൩. അരൂപധാതു

൯൯൫. അരൂപധാതുയാ കതി ഖന്ധാ…പേ… കതി ചിത്താനി?

അരൂപധാതുയാ ചത്താരോ ഖന്ധാ, ദ്വേ ആയതനാനി, ദ്വേ ധാതുയോ, തീണി സച്ചാനി, ഏകാദസിന്ദ്രിയാനി, അട്ഠ ഹേതൂ, തയോ ആഹാരാ, ഏകോ ഫസ്സോ, ഏകാ വേദനാ, ഏകാ സഞ്ഞാ, ഏകാ ചേതനാ, ഏകം ചിത്തം.

൯൯൬. തത്ഥ കതമേ അരൂപധാതുയാ ചത്താരോ ഖന്ധാ? വേദനാക്ഖന്ധോ, സഞ്ഞാക്ഖന്ധോ, സങ്ഖാരക്ഖന്ധോ, വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ – ഇമേ വുച്ചന്തി ‘‘അരൂപധാതുയാ ചത്താരോ ഖന്ധാ’’.

തത്ഥ കതമാനി അരൂപധാതുയാ ദ്വേ ആയതനാനി? മനായതനം, ധമ്മായതനം – ഇമാനി വുച്ചന്തി ‘‘അരൂപധാതുയാ ദ്വേ ആയതനാനി’’.

തത്ഥ കതമാ അരൂപധാതുയാ ദ്വേ ധാതുയോ? മനോവിഞ്ഞാണധാതു, ധമ്മധാതു – ഇമാ വുച്ചന്തി ‘‘അരൂപധാതുയാ ദ്വേ ധാതുയോ’’.

തത്ഥ കതമാനി അരൂപധാതുയാ തീണി സച്ചാനി? ദുക്ഖസച്ചം, സമുദയസച്ചം, മഗ്ഗസച്ചം – ഇമാനി വുച്ചന്തി ‘‘അരൂപധാതുയാ തീണി സച്ചാനി’’.

തത്ഥ കതമാനി അരൂപധാതുയാ ഏകാദസിന്ദ്രിയാനി? മനിന്ദ്രിയം, ജീവിതിന്ദ്രിയം, സോമനസ്സിന്ദ്രിയം, ഉപേക്ഖിന്ദ്രിയം, സദ്ധിന്ദ്രിയം, വീരിയിന്ദ്രിയം, സതിന്ദ്രിയം, സമാധിന്ദ്രിയം, പഞ്ഞിന്ദ്രിയം, അഞ്ഞിന്ദ്രിയം, അഞ്ഞാതാവിന്ദ്രിയം – ഇമാനി വുച്ചന്തി ‘‘അരൂപധാതുയാ ഏകാദസിന്ദ്രിയാനി’’.

തത്ഥ കതമേ അരൂപധാതുയാ അട്ഠ ഹേതൂ? തയോ കുസലഹേതൂ, ദ്വേ അകുസലഹേതൂ, തയോ അബ്യാകതഹേതൂ…പേ… ഇമേ വുച്ചന്തി ‘‘അരൂപധാതുയാ അട്ഠ ഹേതൂ’’.

തത്ഥ കതമേ അരൂപധാതുയാ തയോ ആഹാരാ? ഫസ്സാഹാരോ, മനോസഞ്ചേതനാഹാരോ, വിഞ്ഞാണാഹാരോ – ഇമേ വുച്ചന്തി ‘‘അരൂപധാതുയാ തയോ ആഹാരാ’’.

തത്ഥ കതമോ അരൂപധാതുയാ ഏകോ ഫസ്സോ? മനോവിഞ്ഞാണധാതുസമ്ഫസ്സോ – അയം വുച്ചതി ‘‘അരൂപധാതുയാ ഏകോ ഫസ്സോ’’.

തത്ഥ കതമാ അരൂപധാതുയാ ഏകാ വേദനാ…പേ… ഏകാ സഞ്ഞാ…പേ… ഏകാ ചേതനാ…പേ… ഏകം ചിത്തം? മനോവിഞ്ഞാണധാതു – ഇദം വുച്ചതി ‘‘അരൂപധാതുയാ ഏകം ചിത്തം’’.