൮. ആരഞ്ഞികങ്ഗകഥാ

൩൧. ആരഞ്ഞികങ്ഗമ്പി ‘‘ഗാമന്തസേനാസനം പടിക്ഖിപാമി, ആരഞ്ഞികങ്ഗം സമാദിയാമീ’’തി ഇമേസം അഞ്ഞതരവചനേന സമാദിന്നം ഹോതി.

തേന പന ആരഞ്ഞികേന ഗാമന്തസേനാസനം പഹായ അരഞ്ഞേ അരുണം ഉട്ഠാപേതബ്ബം. തത്ഥ സദ്ധിം ഉപചാരേന ഗാമോയേവ ഗാമന്തസേനാസനം.

ഗാമോ നാമ യോ കോചി ഏകകുടികോ വാ അനേകകുടികോ വാ പരിക്ഖിത്തോ വാ അപരിക്ഖിത്തോ വാ സമനുസ്സോ വാ അമനുസ്സോ വാ അന്തമസോ അതിരേകചാതുമാസനിവിട്ഠോ യോ കോചി സത്ഥോപി.

ഗാമൂപചാരോ നാമ പരിക്ഖിത്തസ്സ ഗാമസ്സ സചേ അനുരാധപുരസ്സേവ ദ്വേ ഇന്ദഖീലാ ഹോന്തി, അബ്ഭന്തരിമേ ഇന്ദഖീലേ ഠിതസ്സ ഥാമമജ്ഝിമസ്സ പുരിസസ്സ ലേഡ്ഡുപാതോ. തസ്സ ലക്ഖണം യഥാ തരുണമനുസ്സാ അത്തനോ ബലം ദസ്സേന്താ ബാഹം പസാരേത്വാ ലേഡ്ഡും ഖിപന്തി, ഏവം ഖിത്തസ്സ ലേഡ്ഡുസ്സ പതനട്ഠാനബ്ഭന്തരന്തി വിനയധരാ. സുത്തന്തികാ പന കാകനിവാരണനിയമേന ഖിത്തസ്സാതി വദന്തി. അപരിക്ഖിത്തഗാമേ യം സബ്ബപച്ചന്തിമസ്സ ഘരസ്സ ദ്വാരേ ഠിതോ മാതുഗാമോ ഭാജനേന ഉദകം ഛഡ്ഡേതി, തസ്സ പതനട്ഠാനം ഘരൂപചാരോ. തതോ വുത്തനയേന ഏകോ ലേഡ്ഡുപാതോ ഗാമോ, ദുതിയോ ഗാമൂപചാരോ.

അരഞ്ഞം പന വിനയപരിയായേ താവ ‘‘ഠപേത്വാ ഗാമഞ്ച ഗാമൂപചാരഞ്ച സബ്ബമേതം അരഞ്ഞ’’ന്തി (പാരാ. ൯൨) വുത്തം. അഭിധമ്മപരിയായേ ‘‘നിക്ഖമിത്വാ ബഹി ഇന്ദഖീലാ, സബ്ബമേതം അരഞ്ഞ’’ന്തി (വിഭ. ൫൨൯) വുത്തം. ഇമസ്മിം പന സുത്തന്തികപരിയായേ ‘‘ആരഞ്ഞകം നാമ സേനാസനം പഞ്ചധനുസതികം പച്ഛിമ’’ന്തി ഇദം ലക്ഖണം. തം ആരോപിതേന ആചരിയധനുനാ പരിക്ഖിത്തസ്സ ഗാമസ്സ ഇന്ദഖീലതോ അപരിക്ഖിത്തസ്സ പഠമലേഡ്ഡുപാതതോ പട്ഠായ യാവ വിഹാരപരിക്ഖേപാ മിനിത്വാ വവത്ഥപേതബ്ബം.

സചേ പന വിഹാരോ അപരിക്ഖിത്തോ ഹോതി, യം സബ്ബപഠമം സേനാസനം വാ ഭത്തസാലാ വാ ധുവസന്നിപാതട്ഠാനം വാ ബോധി വാ ചേതിയം വാ ദൂരേ ചേപി സേനാസനതോ ഹോതി, തം പരിച്ഛേദം കത്വാ മിനിതബ്ബന്തി വിനയട്ഠകഥാസു വുത്തം. മജ്ഝിമട്ഠകഥായം പന വിഹാരസ്സപി ഗാമസ്സേവ ഉപചാരം നീഹരിത്വാ ഉഭിന്നം ലേഡ്ഡുപാതാനം അന്തരാ മിനിതബ്ബന്തി വുത്തം. ഇദമേത്ഥ പമാണം.

സചേപി ആസന്നേ ഗാമോ ഹോതി, വിഹാരേ ഠിതേഹി മാനുസകാനം സദ്ദോ സുയ്യതി, പബ്ബതനദീആദീഹി പന അന്തരിതത്താ ന സക്കാ ഉജും ഗന്തും. യോ തസ്സ പകതിമഗ്ഗോ ഹോതി, സചേപി നാവായ സഞ്ചരിതബ്ബോ, തേന മഗ്ഗേന പഞ്ചധനുസതികം ഗഹേതബ്ബം. യോ പന ആസന്നഗാമസ്സ അങ്ഗസമ്പാദനത്ഥം തതോ തതോ മഗ്ഗം പിദഹതി, അയം ധുതങ്ഗചോരോ ഹോതി.

സചേ പന ആരഞ്ഞികസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഉപജ്ഝായോ വാ ആചരിയോ വാ ഗിലാനോ ഹോതി, തേന അരഞ്ഞേ സപ്പായം അലഭന്തേന ഗാമന്തസേനാസനം നേത്വാ ഉപട്ഠാതബ്ബോ. കാലസ്സേവ പന നിക്ഖമിത്വാ അങ്ഗയുത്തട്ഠാനേ അരുണം ഉട്ഠാപേതബ്ബം. സചേ അരുണുട്ഠാനവേലായം തേസം ആബാധോ വഡ്ഢതി, തേസംയേവ കിച്ചം കാതബ്ബം. ന ധുതങ്ഗസുദ്ധികേന ഭവിതബ്ബന്തി ഇദമസ്സ വിധാനം.

പഭേദതോ പന അയമ്പി തിവിധോ ഹോതി. തത്ഥ ഉക്കട്ഠേന സബ്ബകാലം അരഞ്ഞേ അരുണം ഉട്ഠാപേതബ്ബം. മജ്ഝിമോ ചത്താരോ വസ്സികേ മാസേ ഗാമന്തേ വസിതും ലഭതി. മുദുകോ ഹേമന്തികേപി.

ഇമേസം പന തിണ്ണമ്പി യഥാ പരിച്ഛിന്നേ കാലേ അരഞ്ഞതോ ആഗന്ത്വാ ഗാമന്തസേനാസനേ ധമ്മസ്സവനം സുണന്താനം അരുണേ ഉട്ഠിതേപി ധുതങ്ഗം ന ഭിജ്ജതി. സുത്വാ ഗച്ഛന്താനം അന്തരാമഗ്ഗേ ഉട്ഠിതേപി ന ഭിജ്ജതി. സചേ പന ഉട്ഠിതേപി ധമ്മകഥികേ മുഹുത്തം നിപജ്ജിത്വാ ഗമിസ്സാമാതി നിദ്ദായന്താനം അരുണം ഉട്ഠഹതി, അത്തനോ വാ രുചിയാ ഗാമന്തസേനാസനേ അരുണം ഉട്ഠപേന്തി, ധുതങ്ഗം ഭിജ്ജതീതി അയമേത്ഥ ഭേദോ.

അയം പനാനിസംസോ, ആരഞ്ഞികോ ഭിക്ഖു അരഞ്ഞസഞ്ഞം മനസികരോന്തോ ഭബ്ബോ അലദ്ധം വാ സമാധിം പടിലദ്ധും ലദ്ധം വാ രക്ഖിതും, സത്ഥാപിസ്സ അത്തമനോ ഹോതി. യഥാഹ – ‘‘തേനാഹം, നാഗിത, തസ്സ ഭിക്ഖുനോ അത്തമനോ ഹോമി അരഞ്ഞവിഹാരേനാ’’തി (അ. നി. ൬.൪൨; ൮.൮൬). പന്തസേനാസനവാസിനോ ചസ്സ അസപ്പായരൂപാദയോ ചിത്തം ന വിക്ഖിപന്തി, വിഗതസന്താസോ ഹോതി, ജീവിതനികന്തിം ജഹതി, പവിവേകസുഖരസം അസ്സാദേതി, പംസുകൂലികാദിഭാവോപി ചസ്സ പതിരൂപോ ഹോതീതി.

പവിവിത്തോ അസംസട്ഠോ, പന്തസേനാസനേ രതോ;

ആരാധയന്തോ നാഥസ്സ, വനവാസേന മാനസം.

ഏകോ അരഞ്ഞേ നിവസം, യം സുഖം ലഭതേ യതി;

രസം തസ്സ ന വിന്ദന്തി, അപി ദേവാ സഇന്ദകാ.

പംസുകൂലഞ്ച ഏസോവ, കവചം വിയ ധാരയം;

അരഞ്ഞസങ്ഗാമഗതോ, അവസേസധുതായുധോ.

സമത്ഥോ നചിരസ്സേവ, ജേതും മാരം സവാഹിനിം;

തസ്മാ അരഞ്ഞവാസമ്ഹി, രതിം കയിരാഥ പണ്ഡിതോതി.

അയം ആരഞ്ഞികങ്ഗേ സമാദാനവിധാനപ്പഭേദഭേദാനിസംസവണ്ണനാ.