൭. ചതുമഹാരാജസുത്തവണ്ണനാ

൩൭. സത്തമേ അമച്ചാ പാരിസജ്ജാതി പരിചാരികദേവതാ. ഇമം ലോകം അനുവിചരന്തീതി അട്ഠമീദിവസേ കിര സക്കോ ദേവരാജാ ചത്താരോ മഹാരാജാനോ ആണാപേതി – ‘‘താതാ, അജ്ജ അട്ഠമീദിവസേ മനുസ്സലോകം അനുവിചരിത്വാ പുഞ്ഞാനി കരോന്താനം നാമഗോത്തം ഉഗ്ഗണ്ഹിത്വാ ആഗച്ഛഥാ’’തി. തേ ഗന്ത്വാ അത്തനോ പരിചാരകേ പേസേന്തി – ‘‘ഗച്ഛഥ, താതാ, മനുസ്സലോകം വിചരിത്വാ പുഞ്ഞകാരകാനം നാമഗോത്താനി സുവണ്ണപട്ടേ ലിഖിത്വാ ആനേഥാ’’തി. തേ തഥാ കരോന്തി. തേന വുത്തം – ‘‘ഇമം ലോകം അനുവിചരന്തീ’’തി. കച്ചി ബഹൂതിആദി തേസം ഉപപരിക്ഖാകാരദസ്സനത്ഥം വുത്തം. ഏവം ഉപപരിക്ഖന്താ ഹി തേ അനുവിചരന്തി. തത്ഥ ഉപോസഥം ഉപവസന്തീതി മാസസ്സ അട്ഠവാരേ ഉപോസഥങ്ഗാനി അധിട്ഠഹന്തി. പടിജാഗരോന്തീതി പടിജാഗരഉപോസഥകമ്മം നാമ കരോന്തി. തം കരോന്താ ഏകസ്മിം അദ്ധമാസേ ചതുന്നം ഉപോസഥദിവസാനം പച്ചുഗ്ഗമനാനുഗ്ഗമനവസേന കരോന്തി. പഞ്ചമീഉപോസഥം പച്ചുഗ്ഗച്ഛന്താ ചതുത്ഥിയം ഉപോസഥികാ ഹോന്തി, അനുഗച്ഛന്താ ഛട്ഠിയം. അട്ഠമീഉപോസഥം പച്ചുഗ്ഗച്ഛന്താ സത്തമിയം, അനുഗച്ഛന്താ നവമിയം. ചാതുദ്ദസിം പച്ചുഗ്ഗച്ഛന്താ തേരസിയം, പന്നരസീഉപോസഥം അനുഗച്ഛന്താ പാടിപദേ ഉപോസഥികാ ഹോന്തി. പുഞ്ഞാനി കരോന്തീതി സരണഗമനനിച്ചസീലപുപ്ഫപൂജാധമ്മസ്സവനപദീപസഹസ്സആരോപനവിഹാരകരണാദീനി നാനപ്പകാരാനി പുഞ്ഞാനി കരോന്തി. തേ ഏവം അനുവിചരിത്വാ പുഞ്ഞകമ്മകാരകാനം നാമഗോത്താനി സോവണ്ണമയേ പട്ടേ ലിഖിത്വാ ആഹരിത്വാ ചതുന്നം മഹാരാജാനം ദേന്തി. പുത്താ ഇമം ലോകം അനുവിചരന്തീതി ചതൂഹി മഹാരാജേഹി പുരിമനയേനേവ പഹിതത്താ അനുവിചരന്തി. തദഹൂതി തംദിവസം. ഉപോസഥേതി ഉപോസഥദിവസേ.

സചേ, ഭിക്ഖവേ, അപ്പകാ ഹോന്തീതി ചതുന്നം മഹാരാജാനം അമച്ചാ പാരിസജ്ജാ താ താ ഗാമനിഗമരാജധാനിയോ ഉപസങ്കമന്തി, തതോ തം ഉപനിസ്സായ അധിവത്ഥാ ദേവതാ ‘‘മഹാരാജാനം അമച്ചാ ആഗതാ’’തി പണ്ണാകാരം ഗഹേത്വാ തേസം സന്തികം ഗച്ഛന്തി. തേ പണ്ണാകാരം ഗഹേത്വാ ‘‘കച്ചി നു ഖോ മാരിസാ ബഹൂ മനുസ്സാ മത്തേയ്യാ’’തി വുത്തനയേന മനുസ്സാനം പുഞ്ഞപടിപത്തിം പുച്ഛിത്വാ ‘‘ആമ, മാരിസ, ഇമസ്മിം ഗാമേ അസുകോ ച അസുകോ ച പുഞ്ഞാനി കരോന്തീ’’തി വുത്തേ തേസം നാമഗോത്തം ലിഖിത്വാ അഞ്ഞത്ഥ ഗച്ഛന്തി. അഥ ചാതുദ്ദസിയം ചതുന്നം മഹാരാജാനം പുത്താപി തമേവ സുവണ്ണപട്ടം ഗഹേത്വാ തേനേവ നയേന അനുവിചരന്താ നാമഗോത്താനി ലിഖന്തി. തദഹുപോസഥേ പന്നരസേ ചത്താരോപി മഹാരാജാനോ തേനേവ നയേന തസ്മിംയേവ സുവണ്ണപട്ടേ നാമഗോത്താനി ലിഖന്തി. തേ സുവണ്ണപട്ടപരിമാണേനേവ – ‘‘ഇമസ്മിം കാലേ മനുസ്സാ അപ്പകാ, ഇമസ്മിം കാലേ ബഹുകാ’’തി ജാനന്തി. തം സന്ധായ ‘‘സചേ, ഭിക്ഖവേ, അപ്പകാ ഹോന്തി മനുസ്സാ’’തിആദി വുത്തം. ദേവാനം താവതിംസാനന്തി പഠമം അഭിനിബ്ബത്തേ തേത്തിംസ ദേവപുത്തേ ഉപാദായ ഏവംലദ്ധനാമാനം. തേസം പന ഉപ്പത്തികഥാ ദീഘനികായേ സക്കപഞ്ഹസുത്തവണ്ണനായ വിത്ഥാരിതാ. തേനാതി തേന ആരോചനേന, തേന വാ പുഞ്ഞകാരകാനം അപ്പകഭാവേന. ദിബ്ബാ വത, ഭോ, കായാ പരിഹായിസ്സന്തീതി നവനവാനം ദേവപുത്താനം അപാതുഭാവേന ദേവകായാ പരിഹായിസ്സന്തി, രമണീയം ദസയോജനസഹസ്സം ദേവനഗരം സുഞ്ഞം ഭവിസ്സതി. പരിപൂരിസ്സന്തി അസുരകായാതി ചത്താരോ അപായാ പരിപൂരിസ്സന്തി. ഇമിനാ ‘‘മയം പരിപുണ്ണേ ദേവനഗരേ ദേവസങ്ഘമജ്ഝേ നക്ഖത്തം കീളിതും ന ലഭിസ്സാമാ’’തി അനത്തമനാ ഹോന്തി. സുക്കപക്ഖേപി ഇമിനാവ ഉപായേന അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ.

ഭൂതപുബ്ബം, ഭിക്ഖവേ, സക്കോ ദേവാനമിന്ദോതി അത്തനോ സക്കദേവരാജകാലം സന്ധായ കഥേതി. ഏകസ്സ വാ സക്കസ്സ അജ്ഝാസയം ഗഹേത്വാ കഥേതീതി വുത്തം. അനുനയമാനോതി അനുബോധയമാനോ. തായം വേലായന്തി തസ്മിം കാലേ.

പാടിഹാരിയപക്ഖഞ്ചാതി ഏത്ഥ പാടിഹാരിയപക്ഖോ നാമ അന്തോവസ്സേ തേമാസം നിബദ്ധുപോസഥോ, തം അസക്കോന്തസ്സ ദ്വിന്നം പവാരണാനം അന്തരേ ഏകമാസം നിബദ്ധുപോസഥോ, തമ്പി അസക്കോന്തസ്സ പഠമപവാരണതോ പട്ഠായ ഏകോ അദ്ധമാസോ പാടിഹാരിയപക്ഖോയേവ നാമ. അട്ഠങ്ഗസുസമാഗതന്തി അട്ഠഹി ഗുണങ്ഗേഹി സമന്നാഗതം. യോപിസ്സ മാദിസോ നരോതി യോപി സത്തോ മാദിസോ ഭവേയ്യ. സക്കോപി കിര വുത്തപ്പകാരസ്സ ഉപോസഥകമ്മസ്സ ഗുണം ജാനിത്വാ ദ്വേ ദേവലോകസമ്പത്തിയോ പഹായ മാസസ്സ അട്ഠ വാരേ ഉപോസഥം ഉപവസതി. തസ്മാ ഏവമാഹ. അപരോ നയോ – യോപിസ്സ മാദിസോ നരോതി യോപി സത്തോ മാദിസോ അസ്സ, മയാ പത്തം സമ്പത്തിം പാപുണിതും ഇച്ഛേയ്യാതി അത്ഥോ. സക്കാ ഹി ഏവരൂപേന ഉപോസഥകമ്മേന സക്കസമ്പത്തിം പാപുണിതുന്തി അയമേത്ഥ അധിപ്പായോ.

വുസിതവാതി വുത്ഥവാസോ. കതകരണീയോതി ചതൂഹി മഗ്ഗേഹി കത്തബ്ബകിച്ചം കത്വാ ഠിതോ. ഓഹിതഭാരോതി ഖന്ധഭാരകിലേസഭാരഅഭിസങ്ഖാരഭാരേ ഓതാരേത്വാ ഠിതോ. അനുപ്പത്തസദത്ഥോതി സദത്ഥോ വുച്ചതി അരഹത്തം, തം അനുപ്പത്തോ. പരിക്ഖീണഭവസംയോജനോതി യേന സംയോജനേന ബദ്ധോ ഭവേസു ആകഡ്ഢീയതി, തസ്സ ഖീണത്താ പരിക്ഖീണഭവസംയോജനോ. സമ്മദഞ്ഞാ വിമുത്തോതി ഹേതുനാ നയേന കാരണേന ജാനിത്വാ വിമുത്തോ. കല്ലം വചനായാതി യുത്തം വത്തും.

യോപിസ്സ മാദിസോ നരോതി യോപി മാദിസോ ഖീണാസവോ അസ്സ, സോപി ഏവരൂപം ഉപോസഥം ഉപവസേയ്യാതി ഉപോസഥകമ്മസ്സ ഗുണം ജാനന്തോ ഏവം വദേയ്യ. അപരോ നയോ യോപിസ്സ മാദിസോ നരോതി യോപി സത്തോ മാദിസോ അസ്സ, മയാ പത്തം സമ്പത്തിം പാപുണിതും ഇച്ഛേയ്യാതി അത്ഥോ. സക്കാ ഹി ഏവരൂപേന ഉപോസഥകമ്മേന ഖീണാസവസമ്പത്തിം പാപുണിതുന്തി അയമേത്ഥ അധിപ്പായോ. അട്ഠമം ഉത്താനത്ഥമേവ.