൬. ദേവദൂതസുത്തവണ്ണനാ

൩൬. ഛട്ഠേ ദേവദൂതാനീതി ദേവദൂതാ. അയം പനേത്ഥ വചനത്ഥോ – ദേവോതി മച്ചു, തസ്സ ദൂതാതി ദേവദൂതാ. ജിണ്ണബ്യാധിമതാ ഹി സംവേഗജനനട്ഠേന ‘‘ഇദാനി തേ മച്ചുസമീപം ഗന്തബ്ബ’’ന്തി ചോദേന്തി വിയ, തസ്മാ ദേവദൂതാതി വുച്ചന്തി. ദേവാ വിയ ദൂതാതിപി ദേവദൂതാ. യഥാ ഹി അലങ്കതപടിയത്തായ ദേവതായ ആകാസേ ഠത്വാ ‘‘ത്വം അസുകദിവസേ മരിസ്സസീ’’തി വുത്തേ തസ്സാ വചനം സദ്ധാതബ്ബം ഹോതി; ഏവമേവം ജിണ്ണബ്യാധിമതാപി ദിസ്സമാനാ ‘‘ത്വമ്പി ഏവംധമ്മോ’’തി ചോദേന്തി വിയ, തേസഞ്ച തം വചനം അനഞ്ഞഥാഭാവിതായ ദേവതായ ബ്യാകരണസദിസമേവ ഹോതീതി ദേവാ വിയ ദൂതാതി ദേവദൂതാ. വിസുദ്ധിദേവാനം ദൂതാതിപി ദേവദൂതാ. സബ്ബബോധിസത്താ ഹി ജിണ്ണബ്യാധിമതപബ്ബജിതേ ദിസ്വാവ സംവേഗം ആപജ്ജിത്വാ നിക്ഖമ്മ പബ്ബജിംസു. ഏവം വിസുദ്ധിദേവാനം ദൂതാതിപി ദേവദൂതാ. ഇധ പന ലിങ്ഗവിപല്ലാസേന ‘‘ദേവദൂതാനീ’’തി വുത്തം.

കായേന ദുച്ചരിതന്തിആദി കസ്മാ ആരദ്ധം? ദേവദൂതാനുയുഞ്ജനട്ഠാനുപക്കമകമ്മദസ്സനത്ഥം. ഇമിനാ ഹി കമ്മേന അയം സത്തോ നിരയേ നിബ്ബത്തതി, അഥ നം തത്ഥ യമോ രാജാ ദേവദൂതേ സമനുയുഞ്ജതി. തത്ഥ കായേന ദുച്ചരിതം ചരതീതി കായദ്വാരേന തിവിധം ദുച്ചരിതം ചരതി. വാചായാതി വചീദ്വാരേന ചതുബ്ബിധം ദുച്ചരിതം ചരതി. മനസാതി മനോദ്വാരേന തിവിധം ദുച്ചരിതം ചരതി.

തമേനം, ഭിക്ഖവേ, നിരയപാലാതി ഏത്ഥ ഏകച്ചേ ഥേരാ ‘‘നിരയപാലാ നാമ നത്ഥി, യന്തരൂപം വിയ കമ്മമേവ കാരണം കാരേതീ’’തി വദന്തി. തം ‘‘അത്ഥി നിരയേ നിരയപാലാതി, ആമന്താ. അത്ഥി ച കാരണികാ’’തിആദിനാ നയേന അഭിധമ്മേ (കഥാ. ൮൬൬) പടിസേധിതമേവ. യഥാ ഹി മനുസ്സലോകേ കമ്മകാരണകാരകാ അത്ഥി, ഏവമേവ നിരയേ നിരയപാലാ അത്ഥീതി. യമസ്സ രഞ്ഞോതി യമരാജാ നാമ വേമാനികപേതരാജാ. ഏകസ്മിം കാലേ ദിബ്ബവിമാനേ ദിബ്ബകപ്പരുക്ഖദിബ്ബഉയ്യാനദിബ്ബനാടകാദിസബ്ബസമ്പത്തിം അനുഭവതി, ഏകസ്മിം കാലേ കമ്മവിപാകം, ധമ്മികോ രാജാ, ന ചേസ ഏകോവ ഹോതി, ചതൂസു പന ദ്വാരേസു ചത്താരോ ജനാ ഹോന്തി. അമത്തേയ്യോതി മാതു ഹിതോ മത്തേയ്യോ, മാതരി സമ്മാ പടിപന്നോതി അത്ഥോ. ന മത്തേയ്യോതി അമത്തേയ്യോ, മാതരി മിച്ഛാ പടിപന്നോതി അത്ഥോ. സേസപദേസുപി ഏസേവ നയോ. അബ്രഹ്മഞ്ഞോതി ഏത്ഥ ച ഖീണാസവാ ബ്രാഹ്മണാ നാമ, തേസു മിച്ഛാ പടിപന്നോ അബ്രഹ്മഞ്ഞോ നാമ.

സമനുയുഞ്ജതീതി അനുയോഗവത്തം ആരോപേന്തോ പുച്ഛതി, ലദ്ധിം പതിട്ഠാപേന്തോ പന സമനുഗ്ഗാഹതി നാമ, കാരണം പുച്ഛന്തോ സമനുഭാസതി നാമ. നാദ്ദസന്തി അത്തനോ സന്തികേ പഹിതസ്സ കസ്സചി ദേവദൂതസ്സ അഭാവം സന്ധായ ഏവം വദതി.

അഥ നം യമോ ‘‘നായം ഭാസിതസ്സ അത്ഥം സല്ലക്ഖേതീ’’തി ഞത്വാ അത്ഥം സല്ലക്ഖാപേതുകാമോ അമ്ഭോതിആദിമാഹ. തത്ഥ ജിണ്ണന്തി ജരാജിണ്ണം. ഗോപാനസിവങ്കന്തി ഗോപാനസീ വിയ വങ്കം. ഭോഗ്ഗന്തി ഭഗ്ഗം. ഇമിനാപിസ്സ വങ്കഭാവമേവ ദീപേതി. ദണ്ഡപരായണന്തി ദണ്ഡപടിസരണം ദണ്ഡദുതിയം. പവേധമാനന്തി കമ്പമാനം. ആതുരന്തി ജരാതുരം. ഖണ്ഡദന്തന്തി ജരാനുഭാവേന ഖണ്ഡിതദന്തം. പലിതകേസന്തി പണ്ഡരകേസം. വിലൂനന്തി ലുഞ്ചിത്വാ ഗഹിതകേസം വിയ ഖല്ലാടം. ഖലിതസിരന്തി മഹാഖല്ലാടസീസം. വലിതന്തി സഞ്ജാതവലിം. തിലകാഹതഗത്തന്തി സേതതിലകകാളതിലകേഹി വികിണ്ണസരീരം. ജരാധമ്മോതി ജരാസഭാവോ, അപരിമുത്തോ ജരായ, ജരാ നാമ മയ്ഹം അബ്ഭന്തരേയേവ പവത്തതീതി. പരതോ ബ്യാധിധമ്മോ മരണധമ്മോതി പദദ്വയേപി ഏസേവ നയോ.

പഠമം ദേവദൂതം സമനുയുഞ്ജിത്വാതി ഏത്ഥ ജരാജിണ്ണസത്തോ അത്ഥതോ ഏവം വദതി നാമ – ‘‘പസ്സഥ, ഭോ, അഹമ്പി തുമ്ഹേ വിയ തരുണോ അഹോസിം ഊരുബലീ ബാഹുബലീ ജവസമ്പന്നോ, തസ്സ മേ താ ബലജവസമ്പത്തിയോ അന്തരഹിതാ, വിജ്ജമാനാപി മേ ഹത്ഥപാദാ ഹത്ഥപാദകിച്ചം ന കരോന്തി, ജരായമ്ഹി അപരിമുത്തതായ ഏദിസോ ജാതോ. ന ഖോ പനാഹമേവ, തുമ്ഹേപി ജരായ അപരിമുത്താവ. യഥേവ ഹി മയ്ഹം, ഏവം തുമ്ഹാകമ്പി ജരാ ആഗമിസ്സതി. ഇതി തസ്സാ പുരേ ആഗമനാവ കല്യാണം കരോഥാ’’തി. തേനേവേസ ദേവദൂതോ നാമ ജാതോ. ആബാധികന്തി ബാധികം. ദുക്ഖിതന്തി ദുക്ഖപ്പത്തം. ബാള്ഹഗിലാനന്തി അധിമത്തഗിലാനം.

ദുതിയം ദേവദൂതന്തി ഏത്ഥപി ഗിലാനസത്തോ അത്ഥതോ ഏവം വദതി നാമ – ‘‘പസ്സഥ, ഭോ, അഹമ്പി തുമ്ഹേ വിയ നിരോഗോ അഹോസിം, സോമ്ഹി ഏതരഹി ബ്യാധിനാ അഭിഹതോ, സകേ മുത്തകരീസേ പലിപന്നോ, ഉട്ഠാതുമ്പി ന സക്കോമി. വിജ്ജമാനാപി മേ ഹത്ഥപാദാ ഹത്ഥപാദകിച്ചം ന കരോന്തി, ബ്യാധിതോമ്ഹി അപരിമുത്തതായ ഏദിസോ ജാതോ. ന ഖോ പനാഹമേവ, തുമ്ഹേപി ബ്യാധിതോ അപരിമുത്താവ. യഥേവ ഹി മയ്ഹം, ഏവം തുമ്ഹാകമ്പി ബ്യാധി ആഗമിസ്സതി. ഇതി തസ്സ പുരേ ആഗമനാവ കല്യാണം കരോഥാ’’തി. തേനേവേസ ദേവദൂതോ നാമ ജാതോ.

ഏകാഹമതന്തിആദീസു ഏകാഹം മതസ്സ അസ്സാതി ഏകാഹമതോ, തം ഏകാഹമതം. പരതോ പദദ്വയേപി ഏസേവ നയോ. ഭസ്താ വിയ വായുനാ ഉദ്ധം ജീവിതപരിയാദാനാ യഥാക്കമം സമുഗ്ഗതേന സൂനഭാവേന ഉദ്ധുമാതത്താ ഉദ്ധുമാതകം. വിനീലോ വുച്ചതി വിപരിഭിന്നവണ്ണോ, വിനീലോവ വിനീലകോ, തം വിനീലകം. പടികൂലത്താ വാ കുച്ഛിതം വിനീലന്തി വിനീലകം. വിപുബ്ബകന്തി വിസ്സന്ദമാനപുബ്ബകം, പരിഭിന്നട്ഠാനേ ഹി പഗ്ഘരിതേന പുബ്ബേന പലിമക്ഖിതന്തി അത്ഥോ.

തതിയം ദേവദൂതന്തി ഏത്ഥ മതകസത്തോ അത്ഥതോ ഏവം വദതി നാമ – ‘‘പസ്സഥ, ഭോ, മം ആമകസുസാനേ ഛഡ്ഡിതം ഉദ്ധുമാതകാദിഭാവപ്പത്തം, മരണതോമ്ഹി അപരിമുത്തതായ ഏദിസോ ജാതോ. ന ഖോ പനാഹമേവ, തുമ്ഹേപി മരണതോ അപരിമുത്താ. യഥേവ ഹി മയ്ഹം, ഏവം തുമ്ഹാകമ്പി മരണം ആഗമിസ്സതി. ഇതി തസ്സ പുരേ ആഗമനാവ കല്യാണം കരോഥാ’’തി. തേനേവസ്സ ദേവദൂതോ നാമ ജാതോ.

ഇമം പന ദേവദൂതാനുയോഗം കോ ലഭതി, കോ ന ലഭതി? യേന താവ ബഹും പാപം കതം, സോ ഗന്ത്വാ നിരയേ നിബ്ബത്തതിയേവ. യേന പന പരിത്തം പാപം കതം, സോ ലഭതി. യഥാ ഹി സഭണ്ഡം ചോരം ഗഹേത്വാ കത്തബ്ബമേവ കരോന്തി ന വിനിച്ഛിനന്തി. അനുവിജ്ജിത്വാ ഗഹിതം പന വിനിച്ഛയട്ഠാനം നയന്തി, സോ വിനിച്ഛയം ലഭതി. ഏവംസമ്പദമേതം. പരിത്തപാപകമ്മാ ഹി അത്തനോ ധമ്മതായപി സരന്തി, സാരീയമാനാപി സരന്തി.

തത്ഥ ദീഘജയന്തദമിളോ നാമ അത്തനോ ധമ്മതായ സരി. സോ കിര ദമിളോ സുമനഗിരിമഹാവിഹാരേ ആകാസചേതിയം രത്തപടേന പൂജേസി, അഥ നിരയേ ഉസ്സദസാമന്തേ നിബ്ബത്തോ അഗ്ഗിജാലസദ്ദം സുത്വാവ അത്തനാ പൂജിതപടം അനുസ്സരി, സോ ഗന്ത്വാ സഗ്ഗേ നിബ്ബത്തോ. അപരോപി പുത്തസ്സ ദഹരഭിക്ഖുനോ ഖലിസാടകം ദേന്തോ പാദമൂലേ ഠപേസി, മരണകാലമ്ഹി പടപടാതി സദ്ദേ നിമിത്തം ഗണ്ഹി, സോപി ഉസ്സദസാമന്തേ നിബ്ബത്തോ ജാലസദ്ദേന തം സാടകം അനുസ്സരിത്വാ സഗ്ഗേ നിബ്ബത്തോ. ഏവം താവ അത്തനോ ധമ്മതായ കുസലം കമ്മം സരിത്വാ സഗ്ഗേ നിബ്ബത്തതീതി.

അത്തനോ ധമ്മതായ അസരന്തേ പന തയോ ദേവദൂതേ പുച്ഛതി. തത്ഥ കോചി പഠമേന ദേവദൂതേന സരതി, കോചി ദുതിയതതിയേഹി, കോചി തീഹിപി നസ്സരതി. തം യമോ രാജാ ദിസ്വാ സയം സാരേതി. ഏകോ കിര അമച്ചോ സുമനപുപ്ഫകുമ്ഭേന മഹാചേതിയം പൂജേത്വാ യമസ്സ പത്തിം അദാസി, തം അകുസലകമ്മേന നിരയേ നിബ്ബത്തം യമസ്സ സന്തികം നയിംസു. തസ്മിം തീഹിപി ദേവദൂതേഹി കുസലം അസരന്തേ യമോ സയം ഓലോകേന്തോ ദിസ്വാ – ‘‘നനു ത്വം മഹാചേതിയം സുമനപുപ്ഫകുമ്ഭേന പൂജേത്വാ മയ്ഹം പത്തിം അദാസീ’’തി സാരേസി, സോ തസ്മിം കാലേ സരിത്വാ ദേവലോകം ഗതോ. യമോ പന സയം ഓലോകേത്വാപി അപസ്സന്തോ – ‘‘മഹാദുക്ഖം നാമ അനുഭവിസ്സതി അയം സത്തോ’’തി തുണ്ഹീ അഹോസി.

തത്തം അയോഖിലന്തി തിഗാവുതം അത്തഭാവം സമ്പജ്ജലിതായ ലോഹപഥവിയാ ഉത്താനകം നിപജ്ജാപേത്വാ ദക്ഖിണഹത്ഥേ താലപ്പമാണം അയസൂലം പവേസേന്തി, തഥാ വാമഹത്ഥാദീസു. യഥാ ച തം ഉത്താനകം നിപജ്ജാപേത്വാ, ഏവം ഉരേനപി വാമപസ്സേനപി ദക്ഖിണപസ്സേനപി നിപജ്ജാപേത്വാ തേ തം കമ്മകാരണം കരോന്തിയേവ. സംവേസേത്വാതി ജലിതായ ലോഹപഥവിയാ തിഗാവുതം അത്തഭാവം നിപജ്ജാപേത്വാ. കുഠാരീഹീതി മഹതീഹി ഗേഹസ്സ ഏകപക്ഖച്ഛദനമത്താഹി കുഠാരീഹി തച്ഛന്തി, ലോഹിതം നദീ ഹുത്വാ സന്ദതി, ലോഹപഥവിതോ ജാലാ ഉട്ഠഹിത്വാ തച്ഛിതട്ഠാനം ഗണ്ഹാതി, മഹാദുക്ഖം ഉപ്പജ്ജതി. തച്ഛന്താ പന സുത്താഹതം കരിത്വാ ദാരും വിയ അട്ഠംസമ്പി ഛളംസമ്പി കരോന്തി. വാസീഹീതി മഹാസുപ്പപ്പമാണാഹി വാസീഹി. രഥേ യോജേത്വാതി സദ്ധിം യുഗയോത്തപക്ഖരഥചക്കകുബ്ബരപാജനേഹി സബ്ബതോ പജ്ജലിതേ രഥേ യോജേത്വാ. മഹന്തന്തി മഹാകൂടാഗാരപ്പമാണം. ആരോപേന്തീതി സമ്പജ്ജലിതേഹി അയമുഗ്ഗരേഹി പോഥേന്താ ആരോപേന്തി. സകിമ്പി ഉദ്ധന്തി സുപക്കുഥിതായ ഉക്ഖലിയാ പക്ഖിത്തതണ്ഡുലാ വിയ ഉദ്ധമധോതിരിയഞ്ച ഗച്ഛതി. മഹാനിരയേതി അവീചിമഹാനിരയമ്ഹി.

ഭാഗസോ മിതോതി ഭാഗേ ഠപേത്വാ വിഭത്തോ. പരിയന്തോതി പരിക്ഖിത്തോ. അയസാതി ഉപരി അയപട്ടേന ഛാദിതോ. സമന്താ യോജനസതം, ഫരിത്വാ തിട്ഠതീതി ഏവം ഫരിത്വാ തിട്ഠതി, യഥാ തം സമന്താ യോജനസതേ ഠത്വാ ഓലോകേന്തസ്സ അക്ഖീനി യമകഗോളകാ വിയ നിക്ഖമന്തി.

ഹീനകായൂപഗാതി ഹീനം കായം ഉപഗതാ ഹുത്വാ. ഉപാദാനേതി തണ്ഹാദിട്ഠിഗ്ഗഹണേ. ജാതിമരണസമ്ഭവേതി ജാതിയാ ച മരണസ്സ ച കാരണഭൂതേ. അനുപാദാതി ചതൂഹി ഉപാദാനേഹി അനുപാദിയിത്വാ. ജാതിമരണസങ്ഖയേതി ജാതിമരണസങ്ഖയസങ്ഖാതേ നിബ്ബാനേ വിമുച്ചന്തി. ദിട്ഠധമ്മാഭിനിബ്ബുതാതി ദിട്ഠധമ്മേ ഇമസ്മിംയേവ അത്തഭാവേ സബ്ബകിലേസനിബ്ബാനേന നിബ്ബുതാ. സബ്ബദുക്ഖം ഉപച്ചഗുന്തി സകലവട്ടദുക്ഖം അതിക്കന്താ.