(൯) ൪. മചലവഗ്ഗോ

൧-൫. പാണാതിപാതാദിസുത്തപഞ്ചകവണ്ണനാ

൮൧-൮൫. ചതുത്ഥസ്സ പഠമാദീനി ഉത്താനത്ഥാനേവ. പഞ്ചമേ ‘‘നീചേ കുലേ പച്ചാജാതോ’’തിആദികേന തമേന യുത്തോതി തമോ. കായദുച്ചരിതാദീഹി പുന നിരയതമൂപഗമനതോ തമപരായണോ. ഇതി ഉഭയേനപി ഖന്ധതമോവ കഥിതോ ഹോതി. ‘‘അഡ്ഢേ കുലേ പച്ചാജാതോ’’തിആദികേന ജോതിനാ യുത്തതോ ജോതി, ആലോകഭൂതോതി വുത്തം ഹോതി. കായസുചരിതാദീഹി പുന സഗ്ഗുപ്പത്തിജോതിഭാവൂപഗമനതോ ജോതിപരായണോ. ഇമിനാ നയേന ഇതരേപി ദ്വേ വേദിതബ്ബാ.

വേനകുലേതി വിലീവകാരകുലേ. നേസാദകുലേതി മിഗലുദ്ദകാദീനം കുലേ. രഥകാരകുലേതി ചമ്മകാരകുലേ. പുക്കുസകുലേതി പുപ്ഫഛഡ്ഡകകുലേ. കസിരവുത്തികേതി ദുക്ഖവുത്തികേ. ദുബ്ബണ്ണോതി പംസുപിസാചകോ വിയ ഝാമഖാണുവണ്ണോ. ദുദ്ദസികോതി വിജാതമാതുയാപി അമനാപദസ്സനോ. ഓകോടിമകോതി ലകുണ്ഡകോ. കാണോതി ഏകച്ഛികാണോ വാ ഉഭയച്ഛികാണോ വാ. കുണീതി ഏകഹത്ഥകുണീ വാ ഉഭയഹത്ഥകുണീ വാ. ഖഞ്ജോതി ഏകപാദഖഞ്ജോ വാ ഉഭയപാദഖഞ്ജോ വാ. പക്ഖഹതോതി ഹതപക്ഖോ പീഠസപ്പീ. പദീപേയ്യസ്സാതി തേലകപല്ലാദിനോ ദീപഉപകരണസ്സ. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേതി ഏത്ഥ ഏകോ പുഗ്ഗലോ ബഹിദ്ധാ ആലോകം അദിസ്വാ മാതു കുച്ഛിമ്ഹിയേവ കാലം കത്വാ അപായേസു നിബ്ബത്തന്തോ സകലമ്പി കപ്പം സംസരതി. സോപി തമോതമപരായണോവ. സോ പന കുഹകപുഗ്ഗലോ ഭവേയ്യ. കുഹകസ്സ ഹി ഏവരൂപാ നിപ്ഫത്തി ഹോതീതി വുത്തം.

ഏത്ഥ ച ‘‘നീചേ കുലേ’’തിആദീഹി ആഗമനവിപത്തി ചേവ പച്ചുപ്പന്നപച്ചയവിപത്തി ച ദസ്സിതാ. ‘‘ദലിദ്ദേ’’തിആദീഹി പവത്തപച്ചയവിപത്തി, ‘‘കസിരവുത്തികേ’’തിആദീഹി ആജീവുപായവിപത്തി, ‘‘ദുബ്ബണ്ണോ’’തിആദീഹി അത്തഭാവവിപത്തി, ‘‘ബഹ്വാബാധോ’’തിആദീഹി ദുക്ഖകാരണസമായോഗോ, ‘‘ന ലാഭീ’’തിആദീഹി സുഖകാരണവിപത്തി ചേവ ഉപഭോഗവിപത്തി ച, ‘‘കായേന ദുച്ചരിത’’ന്തിആദീഹി തമപരായണഭാവസ്സ കാരണസമായോഗോ, ‘‘കായസ്സ ഭേദാ’’തിആദീഹി സമ്പരായികതമൂപഗമോ. സുക്കപക്ഖോ വുത്തപടിപക്ഖനയേന വേദിതബ്ബോ.

൬. ഓണതോണതസുത്തവണ്ണനാ

൮൬. ഛട്ഠേ ഓണതോണതോതി ഇദാനി നീചകോ ആയതിമ്പി നീചകോ ഭവിസ്സതി. ഓണതുണ്ണതോതി ഇദാനി നീചോ ആയതിം ഉച്ചോ ഭവിസ്സതി. ഉണ്ണതോണതോതി ഇദാനി ഉച്ചോ ആയതിം നീചോ ഭവിസ്സതി. ഉണ്ണതുണ്ണതോതി ഇദാനി ഉച്ചോ ആയതിമ്പി ഉച്ചോ ഭവിസ്സതി. വിത്ഥാരോ പന നേസം പുരിമസുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബോ.

൭. പുത്തസുത്തവണ്ണനാ

൮൭. സത്തമേ സമണമചലോതി സമണഅചലോ, മകാരോ പദസന്ധികരോ, നിച്ചലസമണോതി അത്ഥോ. ഇമിനാ സത്തവിധമ്പി സേഖം ദസ്സേതി. സോ ഹി സാസനേ മൂലജാതായ സദ്ധായ പതിട്ഠിതത്താ അചലോ നാമ. സമണപുണ്ഡരീകോതി പുണ്ഡരീകസദിസോ സമണോ. പുണ്ഡരീകം നാമ ഊനസതപത്തം സരോരുഹം. ഇമിനാ സുക്ഖവിപസ്സകഖീണാസവം ദസ്സേതി. സോ ഹി ഝാനാഭിഞ്ഞാനം അഭാവേന അപരിപുണ്ണഗുണത്താ സമണപുണ്ഡരീകോ നാമ ഹോതി. സമണപദുമോതി പദുമസദിസോ സമണോ. പദുമം നാമ പരിപുണ്ണസതപത്തം സരോരുഹം. ഇമിനാ ഉഭതോഭാഗവിമുത്തം ഖീണാസവം ദസ്സേതി. സോ ഹി ഝാനാഭിഞ്ഞാനം ഭാവേന പരിപുണ്ണഗുണത്താ സമണപദുമോ നാമ ഹോതി. സമണേസു സമണസുഖുമാലോതി സബ്ബേസുപി ഏതേസു സമണേസു സുഖുമാലസമണോ മുദുചിത്തസരീരോ കായികചേതസികദുക്ഖരഹിതോ ഏകന്തസുഖീ. ഏതേന അത്താനഞ്ചേവ അത്തസദിസേ ച ദസ്സേതി.

ഏവം മാതികം നിക്ഖിപിത്വാ ഇദാനി പടിപാടിയാ വിഭജന്തോ കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേതിആദിമാഹ. തത്ഥ സേഖോതി സത്തവിധോപി സേഖോ. പാടിപദോതി പടിപന്നകോ. അനുത്തരം യോഗക്ഖേമം പത്ഥയമാനോ വിഹരതീതി അരഹത്തം പത്ഥയന്തോ വിഹരതി. മുദ്ധാവസിത്തസ്സാതി മുദ്ധനി അവസിത്തസ്സ, കതാഭിസേകസ്സാതി അത്ഥോ. ആഭിസേകോതി അഭിസേകം കാതും യുത്തോ. അനഭിസിത്തോതി ന താവ അഭിസിത്തോ. മചലപ്പത്തോതി രഞ്ഞോ ഖത്തിയസ്സ മുദ്ധാവസിത്തസ്സ പുത്തഭാവേന ചേവ പുത്തേസു ജേട്ഠകഭാവേന ച ന താവ അഭിസിത്തഭാവേന ച അഭിസേകപ്പത്തിഅത്ഥായ അചലപ്പത്തോ നിച്ചലപത്തോ. മകാരോ നിപാതമത്തം. കായേന ഫുസിത്വാതി നാമകായേന ഫുസിത്വാ.

യാചിതോവ ബഹുലം ചീവരം പരിഭുഞ്ജതീതി ‘‘ഇദം, ഭന്തേ, പരിഭുഞ്ജഥാ’’തി ഏവം ദായകേഹി യാചമാനേഹേവ ഉപനീതം ചീവരം ബഹും പരിഭുഞ്ജതി, കിഞ്ചിദേവ അയാചിതം, ബാകുലത്ഥേരോ വിയ. പിണ്ഡപാതം ഖദിരവനമഗ്ഗേ സീവലിത്ഥേരോ വിയ. സേനാസനം അട്ഠകനാഗരസുത്തേ (മ. നി. ൨.൧൭ ആദയോ; അ. നി. ൧൧.൧൬ ആദയോ) ആനന്ദത്ഥേരോ വിയ. ഗിലാനപച്ചയം പിലിന്ദവച്ഛഥേരോ വിയ. ത്യസ്സാതി തേ അസ്സ. മനാപേനേവാതി മനം അല്ലീയനകേന. സമുദാചരന്തീതി കത്തബ്ബകിച്ചാനി കരോന്തി പവത്തന്തി വാ. ഉപഹാരം ഉപഹരന്തീതി കായികചേതസികഉപഹാരം ഉപഹരന്തി ഉപനീയന്തി. സന്നിപാതികാനീതി തിണ്ണമ്പി സന്നിപാതേന നിബ്ബത്താനി. ഉതുപരിണാമജാനീതി ഉതുപരിണാമതോ അതിസീതഅതിഉണ്ഹഉതുതോ ജാതാനി. വിസമപരിഹാരജാനീതി അച്ചാസനഅതിട്ഠാനാദികാ വിസമപരിഹാരതോ ജാതാനി. ഓപക്കമികാനീതി വധബന്ധനാദിഉപക്കമേന നിബ്ബത്താനി. കമ്മവിപാകജാനീതി വിനാപി ഇമേഹി കാരണേഹി കേവലം പുബ്ബേ കതകമ്മവിപാകവസേനേവ ജാതാനി. ചതുന്നം ഝാനാനന്തി ഏത്ഥ ഖീണാസവാനമ്പി ബുദ്ധാനമ്പി കിരിയജ്ഝാനാനേവ അധിപ്പേതാനി. സേസം ഉത്താനത്ഥമേവാതി.

൮. സംയോജനസുത്തവണ്ണനാ

൮൮. അട്ഠമേ സാസനേ ലദ്ധപ്പതിട്ഠത്താ സോതാപന്നോവ സമണമചലോതി വുത്തോ, നാതിബഹുഗുണത്താ ന ബഹുപത്തം വിയ സരോരുഹം സകദാഗാമീ സമണപുണ്ഡരീകോതി, തതോ ബഹുതരഗുണത്താ സതപത്തം വിയ സരോരുഹം അനാഗാമീ സമണപദുമോതി, ഥദ്ധഭാവകരാനം കിലേസാനം സബ്ബസോ സമുച്ഛിന്നത്താ മുദുഭാവപ്പത്തോ ഖീണാസവോ സമണസുഖുമാലോതി.

൯. സമ്മാദിട്ഠിസുത്തവണ്ണനാ

൮൯. നവമേ സമ്മാദിട്ഠികോതിആദീഹി അട്ഠങ്ഗികമഗ്ഗവസേന പഠമസുത്തേ വിയ സത്ത സേഖാ ഗഹിതാ. ദുതിയവാരേ ദസങ്ഗികമഗ്ഗവസേന വാ അരഹത്തഫലഞാണഅരഹത്തഫലവിമുത്തീഹി സദ്ധിം, അട്ഠങ്ഗികമഗ്ഗവസേന വാ സുക്ഖവിപസ്സകഖീണാസവോ കഥിതോ, തതിയവാരേ ഉഭതോഭാഗവിമുത്തോ, ചതുത്ഥവാരേ തഥാഗതോ ച തഥാഗതസദിസഖീണാസവോ ചാതി. ഇതി ഇദം സുത്തം പഠമസുത്തേ കഥിതപുഗ്ഗലാനം വസേനേവ കഥിതം, ദേസനാമത്തമേവ പനേത്ഥ നാനന്തി.

൧൦. ഖന്ധസുത്തവണ്ണനാ

൯൦. ദസമേ പഠമവാരേ അരഹത്തത്ഥായ പയോഗം അനാരഭിത്വാ ഠിതോ പമാദവിഹാരീ സേഖപുഗ്ഗലോ കഥിതോ. ദുതിയവാരേ അനുപ്പാദിതജ്ഝാനോ ആരദ്ധവിപസ്സകോ അപ്പമാദവിഹാരീ സേഖപുഗ്ഗലോ കഥിതോ. തതിയവാരേ ആരദ്ധവിപസ്സകോ അപ്പമാദവിഹാരീ അട്ഠവിമോക്ഖലാഭീ സേഖപുഗ്ഗലോ കഥിതോ, ചതുത്ഥവാരേ പരമസുഖുമാലഖീണാസവോതി.

മചലവഗ്ഗോ ചതുത്ഥോ.