൧൦. യോഗസുത്തവണ്ണനാ

൧൦. ദസമേ വട്ടസ്മിം യോജേന്തീതി യോഗാ. കാമയോഗോതിആദീസു പഞ്ചകാമഗുണികോ രാഗോ കാമയോഗോ. രൂപാരൂപഭവേസു ഛന്ദരാഗോ ഭവയോഗോ, തഥാ ഝാനനികന്തി. സസ്സതദിട്ഠിസഹഗതോ ച രാഗോ ദ്വാസട്ഠി ദിട്ഠിയോ ച ദിട്ഠിയോഗോ. ചതൂസു സച്ചേസു അഞ്ഞാണം അവിജ്ജായോഗോ. കാമേസു വാ യോജേതീതി കാമയോഗോ. ഭവേസു യോജേതീതി ഭവയോഗോ. ദിട്ഠീസു യോജേതീതി ദിട്ഠിയോഗോ. അവിജ്ജായ യോജേതീതി അവിജ്ജായോഗോതി ഹേട്ഠാ വുത്തധമ്മാനംയേവേതം അധിവചനം.

ഇദാനി തേ വിത്ഥാരേത്വാ ദസ്സേന്തോ കതമോ ച, ഭിക്ഖവേതിആദിമാഹ. തത്ഥ സമുദയന്തി ഉപ്പത്തിം. അത്ഥങ്ഗമന്തി ഭേദം. അസ്സാദന്തി മധുരഭാവം. ആദീനവന്തി അമധുരഭാവം ദോസം. നിസ്സരണന്തി നിസ്സടഭാവം. കാമേസൂതി വത്ഥുകാമേസു. കാമരാഗോതി കാമേ ആരബ്ഭ ഉപ്പന്നരാഗോ. സേസപദേസുപി ഏസേവ നയോ. അനുസേതീതി നിബ്ബത്തതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, കാമയോഗോതി, ഭിക്ഖവേ, ഇദം കാമേസു യോജനകാരണം ബന്ധനകാരണം വുച്ചതീതി ഏവം സബ്ബത്ഥ അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ.

ഫസ്സായതനാനന്തി ചക്ഖാദീനം ചക്ഖുസമ്ഫസ്സാദികാരണാനം. അവിജ്ജാ അഞ്ഞാണന്തി ഞാണപടിപക്ഖഭാവേന അഞ്ഞാണസങ്ഖാതാ അവിജ്ജാ. ഇതി കാമയോഗോതി ഏത്ഥ ഇതി സദ്ദോ ചതൂഹിപി യോഗേഹി സദ്ധിം യോജേതബ്ബോ ‘‘ഏവം കാമയോഗോ, ഏവം ഭവയോഗോ’’തി. സംയുത്തോതി പരിവാരിതോ. പാപകേഹീതി ലാമകേഹി. അകുസലേഹീതി അകോസല്ലസമ്ഭൂതേഹി. സംകിലേസികേഹീതി സംകിലേസനകേഹി, പസന്നസ്സ ചിത്തസ്സ പസന്നഭാവദൂസകേഹീതി അത്ഥോ. പോനോബ്ഭവികേഹീതി പുനബ്ഭവനിബ്ബത്തകേഹി. സദരേഹീതി സദരഥേഹി. ദുക്ഖവിപാകേഹീതി വിപാകകാലേ ദുക്ഖുപ്പാദകേഹി. ആയതിം ജാതിജരാമരണികേഹീതി അനാഗതേ പുനപ്പുനം ജാതിജരാമരണനിബ്ബത്തകേഹി. തസ്മാ അയോഗക്ഖേമീതി വുച്ചതീതി യസ്മാ അപ്പഹീനയോഗോ പുഗ്ഗലോ ഏതേഹി ധമ്മേഹി സമ്പയുത്തോ ഹോതി, തസ്മാ ചതൂഹി യോഗേഹി ഖേമം നിബ്ബാനം അനധിഗതത്താ ന യോഗക്ഖേമീതി വുച്ചതി.

വിസംയോഗോതി വിസംയോജനകാരണാനി. കാമയോഗവിസംയോഗോതി കാമയോഗതോ വിസംയോജനകാരണം. സേസപദേസുപി ഏസേവ നയോ. തത്ഥ അസുഭജ്ഝാനം കാമയോഗവിസംയോഗോ, തം പാദകം കത്വാ അധിഗതോ അനാഗാമിമഗ്ഗോ ഏകന്തേനേവ കാമയോഗവിസംയോഗോ നാമ. അരഹത്തമഗ്ഗോ ഭവയോഗവിസംയോഗോ നാമ, സോതാപത്തിമഗ്ഗോ ദിട്ഠിയോഗവിസംയോഗോ നാമ, അരഹത്തമഗ്ഗോ അവിജ്ജായോഗവിസംയോഗോ നാമ. ഇദാനി തേ വിത്ഥാരവസേന ദസ്സേന്തോ കതമോ ച, ഭിക്ഖവേതിആദിമാഹ. തസ്സത്ഥോ വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബോ.

ഭവയോഗേന ചൂഭയന്തി ഭവയോഗേന ച സംയുത്താ, കിഞ്ചി ഭിയ്യോ ഉഭയേനാപി സമ്പയുത്താ, യേന കേനചി യോഗേന സമന്നാഗതാതി അത്ഥോ. പുരക്ഖതാതി പുരതോ കതാ, പരിവാരിതാ വാ. കാമേ പരിഞ്ഞായാതി ദുവിധേപി കാമേ പരിജാനിത്വാ. ഭവയോഗഞ്ച സബ്ബസോതി ഭവയോഗഞ്ച സബ്ബമേവ പരിജാനിത്വാ. സമൂഹച്ചാതി സമൂഹനിത്വാ. വിരാജയന്തി വിരാജേന്തോ, വിരാജേത്വാ വാ. ‘‘വിരാജേന്തോ’’തി ഹി വുത്തേ മഗ്ഗോ കഥിതോ ഹോതി, ‘‘വിരാജേത്വാ’’തി വുത്തേ ഫലം. മുനീതി ഖീണാസവമുനി. ഇതി ഇമസ്മിം സുത്തേപി ഗാഥാസുപി വട്ടവിവട്ടമേവ കഥിതന്തി.

ഭണ്ഡഗാമവഗ്ഗോ പഠമോ.