(൧൨) ൨. ആപായികവഗ്ഗോ

൧. ആപായികസുത്തവണ്ണനാ

൧൧൪. ദുതിയസ്സ പഠമേ അപായം ഗച്ഛിസ്സന്തീതി ആപായികാ. നിരയം ഗച്ഛിസ്സന്തീതി നേരയികാ. ഇദമപ്പഹായാതി ഇദം ബ്രഹ്മചാരിപടിഞ്ഞതാദിം പാപധമ്മത്തയം അവിജഹിത്വാ. ബ്രഹ്മചാരിപടിഞ്ഞോതി ബ്രഹ്മചാരിപടിരൂപകോ, തേസം വാ ആകപ്പം അവിജഹനേന ‘‘അഹമ്പി ബ്രഹ്മചാരീ’’തി ഏവംപടിഞ്ഞോ. അനുദ്ധംസേതീതി അക്കോസതി പരിഭാസതി ചോദേതി. നത്ഥി കാമേസു ദോസോതി കിലേസകാമേന വത്ഥുകാമേ സേവന്തസ്സ നത്ഥി ദോസോ. പാതബ്യതന്തി പിവിതബ്ബതം പരിഭുഞ്ജിതബ്ബതം നിരാസങ്കേന ചിത്തേന പിപാസിതസ്സ പാനീയപിവനസദിസം പരിഭുഞ്ജിതബ്ബതം. ഇമസ്മിം സുത്തേ വട്ടമേവ കഥിതം.

൨. ദുല്ലഭസുത്തവണ്ണനാ

൧൧൫. ദുതിയേ കതഞ്ഞൂ കതവേദീതി ‘‘ഇമിനാ മയ്ഹം കത’’ന്തി തേന കതകമ്മം ഞത്വാ വിദിതം പാകടം കത്വാ പടികരണകപുഗ്ഗലോ.

൩. അപ്പമേയ്യസുത്തവണ്ണനാ

൧൧൬. തതിയേ സുഖേന മേതബ്ബോതി സുപ്പമേയ്യോ. ദുക്ഖേന മേതബ്ബോതി ദുപ്പമേയ്യോ. പമേതും ന സക്കോതീതി അപ്പമേയ്യോ. ഉന്നളോതി ഉഗ്ഗതനളോ, തുച്ഛമാനം ഉക്ഖിപിത്വാ ഠിതോതി അത്ഥോ. ചപലോതി പത്തമണ്ഡനാദിനാ ചാപല്ലേന സമന്നാഗതോ. മുഖരോതി മുഖഖരോ. വികിണ്ണവാചോതി അസഞ്ഞതവചനോ. അസമാഹിതോതി ചിത്തേകഗ്ഗതാരഹിതോ. വിബ്ഭന്തചിത്തോതി ഭന്തചിത്തോ ഭന്തഗാവിഭന്തമിഗസപ്പടിഭാഗോ. പാകതിന്ദ്രിയോതി വിവടിന്ദ്രിയോ. സേസമേത്ഥ ഉത്താനമേവാതി.

൪. ആനേഞ്ജസുത്തവണ്ണനാ

൧൧൭. ചതുത്ഥേ തദസ്സാദേതീതി തം ഝാനം അസ്സാദേതി. തം നികാമേതീതി തദേവ പത്ഥേതി. തേന ച വിത്തിം ആപജ്ജതീതി തേന ഝാനേന തുട്ഠിം ആപജ്ജതി. തത്ര ഠിതോതി തസ്മിം ഝാനേ ഠിതോ. തദധിമുത്തോതി തത്ഥേവ അധിമുത്തോ. തബ്ബഹുലവിഹാരീതി തേന ബഹുലം വിഹരന്തോ. സഹബ്യതം ഉപപജ്ജതീതി സഹഭാവം ഉപപജ്ജതി, തസ്മിം ദേവലോകേ നിബ്ബത്തതീതി അത്ഥോ. നിരയമ്പി ഗച്ഛതീതിആദി നിരയാദീഹി അവിപ്പമുത്തത്താ അപരപരിയായവസേന തത്ഥ ഗമനം സന്ധായ വുത്തം. ന ഹി തസ്സ ഉപചാരജ്ഝാനതോ ബലവതരം അകുസലം അത്ഥി, യേന അനന്തരം അപായേ നിബ്ബത്തേയ്യ. ഭഗവതോ പന സാവകോതി സോതാപന്നസകദാഗാമിഅനാഗാമീനം അഞ്ഞതരോ. തസ്മിംയേവ ഭവേതി തത്ഥേവ അരൂപഭവേ. പരിനിബ്ബായതീതി അപ്പച്ചയപരിനിബ്ബാനേന പരിനിബ്ബായതി. അധിപ്പയാസോതി അധികപ്പയോഗോ. സേസമേത്ഥ വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബം. ഇമസ്മിം പന സുത്തേ പുഥുജ്ജനസ്സ ഉപപത്തിജ്ഝാനം കഥിതം, അരിയസാവകസ്സ തദേവ ഉപപത്തിജ്ഝാനഞ്ച വിപസ്സനാപാദകജ്ഝാനഞ്ച കഥിതം.

൫. വിപത്തിസമ്പദാസുത്തവണ്ണനാ

൧൧൮. പഞ്ചമേ സീലവിപത്തീതി സീലസ്സ വിപന്നാകാരോ. സേസദ്വയേപി ഏസേവ നയോ. നത്ഥി ദിന്നന്തി ദിന്നസ്സ ഫലാഭാവം സന്ധായ വദതി. യിട്ഠം വുച്ചതി മഹായോഗോ. ഹുതന്തി പഹേണകസക്കാരോ അധിപ്പേതോ. തമ്പി ഉഭയം ഫലാഭാവമേവ സന്ധായ പടിക്ഖിപതി. സുകതദുക്കടാനന്തി സുകതദുക്കതാനം, കുസലാകുസലാനന്തി അത്ഥോ. ഫലം വിപാകോതി യം ഫലന്തി വാ വിപാകോതി വാ വുച്ചതി, തം നത്ഥീതി വദതി. നത്ഥി അയം ലോകോതി പരലോകേ ഠിതസ്സ അയം ലോകോ നത്ഥി, നത്ഥി പരോ ലോകോതി ഇധ ലോകേ ഠിതസ്സാപി പരലോകോ നത്ഥി, സബ്ബേ തത്ഥ തത്ഥേവ ഉച്ഛിജ്ജന്തീതി ദസ്സേതി. നത്ഥി മാതാ നത്ഥി പിതാതി തേസു സമ്മാപടിപത്തിമിച്ഛാപടിപത്തീനം ഫലാഭാവവസേന വദതി. നത്ഥി സത്താ ഓപപാതികാതി ചവിത്വാ ഉപ്പജ്ജനകസത്താ നാമ നത്ഥീതി വദതി. സമ്പദാതി പാരിപൂരിയോ. സീലസമ്പദാതി സീലസ്സ പരിപുണ്ണഅവേകല്ലഭാവോ. സേസദ്വയേപി ഏസേവ നയോ. അത്ഥി ദിന്നന്തിആദി വുത്തപടിപക്ഖനയേന ഗഹേതബ്ബം.

൬. അപണ്ണകസുത്തവണ്ണനാ

൧൧൯. ഛട്ഠേ അപണ്ണകോ മണീതി ഛഹി തലേഹി സമന്നാഗതോ പാസകോ. സുഗതിം സഗ്ഗന്തി ചാതുമഹാരാജികാദീസു അഞ്ഞതരം സഗ്ഗം ലോകം. ഇമസ്മിം സുത്തേ സീലഞ്ച സമ്മാദിട്ഠി ചാതി ഉഭയമ്പി മിസ്സകം കഥിതം. സത്തമം ഉത്താനമേവ.

൮. പഠമസോചേയ്യസുത്തവണ്ണനാ

൧൨൧. അട്ഠമേ സോചേയ്യാനീതി സുചിഭാവാ. കായസോചേയ്യന്തി കായദ്വാരേ സുചിഭാവോ. സേസദ്വയേപി ഏസേവ നയോ. ഇമേസു പന പടിപാടിയാ ചതൂസു സുത്തേസു അഗാരികപടിപദാ കഥിതാ. സോതാപന്നസകദാഗാമീനമ്പി വട്ടതി.

൯. ദുതിയസോചേയ്യസുത്തവണ്ണനാ

൧൨൨. നവമേ അജ്ഝത്തന്തി നിയകജ്ഝത്തം. കാമച്ഛന്ദന്തി കാമച്ഛന്ദനീവരണം. ബ്യാപാദാദീസുപി ഏസേവ നയോ. സേസമേത്ഥ ഹേട്ഠാ വുത്തനയമേവ. ഗാഥായ പന കായസുചിന്തി കായദ്വാരേ സുചിം, കായേന വാ സുചിം. സേസദ്വയേപി ഏസേവ നയോ. നിന്ഹാതപാപകന്തി സബ്ബേ പാപേ നിന്ഹാപേത്വാ ധോവിത്വാ ഠിതം. ഇമിനാ സുത്തേനപി ഗാഥായപി ഖീണാസവോവ കഥിതോതി.

൧൦. മോനേയ്യസുത്തവണ്ണനാ

൧൨൩. ദസമേ മോനേയ്യാനീതി മുനിഭാവാ. കായമോനേയ്യന്തി കായദ്വാരേ മുനിഭാവോ സാധുഭാവോ പണ്ഡിതഭാവോ. സേസദ്വയേപി ഏസേവ നയോ. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, കായമോനേയ്യന്തി ഇദം തിവിധകായദുച്ചരിതപ്പഹാനം കായമോനേയ്യം നാമ. അപിച തിവിധം കായസുചരിതമ്പി കായമോനേയ്യം, തഥാ കായാരമ്മണം ഞാണം കായമോനേയ്യം, കായപരിഞ്ഞാ കായമോനേയ്യം, പരിഞ്ഞാസഹഗതോ മഗ്ഗോ കായമോനേയ്യം, കായേ ഛന്ദരാഗസ്സ പഹാനം കായമോനേയ്യം, കായസങ്ഖാരനിരോധോ ചതുത്ഥജ്ഝാനസമാപത്തി കായമോനേയ്യം. വചീമോനേയ്യേപി ഏസേവ നയോ.

അയം പനേത്ഥ വിസേസോ – യഥാ ഇധ ചതുത്ഥജ്ഝാനസമാപത്തി, ഏവം തത്ഥ വചീസങ്ഖാരനിരോധോ ദുതിയജ്ഝാനസമാപത്തി വചീമോനേയ്യന്തി വേദിതബ്ബാ. മനോമോനേയ്യമ്പി ഇമിനാവ നയേന അത്ഥം ഞത്വാ ചിത്തസങ്ഖാരനിരോധോ സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധസമാപത്തി മനോമോനേയ്യന്തി വേദിതബ്ബാ. കായമുനിന്തി കായദ്വാരേ മുനിം ഉത്തമം പരിസുദ്ധം, കായേന വാ മുനിം. സേസദ്വയേപി ഏസേവ നയോ. സബ്ബപ്പഹായിനന്തി ഖീണാസവം. ഖീണാസവോ ഹി സബ്ബപ്പഹായീ നാമാതി.

ആപായികവഗ്ഗോ ദുതിയോ.