൨. രൂപധാതു

൯൯൩. രൂപധാതുയാ കതി ഖന്ധാ, കതി ആയതനാ, കതി ധാതുയോ, കതി സച്ചാനി, കതി ഇന്ദ്രിയാനി…പേ… കതി ചിത്താനി?

രൂപധാതുയാ പഞ്ചക്ഖന്ധാ, ഛ ആയതനാനി, നവ ധാതുയോ, തീണി സച്ചാനി, ചുദ്ദസിന്ദ്രിയാനി, അട്ഠ ഹേതൂ, തയോ ആഹാരാ, ചത്താരോ ഫസ്സാ, ചതസ്സോ വേദനാ, ചതസ്സോ സഞ്ഞാ, ചതസ്സോ ചേതനാ, ചത്താരി ചിത്താനി.

൯൯൪. തത്ഥ കതമേ രൂപധാതുയാ പഞ്ചക്ഖന്ധാ? രൂപക്ഖന്ധോ, വേദനാക്ഖന്ധോ, സഞ്ഞാക്ഖന്ധോ, സങ്ഖാരക്ഖന്ധോ, വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ – ഇമേ വുച്ചന്തി ‘‘രൂപധാതുയാ പഞ്ചക്ഖന്ധാ’’.

തത്ഥ കതമാനി രൂപധാതുയാ ഛ ആയതനാനി? ചക്ഖായതനം, രൂപായതനം, സോതായതനം, സദ്ദായതനം, മനായതനം, ധമ്മായതനം – ഇമാനി വുച്ചന്തി ‘‘രൂപധാതുയാ ഛ ആയതനാനി’’.

തത്ഥ കതമാ രൂപധാതുയാ നവ ധാതുയോ? ചക്ഖുധാതു, രൂപധാതു, ചക്ഖുവിഞ്ഞാണധാതു, സോതധാതു, സദ്ദധാതു, സോതവിഞ്ഞാണധാതു, മനോധാതു, ധമ്മധാതു, മനോവിഞ്ഞാണധാതു – ഇമാ വുച്ചന്തി ‘‘രൂപധാതുയാ നവ ധാതുയോ’’.

തത്ഥ കതമാനി രൂപധാതുയാ തീണി സച്ചാനി? ദുക്ഖസച്ചം, സമുദയസച്ചം, മഗ്ഗസച്ചം – ഇമാനി വുച്ചന്തി ‘‘രൂപധാതുയാ തീണി സച്ചാനി’’.

തത്ഥ കതമാനി രൂപധാതുയാ ചുദ്ദസിന്ദ്രിയാനി? ചക്ഖുന്ദ്രിയം, സോതിന്ദ്രിയം, മനിന്ദ്രിയം, ജീവിതിന്ദ്രിയം, സോമനസ്സിന്ദ്രിയം, ഉപേക്ഖിന്ദ്രിയം, സദ്ധിന്ദ്രിയം, വീരിയിന്ദ്രിയം, സതിന്ദ്രിയം, സമാധിന്ദ്രിയം, പഞ്ഞിന്ദ്രിയം, അനഞ്ഞാതഞ്ഞസ്സാമീതിന്ദ്രിയം, അഞ്ഞിന്ദ്രിയം, അഞ്ഞാതാവിന്ദ്രിയം – ഇമാനി വുച്ചന്തി ‘‘രൂപധാതുയാ ചുദ്ദസിന്ദ്രിയാനി’’.

തത്ഥ കതമേ രൂപധാതുയാ അട്ഠ ഹേതൂ? തയോ കുസലഹേതൂ, ദ്വേ അകുസലഹേതൂ, തയോ അബ്യാകതഹേതൂ.

തത്ഥ കതമേ തയോ കുസലഹേതൂ? അലോഭോ കുസലഹേതു, അദോസോ കുസലഹേതു, അമോഹോ കുസലഹേതു – ഇമേ തയോ കുസലഹേതൂ.

തത്ഥ കതമേ ദ്വേ അകുസലഹേതൂ? ലോഭോ അകുസലഹേതു, മോഹോ അകുസലഹേതു – ഇമേ ദ്വേ അകുസലഹേതൂ.

തത്ഥ കതമേ തയോ അബ്യാകതഹേതൂ? കുസലാനം വാ ധമ്മാനം വിപാകതോ കിരിയാബ്യാകതേസു വാ ധമ്മേസു അലോഭോ, അദോസോ, അമോഹോ – ഇമേ തയോ അബ്യാകതഹേതൂ. ഇമേ വുച്ചന്തി രൂപധാതുയാ അട്ഠ ഹേതൂ.

തത്ഥ കതമേ രൂപധാതുയാ തയോ ആഹാരാ? ഫസ്സാഹാരോ, മനോസഞ്ചേതനാഹാരോ, വിഞ്ഞാണാഹാരോ – ഇമേ വുച്ചന്തി ‘‘രൂപധാതുയാ തയോ ആഹാരാ’’.

തത്ഥ കതമേ രൂപധാതുയാ ചത്താരോ ഫസ്സാ? ചക്ഖുസമ്ഫസ്സോ, സോതസമ്ഫസ്സോ, മനോധാതുസമ്ഫസ്സോ, മനോവിഞ്ഞാണധാതുസമ്ഫസ്സോ – ഇമേ വുച്ചന്തി ‘‘രൂപധാതുയാ ചത്താരോ ഫസ്സാ’’.

തത്ഥ കതമാ രൂപധാതുയാ ചതസ്സോ വേദനാ…പേ… ചതസ്സോ സഞ്ഞാ…പേ… ചതസ്സോ ചേതനാ…പേ… ചത്താരി ചിത്താനി? ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം, സോതവിഞ്ഞാണം, മനോധാതു, മനോവിഞ്ഞാണധാതു – ഇമാനി വുച്ചന്തി ‘‘രൂപധാതുയാ ചത്താരി ചിത്താനി’’.