൭. ദുതിയസിക്ഖാസുത്തവണ്ണനാ

൮൮. സത്തമേ കോലംകോലോതി കുലാ കുലം ഗമനകോ. കുലന്തി ചേത്ഥ ഭവോ അധിപ്പേതോ, തസ്മാ ‘‘ദ്വേ വാ തീണി വാ കുലാനീ’’തി ഏത്ഥപി ദ്വേ വാ തയോ വാ ഭവേതി അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. അയഞ്ഹി ദ്വേ വാ ഭവേ സന്ധാവതി തയോ വാ, ഉത്തമകോടിയാ ഛ വാ. തസ്മാ ദ്വേ വാ തീണി വാ ചത്താരി വാ പഞ്ച വാ ഛ വാതി ഏവമേത്ഥ വികപ്പോ ദട്ഠബ്ബോ. ഏകബീജീതി ഏകസ്സേവ ഭവസ്സ ബീജം ഏതസ്സ അത്ഥീതി ഏകബീജീ. ഉദ്ധംസോതോതിആദീസു അത്ഥി ഉദ്ധംസോതോ അകനിട്ഠഗാമീ, അത്ഥി ഉദ്ധംസോതോ ന അകനിട്ഠഗാമീ, അത്ഥി ന ഉദ്ധംസോതോ അകനിട്ഠഗാമീ, അത്ഥി ന ഉദ്ധംസോതോ ന അകനിട്ഠഗാമീ. തത്ഥ യോ ഇധ അനാഗാമിഫലം പത്വാ അവിഹാദീസു നിബ്ബത്തോ തത്ഥ യാവതായുകം ഠത്വാ ഉപരൂപരി നിബ്ബത്തിത്വാ അകനിട്ഠം പാപുണാതി, അയം ഉദ്ധംസോതോ അകനിട്ഠഗാമീ നാമ. യോ പന അവിഹാദീസു നിബ്ബത്തോ തത്ഥേവ അപരിനിബ്ബായിത്വാ അകനിട്ഠമ്പി അപ്പത്വാ ഉപരിമബ്രഹ്മലോകേ പരിനിബ്ബായതി, അയം ഉദ്ധംസോതോ ന അകനിട്ഠഗാമീ നാമ. യോ ഇതോ ചവിത്വാ അകനിട്ഠേയേവ നിബ്ബത്തതി, അയം ന ഉദ്ധംസോതോ അകനിട്ഠഗാമീ നാമ. യോ പന അവിഹാദീസു ചതൂസു അഞ്ഞതരസ്മിം നിബ്ബത്തിത്വാ തത്ഥേവ പരിനിബ്ബായതി, അയം ന ഉദ്ധംസോതോ ന അകനിട്ഠഗാമീ നാമ.

യത്ഥ കത്ഥചി ഉപ്പന്നോ പന സസങ്ഖാരേന സപ്പയോഗേന അരഹത്തം പത്തോ സസങ്ഖാരപരിനിബ്ബായീ നാമ. അസങ്ഖാരേന അപ്പയോഗേന പത്തോ അസങ്ഖാരപരിനിബ്ബായീ നാമ. യോ പന കപ്പസഹസ്സായുകേസു അവിഹേസു നിബ്ബത്തിത്വാ പഞ്ചമം കപ്പസതം അതിക്കമിത്വാ അരഹത്തം പത്തോ, അയം ഉപഹച്ചപരിനിബ്ബായീ നാമ. അതപ്പാദീസുപി ഏസേവ നയോ. അന്തരാപരിനിബ്ബായീതി യോ ആയുവേമജ്ഝം അനതിക്കമിത്വാ പരിനിബ്ബായതി, സോ തിവിധോ ഹോതി. കപ്പസഹസ്സായുകേസു താവ അവിഹേസു നിബ്ബത്തിത്വാ ഏകോ നിബ്ബത്തദിവസേയേവ അരഹത്തം പാപുണാതി. നോ ചേ നിബ്ബത്തദിവസേ പാപുണാതി, പഠമസ്സ പന കപ്പസതസ്സ മത്ഥകേ പാപുണാതി, അയം പഠമോ അന്തരാപരിനിബ്ബായീ. അപരോ ഏവം അസക്കോന്തോ ദ്വിന്നം കപ്പസതാനം മത്ഥകേ പാപുണാതി, അയം ദുതിയോ. അപരോ ഏവമ്പി അസക്കോന്തോ ചതുന്നം കപ്പസതാനം മത്ഥകേ പാപുണാതി, അയം തതിയോ അന്തരാപരിനിബ്ബായീ. സേസം വുത്തനയമേവ.

ഇമസ്മിം പന ഠാനേ ഠത്വാ ചതുവീസതി സോതാപന്നാ, ദ്വാദസ സകദാഗാമിനോ, അട്ഠചത്താലീസ അനാഗാമിനോ, ദ്വാദസ ച അരഹന്തോ കഥേതബ്ബാ. ഇമസ്മിം ഹി സാസനേ സദ്ധാധുരം പഞ്ഞാധുരന്തി ദ്വേ ധുരാനി, ദുക്ഖപടിപദാദന്ധാഭിഞ്ഞാദയോ ചതസ്സോ പടിപദാ. തത്ഥേകോ സദ്ധാധുരേന അഭിനിവിസിത്വാ സോതാപത്തിഫലം പത്വാ ഏകമേവ ഭവം നിബ്ബത്തിത്വാ ദുക്ഖസ്സന്തം കരോതി, അയമേകോ ഏകബീജീ. സോ പടിപദാവസേന ചതുബ്ബിധോ ഹോതി. യഥാ ചേസ, ഏവം പഞ്ഞാധുരേന അഭിനിവിട്ഠോപീതി അട്ഠ ഏകബീജിനോ. തഥാ കോലംകോലാ സത്തക്ഖത്തുപരമാ ചാതി ഇമേ ചതുവീസതി സോതാപന്നാ നാമ. തീസു പന വിമോക്ഖേസു സുഞ്ഞതവിമോക്ഖേന സകദാഗാമിഭൂമിം പത്താ ചതുന്നം പടിപദാനം വസേന ചത്താരോ സകദാഗാമിനോ, തഥാ അനിമിത്തവിമോക്ഖേന പത്താ ചത്താരോ, അപ്പണിഹിതവിമോക്ഖേന പത്താ ചത്താരോതി ഇമേ ദ്വാദസ സകദാഗാമിനോ. അവിഹേസു പന തയോ അന്തരാപരിനിബ്ബായിനോ, ഏകോ ഉപഹച്ചപരിനിബ്ബായീ, ഏകോ ഉദ്ധംസോതോ അകനിട്ഠഗാമീതി പഞ്ച അനാഗാമിനോ, തേ അസങ്ഖാരപരിനിബ്ബായിനോ പഞ്ച, സസങ്ഖാരപരിനിബ്ബായിനോ പഞ്ചാതി ദസ ഹോന്തി, തഥാ അതപ്പാദീസു. അകനിട്ഠേസു പന ഉദ്ധംസോതോ നത്ഥി, തസ്മാ തത്ഥ ചത്താരോ സസങ്ഖാരപരിനിബ്ബായീ, ചത്താരോ അസങ്ഖാരപരിനിബ്ബായീതി അട്ഠ, ഇമേ അട്ഠചത്താലീസ അനാഗാമിനോ. യഥാ പന സകദാഗാമിനോ, തഥേവ അരഹന്തോപി ദ്വാദസ വേദിതബ്ബാ. ഇധാപി തിസ്സോ സിക്ഖാ മിസ്സികാവ കഥിതാ.