൮. തികണ്ണസുത്തവണ്ണനാ

൫൯. അട്ഠമേ തികണ്ണോതി തസ്സ നാമം. ഉപസങ്കമീതി ‘‘സമണോ കിര ഗോതമോ പണ്ഡിതോ, ഗച്ഛിസ്സാമി തസ്സ സന്തിക’’ന്തി ചിന്തേത്വാ ഭുത്തപാതരാസോ മഹാജനപരിവുതോ ഉപസങ്കമി. ഭഗവതോ സമ്മുഖാതി ദസബലസ്സ പുരതോ നിസീദിത്വാ. വണ്ണം ഭാസതീതി കസ്മാ ഭാസതി? സോ കിര ഇതോ പുബ്ബേ തഥാഗതസ്സ സന്തികം അഗതപുബ്ബോ. അഥസ്സ ഏതദഹോസി – ‘‘ബുദ്ധാ നാമ ദുരാസദാ, മയി പഠമതരം അകഥേന്തേ കഥേയ്യ വാ ന വാ. സചേ ന കഥേസ്സതി, അഥ മം സമാഗമട്ഠാനേ കഥേന്തം ഏവം വക്ഖന്തി ‘ത്വം ഇധ കസ്മാ കഥേസി, യേന തേ സമണസ്സ ഗോതമസ്സ സന്തികം ഗന്ത്വാ വചനമത്തമ്പി ന ലദ്ധ’ന്തി. തസ്മാ ‘ഏവം മേ അയം ഗരഹാ മുച്ചിസ്സതീ’’’തി മഞ്ഞമാനോ ഭാസതി. കിഞ്ചാപി ബ്രാഹ്മണാനം വണ്ണം ഭാസതി, തഥാഗതസ്സ പന ഞാണം ഘട്ടേസ്സാമീതി അധിപ്പായേനേവ ഭാസതി. ഏവമ്പി തേവിജ്ജാ ബ്രാഹ്മണാതി തേവിജ്ജകബ്രാഹ്മണാ ഏവംപണ്ഡിതാ ഏവംധീരാ ഏവംബ്യത്താ ഏവംബഹുസ്സുതാ ഏവംവാദിനോ, ഏവംസമ്മതാതി അത്ഥോ. ഇതിപീതി ഇമിനാ തേസം പണ്ഡിതാദിആകാരപരിച്ഛേദം ദസ്സേതി. ഏത്തകേന കാരണേന പണ്ഡിതാ…പേ… ഏത്തകേന കാരണേന സമ്മതാതി അയഞ്ഹി ഏത്ഥ അത്ഥോ.

യഥാ കഥം പന ബ്രാഹ്മണാതി ഏത്ഥ യഥാതി കാരണവചനം, കഥം പനാതി പുച്ഛാവചനം. ഇദം വുത്തം ഹോതി – കഥം പന, ബ്രാഹ്മണ, ബ്രാഹ്മണാ തേവിജ്ജം പഞ്ഞാപേന്തി. യഥാ ഏവം സക്കാ ഹോതി ജാനിതും, തം കാരണം വദേഹീതി. തം സുത്വാ ബ്രാഹ്മണോ ‘‘ജാനനട്ഠാനേയേവ മം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ പുച്ഛി, നോ അജാനനട്ഠാനേ’’തി അത്തമനോ ഹുത്വാ ഇധ, ഭോ ഗോതമാതിആദിമാഹ. തത്ഥ ഉഭതോതി ദ്വീഹിപി പക്ഖേഹി. മാതിതോ ച പിതിതോ ചാതി യസ്സ മാതാ ബ്രാഹ്മണീ, മാതു മാതാ ബ്രാഹ്മണീ, തസ്സാപി മാതാ ബ്രാഹ്മണീ. പിതാ ബ്രാഹ്മണോ, പിതു പിതാ ബ്രാഹ്മണോ, തസ്സാപി പിതാ ബ്രാഹ്മണോ, സോ ഉഭതോ സുജാതോ മാതിതോ ച പിതിതോ ച. സംസുദ്ധഗഹണികോതി യസ്സ സംസുദ്ധാ മാതു ഗഹണീ, കുച്ഛീതി അത്ഥോ. ‘‘സമവേപാകിനിയാ ഗഹണിയാ’’തി പന ഏത്ഥ കമ്മജതേജോധാതു ഗഹണീതി വുച്ചതി.

യാവ സത്തമാ പിതാമഹയുഗാതി ഏത്ഥ പിതു പിതാ പിതാമഹോ, പിതാമഹസ്സ യുഗം പിതാമഹയുഗം. യുഗന്തി ആയുപ്പമാണം വുച്ചതി. അഭിലാപമത്തമേവ ചേതം, അത്ഥതോ പന പിതാമഹോയേവ പിതാമഹയുഗം. തതോ ഉദ്ധം സബ്ബേപി പുബ്ബപുരിസാ പിതാമഹഗ്ഗഹണേനേവ ഗഹിതാ. ഏവം യാവ സത്തമോ പുരിസോ, താവ സംസുദ്ധഗഹണികോ, അഥ വാ അക്ഖിത്തോ അനുപക്കുട്ഠോ ജാതിവാദേനാതി ദസ്സേതി. അക്ഖിത്തോതി ‘‘അപനേഥ ഏതം, കിം ഇമിനാ’’തി ഏവം അക്ഖിത്തോ അനവക്ഖിത്തോ. അനുപക്കുട്ഠോതി ന ഉപക്കുട്ഠോ, ന അക്കോസം വാ നിന്ദം വാ പത്തപുബ്ബോ. കേന കാരണേനാതി? ജാതിവാദേന. ‘‘ഇതിപി ഹീനജാതികോ ഏസോ’’തി ഏവരൂപേന വചനേനാതി അത്ഥോ.

അജ്ഝായകോതി ഇദം ‘‘ന ദാനിമേ ഝായന്തി, ന ദാനിമേ ഝായന്തീതി ഖോ, വാസേട്ഠ, അജ്ഝായകാ അജ്ഝായകാതേവ തതിയം അക്ഖരം ഉപനിബ്ബത്ത’’ന്തി (ദീ. നി. ൩.൧൩൨) ഏവം പഠമകപ്പികകാലേ ഝാനവിരഹിതാനം ബ്രാഹ്മണാനം ഗരഹവചനം ഉപ്പന്നം. ഇദാനി പന തം അജ്ഝായതീതി അജ്ഝായകോ, മന്തേ പരിവത്തേതീതി ഇമിനാ അത്ഥേന പസംസാവചനം കത്വാ വോഹരന്തി. മന്തേ ധാരേതീതി മന്തധരോ.

തിണ്ണം വേദാനന്തി ഇരുബ്ബേദയജുബ്ബേദസാമബ്ബേദാനം. ഓട്ഠപഹതകരണവസേന പാരം ഗതോതി പാരഗൂ. സഹ നിഘണ്ഡുനാ ച കേടുഭേന ച സനിഘണ്ഡുകേടുഭാനം. നിഘണ്ഡൂതി നാമനിഘണ്ഡുരുക്ഖാദീനം വേവചനപകാസകസത്ഥം. കേടുഭന്തി കിരിയാകപ്പവികപ്പോ കവീനം ഉപകാരായ സത്ഥം. സഹ അക്ഖരപ്പഭേദേന സാക്ഖരപ്പഭേദാനം. അക്ഖരപ്പഭേദോതി സിക്ഖാ ച നിരുത്തി ച. ഇതിഹാസപഞ്ചമാനന്തി ആഥബ്ബണവേദം ചതുത്ഥം കത്വാ ഇതിഹ ആസ, ഇതിഹ ആസാതി ഈദിസവചനപടിസംയുത്തോ പുരാണകഥാസങ്ഖാതോ ഖത്തവിജ്ജാസങ്ഖാതോ വാ ഇതിഹാസോ പഞ്ചമോ ഏതേസന്തി ഇതിഹാസപഞ്ചമാ. തേസം ഇതിഹാസപഞ്ചമാനം വേദാനം.

പദം തദവസേസഞ്ച ബ്യാകരണം അധീയതി വേദേതി ചാതി പദകോ വേയ്യാകരണോ. ലോകായതം വുച്ചതി വിതണ്ഡവാദസത്ഥം. മഹാപുരിസലക്ഖണന്തി മഹാപുരിസാനം ബുദ്ധാദീനം ലക്ഖണദീപകം ദ്വാദസസഹസ്സഗന്ഥപമാണം സത്ഥം, യത്ഥ സോളസസഹസ്സഗാഥാപദപരിമാണാ ബുദ്ധമന്താ നാമ അഹേസും, യേസം വസേന ‘‘ഇമിനാ ലക്ഖണേന സമന്നാഗതാ ബുദ്ധാ നാമ ഹോന്തി, ഇമിനാ പച്ചേകബുദ്ധാ, ദ്വേ അഗ്ഗസാവകാ, അസീതി മഹാസാവകാ, ബുദ്ധമാതാ, ബുദ്ധപിതാ, അഗ്ഗുപട്ഠാകാ, അഗ്ഗുപട്ഠായികാ, രാജാ ചക്കവത്തീ’’തി അയം വിസേസോ ഞായതി. അനവയോതി ഇമേസു ലോകായതമഹാപുരിസലക്ഖണേസു അനൂനോ പരിപൂരകാരീ, അവയോ ന ഹോതീതി വുത്തം ഹോതി. അവയോ നാമ യോ താനി അത്ഥതോ ച ഗന്ഥതോ ച സന്ധാരേതും ന സക്കോതി. അഥ വാ അനവയോതി അനു അവയോ, സന്ധിവസേന ഉകാരലോപോ. അനു അവയോ പരിപുണ്ണസിപ്പോതി അത്ഥോ.

തേന ഹീതി ഇദം ഭഗവാ നം ആയാചന്തം ദിസ്വാ ‘‘ഇദാനിസ്സ പഞ്ഹം കഥേതും കാലോ’’തി ഞത്വാ ആഹ. തസ്സത്ഥോ – യസ്മാ മം ആയാചസി, തസ്മാ സുണാഹീതി. വിവിച്ചേവ കാമേഹീതിആദി വിസുദ്ധിമഗ്ഗേ (വിസുദ്ധി. ൧.൭൦) വിത്ഥാരിതമേവ. ഇധ പനേതം തിസ്സന്നം വിജ്ജാനം പുബ്ബഭാഗപടിപത്തിദസ്സനത്ഥം വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം. തത്ഥ ദ്വിന്നം വിജ്ജാനം അനുപദവണ്ണനാ ചേവ ഭാവനാനയോ ച വിസുദ്ധിമഗ്ഗേ (വിസുദ്ധി. ൨.൪൦൨ ആദയോ) വിത്ഥാരിതോവ.

പഠമാ വിജ്ജാതി പഠമം ഉപ്പന്നാതി പഠമാ, വിദിതകരണട്ഠേന വിജ്ജാ. കിം വിദിതം കരോതി? പുബ്ബേനിവാസം. അവിജ്ജാതി തസ്സേവ പുബ്ബേനിവാസസ്സ അവിദിതകരണട്ഠേന തപ്പടിച്ഛാദകോ മോഹോ വുച്ചതി. തമോതി സ്വേവ മോഹോ പടിച്ഛാദകട്ഠേന തമോതി വുച്ചതി. ആലോകോതി സായേവ വിജ്ജാ ഓഭാസകരണട്ഠേന ആലോകോതി വുച്ചതി. ഏത്ഥ ച വിജ്ജാ അധിഗതാതി അയം അത്ഥോ. സേസം പസംസാവചനം. യോജനാ പനേത്ഥ അയമസ്സ വിജ്ജാ അധിഗതാ, അഥസ്സ അധിഗതവിജ്ജസ്സ അവിജ്ജാ വിഹതാ വിനട്ഠാതി അത്ഥോ. കസ്മാ? യസ്മാ വിജ്ജാ ഉപ്പന്നാ. ഇതരസ്മിമ്പി പദദ്വയേ ഏസേവ നയോ. യഥാ തന്തി ഏത്ഥ യഥാതി ഓപമ്മം, തന്തി നിപാതമത്തം. സതിയാ അവിപ്പവാസേന അപ്പമത്തസ്സ. വീരിയാതാപേന ആതാപിനോ. കായേ ച ജീവിതേ ച അനപേക്ഖതായ പഹിതത്തസ്സ. പേസിതത്തസ്സാതി അത്ഥോ. ഇദം വുത്തം ഹോതി – യഥാ അപ്പമത്തസ്സ ആതാപിനോ പഹിതത്തസ്സ വിഹരതോ അവിജ്ജാ വിഹഞ്ഞേയ്യ, വിജ്ജാ ഉപ്പജ്ജേയ്യ. തമോ വിഹഞ്ഞേയ്യ, ആലോകോ ഉപ്പജ്ജേയ്യ, ഏവമേവ തസ്സ അവിജ്ജാ വിഹതാ, വിജ്ജാ ഉപ്പന്നാ. തമോ വിഹതോ, ആലോകോ ഉപ്പന്നോ. ഏതസ്സ തേന പധാനാനുയോഗസ്സ അനുരൂപമേവ ഫലം ലദ്ധന്തി.

ചുതൂപപാതകഥായം വിജ്ജാതി ദിബ്ബചക്ഖുഞാണവിജ്ജാ. അവിജ്ജാതി സത്താനം ചുതിപടിസന്ധിപ്പടിച്ഛാദികാ അവിജ്ജാ. സേസം വുത്തനയമേവ.

തതിയവിജ്ജായ സോ ഏവം സമാഹിതേ ചിത്തേതി വിപസ്സനാപാദകം ചതുത്ഥജ്ഝാനചിത്തം വേദിതബ്ബം. ആസവാനം ഖയഞാണായാതി അരഹത്തമഗ്ഗഞാണത്ഥായ. അരഹത്തമഗ്ഗോ ഹി ആസവവിനാസനതോ ആസവാനം ഖയോതി വുച്ചതി, തത്ര ചേതം ഞാണം തത്ഥ പരിയാപന്നത്താതി. ചിത്തം അഭിനിന്നാമേതീതി വിപസ്സനാചിത്തം അഭിനീഹരതി. സോ ഇദം ദുക്ഖന്തി ഏവമാദീസു ഏത്തകം ദുക്ഖം, ന ഇതോ ഭിയ്യോതി സബ്ബമ്പി ദുക്ഖസച്ചം സരസലക്ഖണപ്പടിവേധേന യഥാഭൂതം പജാനാതി പടിവിജ്ഝതി, തസ്സ ച ദുക്ഖസ്സ നിബ്ബത്തികം തണ്ഹം ‘‘അയം ദുക്ഖസമുദയോ’’തി, തദുഭയമ്പി യം ഠാനം പത്വാ നിരുജ്ഝതി, തം തേസം അപവത്തിം നിബ്ബാനം ‘‘അയം ദുക്ഖനിരോധോ’’തി. തസ്സ ച സമ്പാപകം അരിയമഗ്ഗം ‘‘അയം ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’’തി സരസലക്ഖണപ്പടിവേധേന യഥാഭൂതം പജാനാതി പടിവിജ്ഝതീതി ഏവമത്ഥോ വേദിതബ്ബോ.

ഏവം സരൂപതോ സച്ചാനി ദസ്സേത്വാ ഇദാനി കിലേസവസേന പരിയായതോ ദസ്സേന്തോ ഇമേ ആസവാതിആദിമാഹ. തസ്സ ഏവം ജാനതോ ഏവം പസ്സതോതി തസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഏവം ജാനന്തസ്സ ഏവം പസ്സന്തസ്സ. സഹ വിപസ്സനായ കോടിപ്പത്തം മഗ്ഗം കഥേസി. കാമാസവാതി കാമാസവതോ. വിമുച്ചതീതി ഇമിനാ മഗ്ഗക്ഖണം ദസ്സേതി. മഗ്ഗക്ഖണേ ഹി ചിത്തം വിമുച്ചതി, ഫലക്ഖണേ വിമുത്തം ഹോതി. വിമുത്തസ്മിം വിമുത്തമിതി ഞാണന്തി ഇമിനാ പച്ചവേക്ഖണഞാണം ദസ്സേതി. ഖീണാ ജാതീതിആദീഹി തസ്സ ഭൂമിം. തേന ഹി ഞാണേന സോ പച്ചവേക്ഖന്തോ ഖീണാ ജാതീതിആദീനി പജാനാതി. കതമാ പനസ്സ ജാതി ഖീണാ, കഥഞ്ച നം പജാനാതീതി? ന താവസ്സ അതീതാ ജാതി ഖീണാ പുബ്ബേവ ഖീണത്താ, ന അനാഗതാ, അനാഗതേ വായാമാഭാവതോ, ന പച്ചുപ്പന്നാ, വിജ്ജമാനത്താ. യാ പന മഗ്ഗസ്സ അഭാവിതത്താ ഉപ്പജ്ജേയ്യ ഏകചതുപഞ്ചവോകാരഭവേസു ഏകചതുപഞ്ചക്ഖന്ധപ്പഭേദാ ജാതി, സാ മഗ്ഗസ്സ ഭാവിതത്താ അനുപ്പാദധമ്മതം ആപജ്ജനേന ഖീണാ. തം സോ മഗ്ഗഭാവനായ പഹീനകിലേസേ പച്ചവേക്ഖിത്വാ കിലേസാഭാവേ വിജ്ജമാനമ്പി കമ്മം ആയതിഅപ്പടിസന്ധികം ഹോതീതി ജാനന്തോ പജാനാതി.

വുസിതന്തി വുത്ഥം പരിവുത്ഥം, കതം ചരിതം നിട്ഠിതന്തി അത്ഥോ. ബ്രഹ്മചരിയന്തി മഗ്ഗബ്രഹ്മചരിയം. പുഥുജ്ജനകല്യാണകേന ഹി സദ്ധിം സത്ത സേക്ഖാ ബ്രഹ്മചരിയവാസം വസന്തി നാമ, ഖീണാസവോ വുത്ഥവാസോ. തസ്മാ സോ അത്തനോ ബ്രഹ്മചരിയവാസം പച്ചവേക്ഖന്തോ ‘‘വുസിതം ബ്രഹ്മചരിയ’’ന്തി പജാനാതി. കതം കരണീയന്തി ചതൂസു സച്ചേസു ചതൂഹി മഗ്ഗേഹി പരിഞ്ഞാപഹാനസച്ഛികിരിയാഭാവനാഭിസമയവസേന സോളസവിധമ്പി കിച്ചം നിട്ഠാപിതന്തി അത്ഥോ. പുഥുജ്ജനകല്യാണകാദയോ ഹി തം കിച്ചം കരോന്തി, ഖീണാസവോ കതകരണീയോ. തസ്മാ സോ അത്തനോ കരണീയം പച്ചവേക്ഖന്തോ ‘‘കതം കരണീയ’’ന്തി പജാനാതി. നാപരം ഇത്ഥത്തായാതി പുന ഇത്ഥഭാവായ, ഏവം സോളസവിധകിച്ചഭാവായ കിലേസക്ഖയായ വാ മഗ്ഗഭാവനാകിച്ചം മേ നത്ഥീതി പജാനാതി. അഥ വാ ഇത്ഥത്തായാതി ഇത്ഥഭാവതോ, ഇമസ്മാ ഏവം പകാരാ ഇദാനി വത്തമാനക്ഖന്ധസന്താനാ അപരം ഖന്ധസന്താനം മയ്ഹം നത്ഥി, ഇമേ പന പഞ്ചക്ഖന്ധാ പരിഞ്ഞാതാ തിട്ഠന്തി ഛിന്നമൂലകാ രുക്ഖാ വിയ. തേ ചരിമകവിഞ്ഞാണനിരോധേന അനുപാദാനോ വിയ ജാതവേദോ നിബ്ബായിസ്സന്തീതി പജാനാതി. ഇധ വിജ്ജാതി അരഹത്തമഗ്ഗഞാണവിജ്ജാ. അവിജ്ജാതി ചതുസച്ചപ്പടിച്ഛാദികാ അവിജ്ജാ. സേസം വുത്തനയമേവ.

അനുച്ചാവചസീലസ്സാതി യസ്സ സീലം കാലേന ഹായതി, കാലേന വഡ്ഢതി, സോ ഉച്ചാവചസീലോ നാമ ഹോതി. ഖീണാസവസ്സ പന സീലം ഏകന്തവഡ്ഢിതമേവ. തസ്മാ സോ അനുച്ചാവചസീലോ നാമ ഹോതി. വസീഭൂതന്തി വസിപ്പത്തം. സുസമാഹിതന്തി സുട്ഠു സമാഹിതം, ആരമ്മണമ്ഹി സുട്ഠപിതം. ധീരന്തി ധിതിസമ്പന്നം. മച്ചുഹായിനന്തി മച്ചും ജഹിത്വാ ഠിതം. സബ്ബപ്പഹായിനന്തി സബ്ബേ പാപധമ്മേ പജഹിത്വാ ഠിതം. ബുദ്ധന്തി ചതുസച്ചബുദ്ധം. അന്തിമദേഹിനന്തി സബ്ബപച്ഛിമസരീരധാരിനം. തം നമസ്സന്തി ഗോതമന്തി തം ഗോതമഗോത്തം ബുദ്ധസാവകാ നമസ്സന്തി. അഥ വാ ഗോതമബുദ്ധസ്സ സാവകോപി ഗോതമോ, തം ഗോതമം ദേവമനുസ്സാ നമസ്സന്തീതി അത്ഥോ.

പുബ്ബേനിവാസന്തി പുബ്ബേനിവുത്ഥക്ഖന്ധപരമ്പരം. യോവേതീതി യോ അവേതി അവഗച്ഛതി. യോവേദീതിപി പാഠോ. യോ അവേദി, വിദിതം പാകടം കത്വാ ഠിതോതി അത്ഥോ. സഗ്ഗാപായഞ്ച പസ്സതീതി ഛ കാമാവചരേ നവ ബ്രഹ്മലോകേ ചത്താരോ ച അപായേ പസ്സതി. ജാതിക്ഖയം പത്തോതി അരഹത്തം പത്തോ. അഭിഞ്ഞാവോസിതോതി ജാനിത്വാ കിച്ചവോസാനേന വോസിതോ. മുനീതി മോനേയ്യേന സമന്നാഗതോ ഖീണാസവമുനി. ഏതാഹീതി ഹേട്ഠാ നിദ്ദിട്ഠാഹി പുബ്ബേനിവാസഞാണാദീഹി. നാഞ്ഞം ലപിതലാപനന്തി യോ പനഞ്ഞോ തേവിജ്ജോതി അഞ്ഞേഹി ലപിതവചനമത്തമേവ ലപതി, തമഹം തേവിജ്ജോതി ന വദാമി, അത്തപച്ചക്ഖതോ ഞത്വാ പരസ്സപി തിസ്സോ വിജ്ജാ കഥേന്തമേവാഹം തേവിജ്ജോതി വദാമീതി അത്ഥോ. കലന്തി കോട്ഠാസം. നാഗ്ഘതീതി ന പാപുണാതി. ഇദാനി ബ്രാഹ്മണോ ഭഗവതോ കഥായ പസന്നോ പസന്നാകാരം കരോന്തോ അഭിക്കന്തന്തിആദിമാഹ.