩. തതിയേ അവണ്ണോതി അഗുണോ. പാതു കരോതീതി കഥേതി, പാകടം കരോതി. പഞ്ഹാഭിനീതോതി പഞ്ഹത്ഥായ അഭിനീതോ. അഹാപേത്വാ അലമ്ബിത്വാതി അപരിഹീനം അലമ്ബിതം കത്വാ. ഏത്ഥ ച അസപ്പുരിസോ പാപിച്ഛതായ അത്തനോ അവണ്ണം ഛാദേതി, സപ്പുരിസോ ലജ്ജിതായ അത്തനോ വണ്ണം. ഇദാനി യസ്മാ അസപ്പുരിസോ ഹിരോത്തപ്പരഹിതോ സംവാസേന അവജാനാതി, സപ്പുരിസോ പന ഹിരോത്തപ്പസമന്നാഗതോ സംവാസേനാപി നാവജാനാതി. തസ്മാ അസപ്പുരിസഭാവസാധകം അധുനാഗതവധുകോപമ്മം ദസ്സേതും സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, വധുകാതിആദിമാഹ. തത്ഥ വധുകാതി സുണിസാ. തിബ്ബന്തി ബഹലം. സേസമേത്ഥ ഉത്താനത്ഥമേവാതി.

൪-൫. അഗ്ഗസുത്തദ്വയവണ്ണനാ

൭൪-൭൫. ചതുത്ഥേ സീലഗ്ഗന്തി അഗ്ഗപ്പത്തം ഉത്തമസീലം. ഏസേവ നയോ സബ്ബത്ഥ. പഞ്ചമേ രൂപഗ്ഗന്തി യം രൂപം സമ്മസിത്വാ അരഹത്തം പാപുണാതി, ഇദം രൂപഗ്ഗം നാമ. സേസേസുപി ഏസേവ നയോ. ഭവഗ്ഗന്തി ഏത്ഥ പന യസ്മിം അത്തഭാവേ ഠിതോ അരഹത്തം പാപുണാതി, ഏതം ഭവഗ്ഗം നാമാതി.

൬. കുസിനാരസുത്തവണ്ണനാ

൭൬. ഛട്ഠേ ഉപവത്തനേതി പാചീനഗതായ സാലപന്തിയാ ഉത്തരേന നിവത്തിത്വാ ഠിതായ വേമജ്ഝട്ഠാനേ. അന്തരേന യമകസാലാനന്തി ദ്വിന്നം സാലരുക്ഖാനം അന്തരേ. കങ്ഖാതി ദ്വേള്ഹകം. വിമതീതി വിനിച്ഛിതും അസമത്ഥതാ. ‘‘ബുദ്ധോ നു ഖോ ന ബുദ്ധോ നു ഖോ, ധമ്മോ നു ഖോ ന ധമ്മോ നു ഖോ, സങ്ഘോ നു ഖോ ന സങ്ഘോ നു ഖോ, മഗ്ഗോ നു ഖോ ന മഗ്ഗോ നു ഖോ, പടിപദാ നു ഖോ ന പടിപദാ നു ഖോ’’തി യസ്സ സംസയോ ഉപ്പജ്ജേയ്യ, തം വോ വദാമി പുച്ഛഥ, ഭിക്ഖവേതി അയമേത്ഥ സങ്ഖേപത്ഥോ. സത്ഥുഗാരവേനപി ന പുച്ഛേയ്യാഥാതി ‘‘മയം സത്ഥു സന്തികേ പബ്ബജിമ്ഹ, ചത്താരോ പച്ചയാപി നോ സത്ഥു സന്തകാവ. തേ മയം ഏത്തകം കാലം കങ്ഖം അകത്വാ ന അരഹാമ അജ്ജ പച്ഛിമേ കാലേ കങ്ഖം കാതു’’ന്തി സചേ ഏവം സത്ഥരി ഗാരവേന ന പുച്ഛഥ. സഹായകോപി, ഭിക്ഖവേ, സഹായകസ്സ ആരോചേതൂതി തുമ്ഹാകം യോ യസ്സ ഭിക്ഖുസ്സ സന്ദിട്ഠോ സമ്ഭത്തോ, സോ തസ്സ ആരോചേതു, അഹം ഏകസ്സ ഭിക്ഖുസ്സ കഥേസ്സാമി, തസ്സ കഥം സുത്വാ സബ്ബേ നിക്കങ്ഖാ ഭവഥാതി ദസ്സേതി. ഏവം പസന്നോതി ഏവം സദ്ദഹാമി അഹന്തി അത്ഥോ. ഞാണമേവാതി നിക്കങ്ഖഭാവപച്ചക്ഖകരണഞാണംയേവ ഏത്ഥ തഥാഗതസ്സ, ന സദ്ധാമത്തന്തി അത്ഥോ. ഇമേസഞ്ഹി, ആനന്ദാതി ഇമേസം അന്തോസാണിയം നിസിന്നാനം പഞ്ചന്നം ഭിക്ഖുസതാനം. യോ പച്ഛിമകോതി യോ ഗുണവസേന പച്ഛിമകോ, ആനന്ദത്ഥേരംയേവ സന്ധായാഹ.

൭. അചിന്തേയ്യസുത്തവണ്ണനാ

൭൭. സത്തമേ അചിന്തേയ്യാനീതി ചിന്തേതും അയുത്താനി. ന ചിന്തേതബ്ബാനീതി അചിന്തേയ്യത്തായേവ ന ചിന്തേതബ്ബാനി. യാനി ചിന്തേന്തോതി യാനി കാരണാനി ചിന്തേന്തോ. ഉമ്മാദസ്സാതി ഉമ്മത്തകഭാവസ്സ. വിഘാതസ്സാതി ദുക്ഖസ്സ. ബുദ്ധവിസയോതി ബുദ്ധാനം വിസയോ, സബ്ബഞ്ഞുതഞ്ഞാണാദീനം ബുദ്ധഗുണാനം പവത്തി ച ആനുഭാവോ ച. ഝാനവിസയോതി അഭിഞ്ഞാഝാനവിസയോ. കമ്മവിപാകോതി ദിട്ഠധമ്മവേദനീയാദീനം കമ്മാനം വിപാകോ. ലോകചിന്താതി ‘‘കേന നു ഖോ ചന്ദിമസൂരിയാ കതാ, കേന മഹാപഥവീ, കേന മഹാസമുദ്ദോ, കേന സത്താ ഉപ്പാദിതാ, കേന പബ്ബതാ, കേന അമ്ബതാലനാളികേരാദയോ’’തി ഏവരൂപാ ലോകചിന്താ.

൮. ദക്ഖിണസുത്തവണ്ണനാ

൭൮. അട്ഠമേ ദക്ഖിണാവിസുദ്ധിയോതി ദാനസങ്ഖാതായ ദക്ഖിണായ വിസുജ്ഝനകാരണാനി. ദായകതോ വിസുജ്ഝതീതി മഹപ്ഫലഭാവേന വിസുജ്ഝതി, മഹപ്ഫലാ ഹോതീതി അത്ഥോ. കല്യാണധമ്മോതി സുചിധമ്മോ. പാപധമ്മോതി ലാമകധമ്മോ. ദായകതോ വിസുജ്ഝതീതി ഏത്ഥ വേസ്സന്തരമഹാരാജാ കഥേതബ്ബോ. സോ ഹി ജൂജകബ്രാഹ്മണസ്സ ദാരകേ ദത്വാ മഹാപഥവിം കമ്പേസി. പടിഗ്ഗാഹകതോ വിസുജ്ഝതീതി ഏത്ഥ കല്യാണീനദീമുഖദ്വാരവാസീ കേവട്ടോ കഥേതബ്ബോ. സോ കിര ദീഘസുമത്ഥേരസ്സ തിക്ഖത്തും പിണ്ഡപാതം ദത്വാ മരണമഞ്ചേ നിപന്നോ ‘‘അയ്യസ്സ മം ദീഘസുമത്ഥേരസ്സ ദിന്നപിണ്ഡപാതോ ഉദ്ധരതീ’’തി ആഹ. നേവ ദായകതോതി ഏത്ഥ വഡ്ഢമാനവാസീ ലുദ്ദകോ കഥേതബ്ബോ. സോ കിര പേതദക്ഖിണം ദേന്തോ ഏകസ്സ ദുസ്സീലസ്സേവ തയോ വാരേ അദാസി. തതിയവാരേ ‘‘അമനുസ്സോ ദുസ്സീലോ മം വിലുമ്പതീ’’തി വിരവി. ഏകസ്സ സീലവതോ ഭിക്ഖുനോ ദത്വാ പാപിതകാലേയേവസ്സ പാപുണി. ദായകതോ ചേവ വിസുജ്ഝതി പടിഗ്ഗാഹകതോ ചാതി ഏത്ഥ അസദിസദാനം കഥേതബ്ബന്തി.

൯. വണിജ്ജസുത്തവണ്ണനാ

൭൯. നവമേ താദിസാ വാതി തംസദിസാവ തംസരിക്ഖകാവ. ഛേദഗാമിനീ ഹോതീതി ഛേദം ഗച്ഛതി. യം പത്ഥിതം, തം സബ്ബം നസ്സതീതി അത്ഥോ. ന യഥാധിപ്പായാ ഹോതീതി യഥാജ്ഝാസയാ ന ഹോതി. പരാധിപ്പായാ ഹോതീതി പരജ്ഝാസയാ അജ്ഝാസയതോ അധികതരഫലാ ഹോതി. സമണം വാ ബ്രാഹ്മണം വാതി ഏത്ഥ സമിതപാപബാഹിതപാപതാഹി സമണബ്രാഹ്മണതാ വേദിതബ്ബാ. വദതു, ഭന്തേ, പച്ചയേനാതി, ഭന്തേ, ചതുബ്ബിധേന ചീവരാദിനാ പച്ചയേന വദേയ്യാസീതി ഏവം പവാരേതി നിമന്തേതി. യേന പവാരേതീതി പരിച്ഛിന്ദിത്വാ യത്തകേന പവാരേതി. തം ന ദേതീതി തം സബ്ബസോവ ന ദേതി. ന യഥാധിപ്പായം ദേതീതി യഥാ തസ്സ അജ്ഝാസയോ, ഏവം ദാതും ന സക്കോതി, ഹാപേത്വാ അപ്പകം ദേതി. യഥാധിപ്പായം ദേതീതി യത്തകം സോ ഇച്ഛതി, തത്തകമേവ ദേതി. പരാധിപ്പായം ദേതീതി അപ്പകം പവാരേത്വാ അവത്ഥരിത്വാ ബഹും ദേതി.

൧൦. കമ്ബോജസുത്തവണ്ണനാ

൮൦. ദസമേ നേവ സഭായം നിസീദതീതി വിനിച്ഛയകരണത്ഥം വിനിച്ഛയസഭായം നേവ നിസീദതി. ന കമ്മന്തം പയോജേതീതി കസിവണിജ്ജാദിമഹാകമ്മന്തം നപ്പയോജേതി. ന കമ്ബോജം ഗച്ഛതീതി ഭോഗേ സമ്ഭരണത്ഥായ കമ്ബോജരട്ഠം ന ഗച്ഛതി. ദേസനാമത്തമേവ ചേതം, യം കിഞ്ചി തിരോരട്ഠം ന ഗച്ഛതീതി അത്ഥോ. കോധനോതിആദീസു കോധനതായ കോധപരിയുട്ഠിതോ അത്ഥാനത്ഥം ന ജാനാതി, ഇസ്സുകിതായ പരസമ്പത്തിം ന സഹതി, മച്ഛരിതായ ധനം ദത്വാ കിച്ചം കാതും ന സക്കോതി, നിപ്പഞ്ഞതായ കിച്ചം സംവിധാതും ന സക്കോതി. തസ്മാ ഏതാനി സഭാനിസീദനാദീനി ന കരോതീതി.

അപണ്ണകവഗ്ഗോ തതിയോ.