൧൧. സോസാനികങ്ഗകഥാവണ്ണനാ

൩൪. ന സുസാനന്തി അസുസാനം. അഞ്ഞത്ഥോ ന-കാരോ, സുസാനലക്ഖണരഹിതം വസനട്ഠാനന്തി അധിപ്പായോ. ന തത്ഥാതി ‘‘സുസാന’’ന്തി വവത്ഥപിതമത്തേ ഠാനേ ന വസിതബ്ബം. ന ഹി നാമമത്തേന സുസാനലക്ഖണം സിജ്ഝതി. തേനാഹ ‘‘ന ഹീ’’തിആദി. ഝാപിതകാലതോ പന പട്ഠായ…പേ… സുസാനമേവ ഛവേന സയിതമത്തായ സുസാനലക്ഖണപ്പത്തിതോ. ഛവസയനം ഹി ‘‘സുസാന’’ന്തി വുച്ചതി.

സോസാനികേന നാമ അപ്പകിച്ചേന സല്ലഹുകവുത്തിനാ ഭവിതബ്ബന്തി ദസ്സേതും ‘‘തസ്മിം പന വസന്തേനാ’’തിആദി വുത്തം. ഗരുകന്തി ദുപ്പരിഹാരം. തമേവ ഹി ദുപ്പരിഹാരഭാവം ദസ്സേതും ‘‘തസ്മാ’’തിആദി വുത്തം. തത്ഥ ഉപ്പന്നപരിസ്സയവിഘാതത്ഥായാതി ‘‘സുസാനം നാമ മനുസ്സരാഹസ്സേയ്യക’’ന്തി ചോരാ കതകമ്മാപി അകതകമ്മാപി ഓസരന്തി, തത്ഥ ചോരേസു ഭണ്ഡസാമികേ ദിസ്വാ ഭിക്ഖുസമീപേ ഭണ്ഡം ഛഡ്ഡേത്വാ പലാതേസു മനുസ്സാ ഭിക്ഖും ‘‘ചോരോ’’തി ഗഹേത്വാ പോഥേയ്യും, തസ്മാ വിഹാരേ സങ്ഘത്ഥേരം വാ ഗോചരഗാമേ രഞ്ഞാ നിയുത്തം രാജയുത്തകം വാ അത്തനോ സോസാനികഭാവം ജാനാപേത്വാ യഥാ താദിസോ, അഞ്ഞോ വാ പരിസ്സയോ ന ഹോതി, തഥാ അപ്പമത്തേന വസിതബ്ബം. ചങ്കമന്തസ്സ യദാ ആളഹനം അഭിമുഖം ന ഹോതി, തദാപി സംവേഗജനനത്ഥം തത്ഥ ദിട്ഠി വിസ്സജ്ജേതബ്ബാതി ദസ്സേതും ‘‘അദ്ധക്ഖികേന ആളഹനം ഓലോകേന്തേനാ’’തി വുത്തം.

ഉപ്പഥമഗ്ഗേന ഗന്തബ്ബം അത്തനോ സോസാനികഭാവസ്സ അപാകടഭാവത്ഥം. ആരമ്മണന്തി തസ്മിം സുസാനേ ‘‘അയം വമ്മികോ, അയം രുക്ഖോ, അയം ഖാണുകോ’’തിആദിനാ ദിവായേവ ആരമ്മണം വവത്ഥപേതബ്ബം. ഭയാനകന്തി ഭയജനകം വമ്മികാദിം. കേനചി ലേഡ്ഡുപാസാണാദിനാ ആസന്നേ വിചരന്തീതി ന പഹരിതബ്ബാ. തിലപിട്ഠം വുച്ചതി പലലം. മാസമിസ്സം ഭത്തം മാസഭത്തം. ഗുളാദീതി ആദി-സദ്ദേന തിലസംഗുളികാദിഘനപൂവഞ്ച സങ്ഗണ്ഹാതി. കുലഗേഹം ന പവിസിതബ്ബന്തി പേതധൂമേന വാസിതത്താ, പിസാചാനുബന്ധത്താ ച കുലഗേഹസ്സ അബ്ഭന്തരം ന പവിസിതബ്ബം. ദേവസികം ഛവഡാഹോ ധുവഡാഹോ. മതഞാതകാനം തത്ഥ ഗന്ത്വാ ദേവസികം രോദനം ധുവരോദനം. വുത്തനയേനാതി ‘‘ഝാപിതകാലതോ പന പട്ഠായാ’’തി വുത്തനയേന. ‘‘പച്ഛിമയാമേ പടിക്കമിതും വട്ടതീ’’തി ഇച്ഛിതത്താ ‘‘സുസാനം അഗതദിവസേ’’തി അങ്ഗുത്തരഭാണകാ.

സുസാനേ നിച്ചകാലം സിവഥികദസ്സനേന മരണസ്സതിപടിലാഭോ. തതോ ഏവ അപ്പമാദവിഹാരിതാ. തത്ഥ ഛഡ്ഡിതസ്സ മതകളേവരസ്സ ദസ്സനേന അസുഭനിമിത്താധിഗമോ. തതോ ഏവ കാമരാഗവിനോദനം. ബഹുലം സരീരസ്സ അസുചിദുഗ്ഗന്ധജേഗുച്ഛഭാവസല്ലക്ഖണതോ അഭിണ്ഹം കായസഭാവദസ്സനം. തതോ മരണസ്സതിപടിലാഭതോ ച സംവേഗബഹുലതാ. ബ്യാധികാനം, ജരാജിണ്ണാനഞ്ച മതാനം തത്ഥ ദസ്സനേന ആരോഗ്യയോബ്ബനജീവിതമദപ്പഹാനം. ഖുദ്ദകസ്സ, മഹതോ ച ഭയസ്സ അഭിഭവനതോ ഭയഭേരവസഹനതാ. സംവിഗ്ഗസ്സ യോനിസോ പദഹനം സമ്ഭവതീതി അമനുസ്സാനം ഗരുഭാവനീയതാ. നിദ്ദാഗതമ്പീതി സുത്തമ്പി, സുപിനന്തേപീതി അധിപ്പായോ.

ഇതി സോസാനികങ്ഗകഥാവണ്ണനാ.