൨. ഉപ്പത്താനുപ്പത്തിവാരോ

൧. കാമധാതു

൯൯൧. കാമധാതുയാ കതി ഖന്ധാ, കതി ആയതനാനി, കതി ധാതുയോ, കതി സച്ചാനി, കതി ഇന്ദ്രിയാനി, കതി ഹേതൂ, കതി ആഹാരാ, കതി ഫസ്സാ, കതി വേദനാ, കതി സഞ്ഞാ, കതി ചേതനാ, കതി ചിത്താനി?

കാമധാതുയാ പഞ്ചക്ഖന്ധാ, ദ്വാദസായതനാനി, അട്ഠാരസ ധാതുയോ, തീണി സച്ചാനി, ബാവീസതിന്ദ്രിയാനി, നവ ഹേതൂ, ചത്താരോ ആഹാരാ, സത്ത ഫസ്സാ, സത്ത വേദനാ, സത്ത സഞ്ഞാ, സത്ത ചേതനാ, സത്ത ചിത്താനി.

൯൯൨. തത്ഥ കതമേ കാമധാതുയാ പഞ്ചക്ഖന്ധാ? രൂപക്ഖന്ധോ, വേദനാക്ഖന്ധോ, സഞ്ഞാക്ഖന്ധോ, സങ്ഖാരക്ഖന്ധോ, വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ – ഇമേ വുച്ചന്തി ‘‘കാമധാതുയാ പഞ്ചക്ഖന്ധാ’’.

തത്ഥ കതമാനി കാമധാതുയാ ദ്വാദസായതനാനി? ചക്ഖായതനം, രൂപായതനം, സോതായതനം, സദ്ദായതനം, ഘാനായതനം, ഗന്ധായതനം, ജിവ്ഹായതനം, രസായതനം, കായായതനം, ഫോട്ഠബ്ബായതനം, മനായതനം, ധമ്മായതനം – ഇമാനി വുച്ചന്തി ‘‘കാമധാതുയാ ദ്വാദസായതനാനി’’.

തത്ഥ കതമാ കാമധാതുയാ അട്ഠാരസ ധാതുയോ? ചക്ഖുധാതു, രൂപധാതു, ചക്ഖുവിഞ്ഞാണധാതു, സോതധാതു, സദ്ദധാതു, സോതവിഞ്ഞാണധാതു, ഘാനധാതു, ഗന്ധധാതു, ഘാനവിഞ്ഞാണധാതു, ജിവ്ഹാധാതു, രസധാതു, ജിവ്ഹാവിഞ്ഞാണധാതു, കായധാതു, ഫോട്ഠബ്ബധാതു, കായവിഞ്ഞാണധാതു, മനോധാതു, ധമ്മധാതു, മനോവിഞ്ഞാണധാതു – ഇമാ വുച്ചന്തി ‘‘കാമധാതുയാ അട്ഠാരസ ധാതുയോ’’.

തത്ഥ കതമാനി കാമധാതുയാ തീണി സച്ചാനി? ദുക്ഖസച്ചം, സമുദയസച്ചം, മഗ്ഗസച്ചം – ഇമാനി വുച്ചന്തി ‘‘കാമധാതുയാ തീണി സച്ചാനി’’.

തത്ഥ കതമാനി കാമധാതുയാ ബാവീസതിന്ദ്രിയാനി? ചക്ഖുന്ദ്രിയം, സോതിന്ദ്രിയം…പേ… അഞ്ഞാതാവിന്ദ്രിയം – ഇമാനി വുച്ചന്തി ‘‘കാമധാതുയാ ബാവീസതിന്ദ്രിയാനി’’.

തത്ഥ കതമേ കാമധാതുയാ നവ ഹേതൂ? തയോ കുസലഹേതൂ, തയോ അകുസലഹേതൂ, തയോ അബ്യാകതഹേതൂ…പേ… ഇമേ വുച്ചന്തി ‘‘കാമധാതുയാ നവ ഹേതൂ’’.

തത്ഥ കതമേ കാമധാതുയാ ചത്താരോ ആഹാരാ? കബളീകാരാഹാരോ, ഫസ്സാഹാരോ, മനോസഞ്ചേതനാഹാരോ, വിഞ്ഞാണാഹാരോ – ഇമേ വുച്ചന്തി ‘‘കാമധാതുയാ ചത്താരോ ആഹാരാ’’.

തത്ഥ കതമേ കാമധാതുയാ സത്ത ഫസ്സാ? ചക്ഖുസമ്ഫസ്സോ സോതസമ്ഫസ്സോ, ഘാനസമ്ഫസ്സോ, ജിവ്ഹാസമ്ഫസ്സോ, കായസമ്ഫസ്സോ, മനോധാതുസമ്ഫസ്സോ, മനോവിഞ്ഞാണധാതുസമ്ഫസ്സോ – ഇമേ വുച്ചന്തി ‘‘കാമധാതുയാ സത്ത ഫസ്സാ’’.

തത്ഥ കതമാ കാമധാതുയാ സത്ത വേദനാ? ചക്ഖുസമ്ഫസ്സജാ വേദനാ, സോതസമ്ഫസ്സജാ വേദനാ, ഘാനസമ്ഫസ്സജാ വേദനാ, ജിവ്ഹാസമ്ഫസ്സജാ വേദനാ, കായസമ്ഫസ്സജാ വേദനാ, മനോധാതുസമ്ഫസ്സജാ വേദനാ, മനോവിഞ്ഞാണധാതുസമ്ഫസ്സജാ വേദനാ – ഇമാ വുച്ചത്തി ‘‘കാമധാതുയാ സത്ത വേദനാ’’.

തത്ഥ കതമാ കാമധാതുയാ സത്ത സഞ്ഞാ? ചക്ഖുസമ്ഫസ്സജാ സഞ്ഞാ, സോതസമ്ഫസ്സജാ സഞ്ഞാ, ഘാനസമ്ഫസ്സജാ സഞ്ഞാ, ജിവ്ഹാസമ്ഫസ്സജാ സഞ്ഞാ, കായസമ്ഫസ്സജാ സഞ്ഞാ, മനോധാതുസമ്ഫസ്സജാ സഞ്ഞാ, മനോവിഞ്ഞാണധാതുസമ്ഫസ്സജാ സഞ്ഞാ – ഇമാ വുച്ചന്തി ‘‘കാമധാതുയാ സത്ത സഞ്ഞാ’’.

തത്ഥ കതമാ കാമധാതുയാ സത്ത ചേതനാ? ചക്ഖുസമ്ഫസ്സജാ ചേതനാ, സോതസമ്ഫസ്സജാ ചേതനാ, ഘാനസമ്ഫസ്സജാ ചേതനാ, ജിവ്ഹാസമ്ഫസ്സജാ ചേതനാ, കായസമ്ഫസ്സജാ ചേതനാ, മനോധാതുസമ്ഫസ്സജാ ചേതനാ, മനോവിഞ്ഞാണധാതുസമ്ഫസ്സജാ ചേതനാ – ഇമാ വുച്ചന്തി ‘‘കാമധാതുയാ സത്ത ചേതനാ’’.

തത്ഥ കതമാനി കാമധാതുയാ സത്ത ചിത്താനി? ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം, സോതവിഞ്ഞാണം, ഘാനവിഞ്ഞാണം, ജിവ്ഹാവിഞ്ഞാണം, കായവിഞ്ഞാണം, മനോധാതു, മനോവിഞ്ഞാണധാതു – ഇമാനി വുച്ചന്തി ‘‘കാമധാതുയാ സത്ത ചിത്താനി’’.

൨. രൂപധാതു

൯൯൩. രൂപധാതുയാ കതി ഖന്ധാ, കതി ആയതനാ, കതി ധാതുയോ, കതി സച്ചാനി, കതി ഇന്ദ്രിയാനി…പേ… കതി ചിത്താനി?

രൂപധാതുയാ പഞ്ചക്ഖന്ധാ, ഛ ആയതനാനി, നവ ധാതുയോ, തീണി സച്ചാനി, ചുദ്ദസിന്ദ്രിയാനി, അട്ഠ ഹേതൂ, തയോ ആഹാരാ, ചത്താരോ ഫസ്സാ, ചതസ്സോ വേദനാ, ചതസ്സോ സഞ്ഞാ, ചതസ്സോ ചേതനാ, ചത്താരി ചിത്താനി.

൯൯൪. തത്ഥ കതമേ രൂപധാതുയാ പഞ്ചക്ഖന്ധാ? രൂപക്ഖന്ധോ, വേദനാക്ഖന്ധോ, സഞ്ഞാക്ഖന്ധോ, സങ്ഖാരക്ഖന്ധോ, വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ – ഇമേ വുച്ചന്തി ‘‘രൂപധാതുയാ പഞ്ചക്ഖന്ധാ’’.

തത്ഥ കതമാനി രൂപധാതുയാ ഛ ആയതനാനി? ചക്ഖായതനം, രൂപായതനം, സോതായതനം, സദ്ദായതനം, മനായതനം, ധമ്മായതനം – ഇമാനി വുച്ചന്തി ‘‘രൂപധാതുയാ ഛ ആയതനാനി’’.

തത്ഥ കതമാ രൂപധാതുയാ നവ ധാതുയോ? ചക്ഖുധാതു, രൂപധാതു, ചക്ഖുവിഞ്ഞാണധാതു, സോതധാതു, സദ്ദധാതു, സോതവിഞ്ഞാണധാതു, മനോധാതു, ധമ്മധാതു, മനോവിഞ്ഞാണധാതു – ഇമാ വുച്ചന്തി ‘‘രൂപധാതുയാ നവ ധാതുയോ’’.

തത്ഥ കതമാനി രൂപധാതുയാ തീണി സച്ചാനി? ദുക്ഖസച്ചം, സമുദയസച്ചം, മഗ്ഗസച്ചം – ഇമാനി വുച്ചന്തി ‘‘രൂപധാതുയാ തീണി സച്ചാനി’’.

തത്ഥ കതമാനി രൂപധാതുയാ ചുദ്ദസിന്ദ്രിയാനി? ചക്ഖുന്ദ്രിയം, സോതിന്ദ്രിയം, മനിന്ദ്രിയം, ജീവിതിന്ദ്രിയം, സോമനസ്സിന്ദ്രിയം, ഉപേക്ഖിന്ദ്രിയം, സദ്ധിന്ദ്രിയം, വീരിയിന്ദ്രിയം, സതിന്ദ്രിയം, സമാധിന്ദ്രിയം, പഞ്ഞിന്ദ്രിയം, അനഞ്ഞാതഞ്ഞസ്സാമീതിന്ദ്രിയം, അഞ്ഞിന്ദ്രിയം, അഞ്ഞാതാവിന്ദ്രിയം – ഇമാനി വുച്ചന്തി ‘‘രൂപധാതുയാ ചുദ്ദസിന്ദ്രിയാനി’’.

തത്ഥ കതമേ രൂപധാതുയാ അട്ഠ ഹേതൂ? തയോ കുസലഹേതൂ, ദ്വേ അകുസലഹേതൂ, തയോ അബ്യാകതഹേതൂ.

തത്ഥ കതമേ തയോ കുസലഹേതൂ? അലോഭോ കുസലഹേതു, അദോസോ കുസലഹേതു, അമോഹോ കുസലഹേതു – ഇമേ തയോ കുസലഹേതൂ.

തത്ഥ കതമേ ദ്വേ അകുസലഹേതൂ? ലോഭോ അകുസലഹേതു, മോഹോ അകുസലഹേതു – ഇമേ ദ്വേ അകുസലഹേതൂ.

തത്ഥ കതമേ തയോ അബ്യാകതഹേതൂ? കുസലാനം വാ ധമ്മാനം വിപാകതോ കിരിയാബ്യാകതേസു വാ ധമ്മേസു അലോഭോ, അദോസോ, അമോഹോ – ഇമേ തയോ അബ്യാകതഹേതൂ. ഇമേ വുച്ചന്തി രൂപധാതുയാ അട്ഠ ഹേതൂ.

തത്ഥ കതമേ രൂപധാതുയാ തയോ ആഹാരാ? ഫസ്സാഹാരോ, മനോസഞ്ചേതനാഹാരോ, വിഞ്ഞാണാഹാരോ – ഇമേ വുച്ചന്തി ‘‘രൂപധാതുയാ തയോ ആഹാരാ’’.

തത്ഥ കതമേ രൂപധാതുയാ ചത്താരോ ഫസ്സാ? ചക്ഖുസമ്ഫസ്സോ, സോതസമ്ഫസ്സോ, മനോധാതുസമ്ഫസ്സോ, മനോവിഞ്ഞാണധാതുസമ്ഫസ്സോ – ഇമേ വുച്ചന്തി ‘‘രൂപധാതുയാ ചത്താരോ ഫസ്സാ’’.

തത്ഥ കതമാ രൂപധാതുയാ ചതസ്സോ വേദനാ…പേ… ചതസ്സോ സഞ്ഞാ…പേ… ചതസ്സോ ചേതനാ…പേ… ചത്താരി ചിത്താനി? ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം, സോതവിഞ്ഞാണം, മനോധാതു, മനോവിഞ്ഞാണധാതു – ഇമാനി വുച്ചന്തി ‘‘രൂപധാതുയാ ചത്താരി ചിത്താനി’’.

൩. അരൂപധാതു

൯൯൫. അരൂപധാതുയാ കതി ഖന്ധാ…പേ… കതി ചിത്താനി?

അരൂപധാതുയാ ചത്താരോ ഖന്ധാ, ദ്വേ ആയതനാനി, ദ്വേ ധാതുയോ, തീണി സച്ചാനി, ഏകാദസിന്ദ്രിയാനി, അട്ഠ ഹേതൂ, തയോ ആഹാരാ, ഏകോ ഫസ്സോ, ഏകാ വേദനാ, ഏകാ സഞ്ഞാ, ഏകാ ചേതനാ, ഏകം ചിത്തം.

൯൯൬. തത്ഥ കതമേ അരൂപധാതുയാ ചത്താരോ ഖന്ധാ? വേദനാക്ഖന്ധോ, സഞ്ഞാക്ഖന്ധോ, സങ്ഖാരക്ഖന്ധോ, വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ – ഇമേ വുച്ചന്തി ‘‘അരൂപധാതുയാ ചത്താരോ ഖന്ധാ’’.

തത്ഥ കതമാനി അരൂപധാതുയാ ദ്വേ ആയതനാനി? മനായതനം, ധമ്മായതനം – ഇമാനി വുച്ചന്തി ‘‘അരൂപധാതുയാ ദ്വേ ആയതനാനി’’.

തത്ഥ കതമാ അരൂപധാതുയാ ദ്വേ ധാതുയോ? മനോവിഞ്ഞാണധാതു, ധമ്മധാതു – ഇമാ വുച്ചന്തി ‘‘അരൂപധാതുയാ ദ്വേ ധാതുയോ’’.

തത്ഥ കതമാനി അരൂപധാതുയാ തീണി സച്ചാനി? ദുക്ഖസച്ചം, സമുദയസച്ചം, മഗ്ഗസച്ചം – ഇമാനി വുച്ചന്തി ‘‘അരൂപധാതുയാ തീണി സച്ചാനി’’.

തത്ഥ കതമാനി അരൂപധാതുയാ ഏകാദസിന്ദ്രിയാനി? മനിന്ദ്രിയം, ജീവിതിന്ദ്രിയം, സോമനസ്സിന്ദ്രിയം, ഉപേക്ഖിന്ദ്രിയം, സദ്ധിന്ദ്രിയം, വീരിയിന്ദ്രിയം, സതിന്ദ്രിയം, സമാധിന്ദ്രിയം, പഞ്ഞിന്ദ്രിയം, അഞ്ഞിന്ദ്രിയം, അഞ്ഞാതാവിന്ദ്രിയം – ഇമാനി വുച്ചന്തി ‘‘അരൂപധാതുയാ ഏകാദസിന്ദ്രിയാനി’’.

തത്ഥ കതമേ അരൂപധാതുയാ അട്ഠ ഹേതൂ? തയോ കുസലഹേതൂ, ദ്വേ അകുസലഹേതൂ, തയോ അബ്യാകതഹേതൂ…പേ… ഇമേ വുച്ചന്തി ‘‘അരൂപധാതുയാ അട്ഠ ഹേതൂ’’.

തത്ഥ കതമേ അരൂപധാതുയാ തയോ ആഹാരാ? ഫസ്സാഹാരോ, മനോസഞ്ചേതനാഹാരോ, വിഞ്ഞാണാഹാരോ – ഇമേ വുച്ചന്തി ‘‘അരൂപധാതുയാ തയോ ആഹാരാ’’.

തത്ഥ കതമോ അരൂപധാതുയാ ഏകോ ഫസ്സോ? മനോവിഞ്ഞാണധാതുസമ്ഫസ്സോ – അയം വുച്ചതി ‘‘അരൂപധാതുയാ ഏകോ ഫസ്സോ’’.

തത്ഥ കതമാ അരൂപധാതുയാ ഏകാ വേദനാ…പേ… ഏകാ സഞ്ഞാ…പേ… ഏകാ ചേതനാ…പേ… ഏകം ചിത്തം? മനോവിഞ്ഞാണധാതു – ഇദം വുച്ചതി ‘‘അരൂപധാതുയാ ഏകം ചിത്തം’’.

൪. അപരിയാപന്നം

൯൯൭. അപരിയാപന്നേ കതി ഖന്ധാ…പേ… കതി ചിത്താനി?

അപരിയാപന്നേ ചത്താരോ ഖന്ധാ, ദ്വേ ആയതനാനി, ദ്വേ ധാതുയോ, ദ്വേ സച്ചാനി, ദ്വാദസിന്ദ്രിയാനി, ഛ ഹേതൂ, തയോ ആഹാരാ, ഏകോ ഫസ്സോ, ഏകാ വേദനാ, ഏകാ സഞ്ഞാ, ഏകാ ചേതനാ, ഏകം ചിത്തം.

൯൯൮. തത്ഥ കതമേ അപരിയാപന്നേ ചത്താരോ ഖന്ധാ? വേദനാക്ഖന്ധോ, സഞ്ഞാക്ഖന്ധോ, സങ്ഖാരക്ഖന്ധോ, വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ – ഇമേ വുച്ചന്തി ‘‘അപരിയാപന്നേ ചത്താരോ ഖന്ധാ’’.

തത്ഥ കതമാനി അപരിയാപന്നേ ദ്വേ ആയതനാനി? മനായതനം, ധമ്മായതനം – ഇമാനി വുച്ചന്തി ‘‘അപരിയാപന്നേ ദ്വേ ആയതനാനി’’.

തത്ഥ കതമാ അപരിയാപന്നേ ദ്വേ ധാതുയോ? മനോവിഞ്ഞാണധാതു, ധമ്മധാതു – ഇമാ വുച്ചന്തി ‘‘അപരിയാപന്നേ ദ്വേ ധാതുയോ’’.

തത്ഥ കതമാനി അപരിയാപന്നേ ദ്വേ സച്ചാനി? മഗ്ഗസച്ചം, നിരോധസച്ചം – ഇമാനി വുച്ചന്തി ‘‘അപരിയാപന്നേ ദ്വേ സച്ചാനി’’.

തത്ഥ കതമാനി അപരിയാപന്നേ ദ്വാദസിന്ദ്രിയാനി? മനിന്ദ്രിയം, ജീവിതിന്ദ്രിയം, സോമനസ്സിന്ദ്രിയം, ഉപേക്ഖിന്ദ്രിയം, സദ്ധിന്ദ്രിയം, വീരിയിന്ദ്രിയം, സതിന്ദ്രിയം, സമാധിന്ദ്രിയം, പഞ്ഞിന്ദ്രിയം, അനഞ്ഞാതഞ്ഞസ്സാമീതിന്ദ്രിയം, അഞ്ഞിന്ദ്രിയം, അഞ്ഞാതാവിന്ദ്രിയം – ഇമാനി വുച്ചന്തി ‘‘അപരിയാപന്നേ ദ്വാദസിന്ദ്രിയാനി’’.

തത്ഥ കതമേ അപരിയാപന്നേ ഛ ഹേതൂ? തയോ കുസലഹേതൂ, തയോ അബ്യാകതഹേതൂ.

തത്ഥ കതമേ തയോ കുസലഹേതൂ? അലോഭോ കുസലഹേതു, അദോസോ കുസലഹേതു, അമോഹോ കുസലഹേതു – ഇമേ തയോ കുസലഹേതൂ.

തത്ഥ കതമേ തയോ അബ്യാകതഹേതൂ? കുസലാനം ധമ്മാനം വിപാകതോ അലോഭോ, അദോസോ, അമോഹോ – ഇമേ തയോ അബ്യാകതഹേതൂ. ഇമേ വുച്ചന്തി ‘‘അപരിയാപന്നേ ഛ ഹേതൂ’’.

തത്ഥ കതമേ അപരിയാപന്നേ തയോ ആഹാരാ? ഫസ്സാഹാരോ, മനോസഞ്ചേതനാഹാരോ, വിഞ്ഞാണാഹാരോ – ഇമേ വുച്ചന്തി ‘‘അപരിയാപന്നേ തയോ ആഹാരാ’’.

തത്ഥ കതമോ അപരിയാപന്നേ ഏകോ ഫസ്സോ? മനോവിഞ്ഞാണധാതുസമ്ഫസ്സോ – അയം വുച്ചതി ‘‘അപരിയാപന്നേ ഏകോ ഫസ്സോ’’.

തത്ഥ കതമാ അപരിയാപന്നേ ഏകാ വേദനാ…പേ… ഏകാ സഞ്ഞാ…പേ… ഏകാ ചേതനാ…പേ… ഏകം ചിത്തം? മനോവിഞ്ഞാണധാതു – ഇദം വുച്ചതി ‘‘അപരിയാപന്നേ ഏകം ചിത്തം’’.